Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/etc/collectionConfig.xml
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/etc/collectionConfig.xml	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/etc/collectionConfig.xml	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,291 @@
+<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
+<CollectionConfig xmlns:gsf="http://www.greenstone.org/greenstone3/schema/ConfigFormat" xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">
+	<metadataList>
+		<metadata lang="en" name="creator"/>
+		<metadata lang="en" name="maintainer"/>
+		<metadata lang="en" name="public">true</metadata>
+	</metadataList>
+	<displayItemList>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="name">NiupepaTest</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="text">text</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="dc.Title,ex.dc.Title,Title">titles</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="Source">filenames</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="document:text">text</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="document:ex.Title">Title</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="document:ex.Source">Source</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="document">document</displayItem>
+		<displayItem assigned="true" lang="en" name="section">section</displayItem>
+	</displayItemList>
+	<format>  <gsf:template name="choose-title">
+    <gsf:choose-metadata>
+      <gsf:metadata name="Series"/>
+      <gsf:metadata name="exp.Title"/>
+      <gsf:metadata name="ex.dc.Title"/>
+      <gsf:metadata name="Title"/>
+      <gsf:default>Untitled</gsf:default>
+    </gsf:choose-metadata>
+    <gsf:switch>
+      <gsf:metadata name="Volume"/>
+      <gsf:when test="exists">
+        <xsl:text>, Volume: </xsl:text>
+        <gsf:metadata name="Volume"/>
+      </gsf:when>
+    </gsf:switch>
+    <gsf:switch>
+      <gsf:metadata name="Issue"/>
+      <gsf:when test="exists">
+        <xsl:text>, Issue: </xsl:text>
+        <gsf:metadata name="Issue"/>
+      </gsf:when>
+    </gsf:switch>
+  </gsf:template>
+</format>
+	<search type="mgpp">
+		<level name="document">
+			<displayItem lang="en" name="name">document</displayItem>
+		</level>
+		<level name="section">
+			<displayItem lang="en" name="name">section</displayItem>
+		</level>
+		<defaultLevel name="document"/>
+		<index name="text">
+			<displayItem lang="en" name="name">text</displayItem>
+		</index>
+		<index name="dc.Title,ex.dc.Title,Title">
+			<displayItem lang="en" name="name">titles</displayItem>
+		</index>
+		<index name="Source">
+			<displayItem lang="en" name="name">filenames</displayItem>
+		</index>
+		<defaultIndex name="text"/>
+		<indexOption>
+			<option name="accentfold"/>
+			<option name="casefold"/>
+			<option name="stem"/>
+		</indexOption>
+		<searchType name="plain"/>
+		<searchType name="simpleform"/>
+		<searchType name="advancedform"/>
+		<format>
+			<gsf:template match="documentNode">
+				<td valign="top">
+					<gsf:link type="document">
+						<gsf:icon type="document"/>
+					</gsf:link>
+				</td>
+				<td>
+					<gsf:link type="document">
+						<xsl:call-template name="choose-title"/>
+					</gsf:link>
+				</td>
+			</gsf:template>
+		</format>
+	</search>
+	<infodb type="gdbm"/>
+	<import>
+		<pluginList>
+			<plugin name="ZIPPlugin"/>
+			<plugin name="GreenstoneXMLPlugin"/>
+      <plugin name="CommentaryPlugin"/>
+			<plugin name="NiupepaPlugin">
+	<option name="-enable_cache"/>
+	<option name="-OIDtype" value="filename"/>
+				<option name="-process_exp" value="\.item$"/>
+				<option name="-create_thumbnail" value="true"/>
+				<option name="-create_screenview" value="true"/>
+	<!--<option name="-block_exp" value="\.issue$"/>-->
+			</plugin>
+      <plugin name="AbstractPlugin">
+      </plugin>
+			<plugin name="MetadataXMLPlugin"/>
+			<plugin name="ArchivesInfPlugin"/>
+			<plugin name="DirectoryPlugin"/>
+		</pluginList>
+	</import>
+	<browse>
+		<classifier name="List">
+			<option name="-metadata" value="Series"/>
+			<option name="-sort_leaf_nodes_using" value="ex.Volume|ex.Issue"/>
+			<option name="-bookshelf_type" value="duplicate_only"/>
+		</classifier>
+		<classifier name="DateList">
+			<option name="-metadata" value="Date"/>
+		</classifier>
+    <classifier name="List">
+      <option name="-metadata" value="Title"/>
+</classifier>
+		<format>  <gsf:template match="documentNode">
+    <td valign="top">
+      <gsf:link type="document">
+        <gsf:icon type="document"/>
+      </gsf:link>
+    </td>
+    <td valign="top">
+      <gsf:link type="source">
+        <gsf:choose-metadata>
+          <gsf:metadata name="thumbicon"/>
+          <gsf:metadata name="srcicon"/>
+        </gsf:choose-metadata>
+      </gsf:link>
+    </td>
+    <td valign="top">
+      <gsf:link type="document">
+<!--
+ Defined in the global format statement 
+-->
+        <xsl:call-template name="choose-title"/>
+      </gsf:link>
+    </td>
+  </gsf:template>
+  <gsf:template match="classifierNode[@classifierStyle = 'VList']">
+    <td valign="top">
+      <gsf:link type="classifier">
+        <gsf:icon type="classifier"/>
+      </gsf:link>
+    </td>
+    <td valign="top">
+      <gsf:link type="source">
+        <gsf:choose-metadata>
+          <gsf:metadata name="thumbicon"/>
+          <gsf:metadata name="srcicon"/>
+        </gsf:choose-metadata>
+      </gsf:link>
+    </td>
+    <td valign="top">
+<!--
+ Defined in the global format statement 
+-->
+      <xsl:call-template name="choose-title"/>
+      <gsf:switch>
+        <gsf:metadata name="Source"/>
+        <gsf:when test="exists">
+          <br/>
+          <i>(<gsf:metadata name="Source"/>)</i>
+        </gsf:when>
+      </gsf:switch>
+    </td>
+  </gsf:template>
+  <gsf:template match="classifierNode[@classifierStyle = 'HList']">
+    <gsf:link type="classifier">
+      <gsf:metadata name="Title"/>
+    </gsf:link>
+  </gsf:template>
+
+</format>
+	</browse>
+	<display>
+		<format>  <gsf:option name="TOC" value="true"/>
+<xsl:template name="additionalHeaderContent">
+	<!-- this javascript is needed to get the #Biblio etc links in the commentaries to work -->
+	<script type="text/javascript">
+	  <xsl:text disable-output-escaping="yes">
+      $(window).load(function()
+{
+    var links = $("a");
+    for(var i = 0; i &lt; links.length; i++)
+    {
+        if($(links[i]).attr("href") &amp;&amp; $(links[i]).attr("href").match("^#"))
+        {
+            $(links[i]).attr("href", document.URL + $(links[i]).attr("href"));
+        }
+    }
+}); 
+	    </xsl:text>
+	</script>
+      </xsl:template>
+<!--
+ Overwriting this template allows you to change the heading of the document. 
+-->
+<!--
+
+<gsf:template name="documentHeading">
+<span style="font-weight:bold; font-size: 120%;">
+<xsl:call-template name="choose-title"/>
+</span>
+</gsf:template> 
+-->
+<!--
+ Overwriting this template can be used to redefine the content of the whole document. This is useful for simple documents, but not recommended for more complex documents (e.g. hierachical and paged documents) as it can prevent any sub-sections from showing. 
+-->
+<!--
+
+<gsf:template name="documentContent">
+<xsl:call-template name="wrappedSectionImage"/>
+<xsl:call-template name="wrappedSectionText"/>
+</gsf:template> 
+-->
+<!--
+ Overwriting this template can be used to change the content of section headings. 
+-->
+	<gsf:template name="sectionHeading">
+		<xsl:call-template name="choose-title"/>
+	</gsf:template>
+	<gsf:template name="pageTitle">
+		<xsl:for-each select="/page/pageResponse/document/documentNode">
+			<xsl:call-template name="choose-title"/>
+		</xsl:for-each>
+	</gsf:template>
+<!--
+ Overwriting this template can be used to change the content of the top-level section. 
+-->
+<!--
+
+<gsf:template name="topLevelSectionContent">
+<xsl:call-template name="wrappedSectionImage"/>
+<xsl:call-template name="wrappedSectionText"/>
+</gsf:template> 
+-->
+<!--
+ Overwriting this template can be used to change the content of sections. 
+-->
+<!--
+
+<gsf:template name="sectionContent">
+<xsl:call-template name="wrappedSectionImage"/>
+<xsl:call-template name="wrappedSectionText"/>
+</gsf:template> 
+-->
+
+</format>
+	</display>
+	<replaceListRef id="gs2-standard"/>
+	<replaceListRef id="gs2-image"/>
+  <replaceList>
+    <replace macro="_vol_" scope="metadata" key="vol" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    <replace macro="_num_" scope="metadata" key="num" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    <replace macro="_commentary_" scope="metadata" key="commentary" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    <replace macro="_textbiblio_" scope="text" key="textbiblio" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    <replace macro="_textbackground_" scope="text" key="textbackground" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    <replace macro="_textsubmat_" scope="text" key="textsubmat" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    <replace macro="_textavail_" scope="text" key="textavail" bundle="niupepa" resolve="false"/>
+    
+
+
+  </replaceList>
+	<serviceRackList><!-- comment out the following serviceRack if you want to disable OAI for this collection -->
+		<serviceRack name="OAIPMH">
+			<ListMetadataFormats><!--What metadata sets to support is collection specific. To support other metadata schema, simply add a metadataFormat element here.
+					The support of unqualified Dublin Core metadata set is mandatory in the oai specification.
+				-->
+				<metadataFormat metadataPrefix="oai_dc">
+					<metadataPrefix>oai_dc</metadataPrefix>
+					<schema>http://www.openarchives.org/OAI/2.0/oai_dc.xsd</schema>
+					<metadataNamespace>http://www.openarchives.org/OAI/2.0/oai_dc/</metadataNamespace><!--<metadataElements>dc.Title,dc.Creator,dc.Subject,dc.Description,dc.Publisher,dc.Contributor,dc.Date,dc.Type,dc.Format,dc.Identifier,dc.Source,dc.Language,dc.Relation,dc.Coverage,dc.Rights</metadataElements>-->
+					<mappingList><!-- 
+							The mapping is in the form: <publicly supported metadata name>,<mapped metadata name>, short as <A>,<B> 
+							The first metadata name is medatory; if there is no mapped name followed, then the first name must be used by the records and
+							searchable in the database, otherwise it is the mapped name stored in the database. The number of mapping elements matches the
+							number of external metadata of the records. If only one name is present, the returned metadata will use this name plus the retrieved value;
+							if both <A>,<B> are present, the returned metadata will use <A>'s name plus <B>'s value retrieved from database.
+					
+							**Bear in mind: if this mapping list is not present, the standard dc. metadata names (15 in total) will be used to retrieve metadata in the database.
+					
+							**The only case when this mapping is not present is that: 1. this metadata format is oai_dc; 2. the metadata is also stored in the database by Dublin Core's names.
+						-->
+						<mapping>dc:title,Title</mapping><!-- This mapping example means that the dc.Title is requested and the value of the metadata Title, which is used in this repository, is returned as response. -->
+					</mappingList>
+				</metadataFormat>
+			</ListMetadataFormats>
+		</serviceRack>
+	</serviceRackList>
+</CollectionConfig>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01.commentary
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01.commentary	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01.commentary	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,132 @@
+<p>
+<h2><strong>Te Karere o Nui Tireni</strong></h2>
+
+<p>The Messenger of New Zealand.
+
+<p><small>
+<a href="#Biblio">_textbiblio_</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<a href="#Background">_textbackground_</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<a href="#Subject">_textsubmat_</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<a href="#Availability">_textavail_</a>
+</small>
+
+
+<hr>
+<p><a name="Biblio"></a>
+
+<h3>_textbiblio_</h3>
+
+<p>NÄ te KÄwana i mea kia tÄia, Akarana, Hararei, Hanuere,
+1, 1842.
+
+<p>The Messenger of New Zealand. Printed by order of the Governor,
+Auckland, Saturday, January, 1, 1842.
+
+<p>Published: January, 1842 - January, 1846.  The paper ceased being
+published in January 1846 when war broke out in the North.  Altogether
+there were 49 issues from 1842.
+
+<p>310 x 200mm., 4 pages (size and length vary), double columns, all
+MÄori, issued monthly, no illustrations except for the Royal Coat of
+Arms surmounting the title, contains advertisements and public notices,
+probably distributed freely as financial support was requested. The imprint
+in the first ten numbers reads, &quot;He mea ta tenei pukapuka e Hone Mua
+ki te Perehi o te Wakaminenga ta pukapuka o Akarana&quot; [This paper is
+printed by John Muir at the Auckland Newspaper and General Printing
+Company]. Number 11 changes to, &quot;Akarana: He mea ta ki te Perehi o te
+Kawana&quot; [Auckland: Printed at the Governor's Press], and in Volume 3
+Number 9 the name of the Government printer is added, &quot;Kiritopa
+Purutana&quot; (Christopher Fulton).&nbsp;For further physical details
+refer to Herbert W. Williams, A Bibliography of Printed Maori to 1900, Item
+85.
+
+<p>This paper was edited for the Government by Hori Karaka (George Clarke),
+Government-appointed &quot;Protector of Aborigines&quot;, Thomas Spenser
+Forsaith, a Hokianga settler and shopkeeper who was later appointed
+&quot;Sub-Protector of Aborigines&quot;, and Dr. Edward Shortland. Dr.
+Shortland was a medical practitioner as well as an interpreter and Maori
+scholar. His brother, Willoughby, became the first Colonial Secretary of
+New Zealand (Hocken op. cit.).
+
+<p>This paper is written in Maori.
+
+
+<hr>
+<p><a name="Background"></a>
+<h3>_textbackground_</h3>
+
+<p>According to Hocken, this newspaper promoted the view that &quot;the
+Treaty of Waitangi enfolded both parties to the contract&quot; (Otago Daily
+Times, July 20, 1910).
+
+<p>&nbsp;The paper was published: 
+
+<ul>
+  <li>...kia mohio ai te 
+tangata MÄori ki ngÄ
+    tikanga me ngÄ ritenga o te PÄkehÄ, kia mÅhio ai anÅ hoki 
+te PÄkehÄ ki ngÄ ritenga
+    o te tangata MÄori (Hanurere 1, 1842: 1) </li>
+  <li>...so that the Maori people would come to
+    know the ways and customs of the Pakeha and the Pakeha would also 
+come to know the customs of the Maori people (Hanurere 1, 1842: 1) </li>
+</ul>
+
+
+<hr>
+<p><a name="Subject"></a>
+<h3>_textsubmat_</h3>
+
+<p>Contents of this newspaper include: 
+
+<ul>
+  <li>Maketu, the murderer at Motuarohia</li>
+  <li>notices from Government, both proclamations
+    and appointments to government positions taken from the New Zealand 
+    Gazette and translated into Maori</li>
+  <li>explanations of laws - murder, theft, trespass</li>
+  <li>text of the Treaty of Waitangi</li>
+  <li>notification of land sales</li>
+  <li>events in Auckland and other parts of New Zealand</li>
+  <li>letters to the Governor from Ngapuhi chiefs</li>
+  <li>reports from Kororareka (Russell)</li>
+  <li>news of Hone Heke</li>
+  <li>advertisements of goods for sale</li>
+  <li>land at Pukaki</li>
+  <li>the chief Taraia of Ngati Tamatera</li>
+  <li>the tribes Ngati Te Ata and Ngati Tamaoho.</li>
+</ul>
+
+
+<hr>
+<p><a name="Availability"></a>
+<h3>_textavail_</h3>
+
+<p>This newspaper is on microfilm and microfiche. Original copies are held at:
+
+<p>Alexander Turnbull Library, Wellington:
+<blockquote>
+   <table border=0>
+   <tr><td>1846</td><td>Jan.</td></tr>
+   </table>
+</blockquote>
+
+<p>Hocken Library, Dunedin:
+<blockquote>
+   <table border=0>
+   <tr><td>1842</td>Jan. - Dec.</td></tr>
+   <tr><td>1843</td><td>Jan. - Dec.</td></tr>
+   <tr><td>1844</td><td>Jan. - Dec.</td></tr>
+   <tr><td>1845</td><td>Jan. - Aug., Oct. - Nov.</td></tr>
+   </table>
+</blockquote>
+
+<p>The Parliamentary Library, Wellington:
+<blockquote>
+   <table border=0>
+   <tr><td>1842</td><td>Jan., March - Dec.</td></tr>
+   <tr><td>1843</td><td>Jan. - July, Sept. - Oct.</td></tr>
+   <tr><td>1844</td><td>Jan. - July, Sept. - Dec.</td></tr>
+   <tr><td>1845</td><td>Jan. - March, Aug.</td></tr>
+   </table>
+</blockquote>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_1.issue
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_1.issue	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_1.issue	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>1
+<Issue>1
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18420101
+1:images/01_1_1_1.gif:text/01_1_1_1.txt
+2:images/01_1_1_2.gif:text/01_1_1_2.txt
+3:images/01_1_1_3.gif:text/01_1_1_3.txt
+4:images/01_1_1_4.gif:text/01_1_1_4.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_1.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_1.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_1.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>1
+<Issue>1
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18420101
+1:images/01_1_1_1.gif:text/01_1_1_1.txt
+2:images/01_1_1_2.gif:text/01_1_1_2.txt
+3:images/01_1_1_3.gif:text/01_1_1_3.txt
+4:images/01_1_1_4.gif:text/01_1_1_4.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_2.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_2.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_2.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>1
+<Issue>2
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18420201
+1:images/01_1_2_5.gif:text/01_1_2_5.txt
+2:images/01_1_2_6.gif:text/01_1_2_6.txt
+3:images/01_1_2_7.gif:text/01_1_2_7.txt
+4:images/01_1_2_8.gif:text/01_1_2_8.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_3.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_3.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_3.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>1
+<Issue>3
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18420301
+1:images/01_1_3_9.gif:text/01_1_3_9.txt
+2:images/01_1_3_10.gif:text/01_1_3_10.txt
+3:images/01_1_3_11.gif:text/01_1_3_11.txt
+4:images/01_1_3_12.gif:text/01_1_3_12.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_4.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_4.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_1_4.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,10 @@
+<Volume>1
+<Issue>4
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18420401
+1:images/01_1_4_13.gif:text/01_1_4_13.txt
+2:images/01_1_4_14.gif:text/01_1_4_14.txt
+3:images/01_1_4_15.gif:text/01_1_4_15.txt
+4:images/01_1_4_16.gif:text/01_1_4_16.txt
+5:images/01_1_4_17.gif:text/01_1_4_17.txt
+6:images/01_1_4_18.gif:text/01_1_4_18.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_1.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_1.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_1.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>2
+<Issue>1
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18430102
+1:images/01_2_1_1.gif:text/01_2_1_1.txt
+2:images/01_2_1_2.gif:text/01_2_1_2.txt
+3:images/01_2_1_3.gif:text/01_2_1_3.txt
+4:images/01_2_1_4.gif:text/01_2_1_4.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_2.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_2.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_2.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>2
+<Issue>2
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18430201
+1:images/01_2_2_5.gif:text/01_2_2_5.txt
+2:images/01_2_2_6.gif:text/01_2_2_6.txt
+3:images/01_2_2_7.gif:text/01_2_2_7.txt
+4:images/01_2_2_8.gif:text/01_2_2_8.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_3.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_3.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_3.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>2
+<Issue>3
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18430301
+1:images/01_2_3_9.gif:text/01_2_3_9.txt
+2:images/01_2_3_10.gif:text/01_2_3_10.txt
+3:images/01_2_3_11.gif:text/01_2_3_11.txt
+4:images/01_2_3_12.gif:text/01_2_3_12.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_4.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_4.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_4.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>2
+<Issue>4
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18430401
+1:images/01_2_4_13.gif:text/01_2_4_13.txt
+2:images/01_2_4_14.gif:text/01_2_4_14.txt
+3:images/01_2_4_15.gif:text/01_2_4_15.txt
+4:images/01_2_4_16.gif:text/01_2_4_16.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_5.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_5.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_5.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>2
+<Issue>5
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18430501
+1:images/01_2_5_17.gif:text/01_2_5_17.txt
+2:images/01_2_5_18.gif:text/01_2_5_18.txt
+3:images/01_2_5_19.gif:text/01_2_5_19.txt
+4:images/01_2_5_20.gif:text/01_2_5_20.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_6.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_6.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_2_6.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>2
+<Issue>6
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18430601
+1:images/01_2_6_21.gif:text/01_2_6_21.txt
+2:images/01_2_6_22.gif:text/01_2_6_22.txt
+3:images/01_2_6_23.gif:text/01_2_6_23.txt
+4:images/01_2_6_24.gif:text/01_2_6_24.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_1.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_1.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_1.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,12 @@
+<Volume>3
+<Issue>1
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18440101
+1:images/01_3_1_1.gif:text/01_3_1_1.txt
+2:images/01_3_1_2.gif:text/01_3_1_2.txt
+3:images/01_3_1_3.gif:text/01_3_1_3.txt
+4:images/01_3_1_4.gif:text/01_3_1_4.txt
+5:images/01_3_1_5.gif:text/01_3_1_5.txt
+6:images/01_3_1_6.gif:text/01_3_1_6.txt
+7:images/01_3_1_7.gif:text/01_3_1_7.txt
+8:images/01_3_1_8.gif:text/01_3_1_8.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_2.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_2.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_2.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>3
+<Issue>2
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18440201
+1:images/01_3_2_9.gif:text/01_3_2_9.txt
+2:images/01_3_2_10.gif:text/01_3_2_10.txt
+3:images/01_3_2_11.gif:text/01_3_2_11.txt
+4:images/01_3_2_12.gif:text/01_3_2_12.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_3.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_3.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_3_3.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>3
+<Issue>3
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18440301
+1:images/01_3_3_13.gif:text/01_3_3_13.txt
+2:images/01_3_3_14.gif:text/01_3_3_14.txt
+3:images/01_3_3_15.gif:text/01_3_3_15.txt
+4:images/01_3_3_16.gif:text/01_3_3_16.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_1.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_1.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_1.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>4
+<Issue>1
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18450101
+1:images/01_4_1_1.gif:text/01_4_1_1.txt
+2:images/01_4_1_2.gif:text/01_4_1_2.txt
+3:images/01_4_1_3.gif:text/01_4_1_3.txt
+4:images/01_4_1_4.gif:text/01_4_1_4.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_2.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_2.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_2.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>4
+<Issue>2
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18450201
+1:images/01_4_2_5.gif:text/01_4_2_5.txt
+2:images/01_4_2_6.gif:text/01_4_2_6.txt
+3:images/01_4_2_7.gif:text/01_4_2_7.txt
+4:images/01_4_2_8.gif:text/01_4_2_8.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_3.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_3.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_3.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>4
+<Issue>3
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18450301
+1:images/01_4_3_9.gif:text/01_4_3_9.txt
+2:images/01_4_3_10.gif:text/01_4_3_10.txt
+3:images/01_4_3_11.gif:text/01_4_3_11.txt
+4:images/01_4_3_12.gif:text/01_4_3_12.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_4.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_4.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_4_4.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+<Volume>4
+<Issue>4
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18450401
+1:images/01_4_4_13.gif:text/01_4_4_13.txt
+2:images/01_4_4_14.gif:text/01_4_4_14.txt
+3:images/01_4_4_15.gif:text/01_4_4_15.txt
+4:images/01_4_4_16.gif:text/01_4_4_16.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_5_1.item
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_5_1.item	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/01_5_1.item	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,7 @@
+<Volume>5
+<Issue>1
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
+<Date>18460115
+1:images/01_5_1_1.gif:text/01_5_1_1.txt
+2:images/01_5_1_2.gif:text/01_5_1_2.txt
+3:images/01_5_1_3.gif:text/01_5_1_3.txt
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_1.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_1.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_1.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,137 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_1.1">p.1</a></td>
+
+<td>
+Editorial introducing the principal purposes of the newspaper which are to effect sociable relations between Maori and Pakeha for each to understand the ways of the other, to publish the laws of the Queen, and the policies, proclamations and judgements of the Governor.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Contributions are requested for the maintenance of the paper.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_1.1">pp.1-2</a></td>
+
+<td>
+<b>The murders at MotuÄrohia</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Details MaketÅ«'s murder of Thomas Bull, Mrs Elizabeth Roberton, her daughter and son, and a half-caste girl, Isabella Brind, on 20 November 1841. Refers to the Governor issuing a letter dated 30 November 1841 in praise of NgÄ Puhi leaders who captured MaketÅ« and consented to his detention in Auckland.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_1.2">pp.2-4</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Karaka</b> [George Clarke], Protector of Aborigines, Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Disputes rumours about NgÄ Puhi gathering to wage war on Pakeha because of the murders by MaketÅ«.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>NgÄ Puhi leaders</b>, Paihia
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notice of disassociation from the murders by MaketÅ«. Denies plans to wage war on Pakeha. Opposes any plans to return MaketÅ« to Northland.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Northern leaders</b>, Paihia
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Disassociate themselves from MaketÅ«'s actions and attitude; disapprove of murder by MaketÅ«; prescribe living according to the Bible; urge Pakeha to act with caution.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>TÄmati WÄka Nene</b>, Mangungu
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+On behalf of PÄwhairangi leaders: disowns actions of MaketÅ«; does not consent to MaketÅ«'s return to Northland but to his detention and punishment in Auckland or Port Jackson.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Acknowledges that many letters have been forwarded to the Governor by NgÄ Puhi leaders, Manu, Eruera Patuone, and Mohi TÄwhai.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From the <b>Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Acknowledgement of correspondence received.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Whakaae Nuipepa</b> [Newspaper Assenter], MaketÅ«
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Supports the views of the newspaper.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Kaititiro</b> [Observer]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Extract from Pakeha newspaper that urges the adoption by Maori of Pakeha customs, condemns the actions of NgÄ Puhi at PÄwhairangi, compliments NgÄti PÄoa and Waikato, and believes NgÄ Puhi actions should not be reflected upon other groups.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Tangata i Ora</b> [Survivor]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Account of the sinking of Captain Haimona's [Capt. William Cornwallis Symonds] boat.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_2.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_2.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_2.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,103 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_2.1">pp.5-6</a></td>
+
+<td>
+Editorial outlines British judicial practice regulating arrest, charges, trial by jury, and sentencing by fine or imprisonment.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_2.2">pp.6-7</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Kaiaroha o te Tikanga, me te Pono</b> [Lover of Justice and Truth], Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discusses the traditional appropriateness of the plunder of Te PÅtete [Thomas Spencer Forsaith] by Te Tirarau. Reports that Parore agreed with the action but did not participate.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Hoari Takaore</b>, Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Recounts a fist fight between a Maori and a soldier that resulted in prosecution. Argues that the soldier began the fight, and that the account was also witnessed by Te Mete [Constable Smith].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Editor disputes part of Takaore's viewpoint about compensation for the victim.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_2.3">pp.7-8</a></td>
+
+<td>
+Reproduction of the Maori language version of the text for the Treaty of Waitangi and the Articles.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+p. 8
+</td>
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Report of the bullet wound to the hand of TakÅ from PÅneke [Wellington] who was treated by a doctor 20 days after the event, and lived.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Names of District Court Judges for Auckland, Northland, Wellington, Wanganui, and Akaroa.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Auckland Court dates.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Two government sawmills at Waipapa destroyed by fire.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Sale of PÅ«kaki-a-te-Waipapa by Tihi and others.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Governor's endorsement of Te Karaka [George Clarke Snr] as Chief Protector of Aborigines.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Governor's endorsement of HÅri Karaka [George Clarke Jnr] as Sub-Protector of Aborigines.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_3.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_3.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_3.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_3.1">p.9</a></td>
+
+<td>
+Editorial that discusses aspects of Maori behaviour that dishearten the Governor such as begging when Maori visit town, the condition of clothing as a sign of laziness, the de facto relationships between Maori girls and Pakeha-Maori men, the state of drunkenness from rum and wine that leads to disorderly behaviour.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_3.2">p.10</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>TÄ«pene</b>, Waingaroa [Whaingaroa]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Acknowledges Te Karaka [George Clarke Snr] as an ally to the NgÄ Puhi, NgÄti PÄoa, NgÄti WhÄtua and Waikato people, and discusses the behaviour of people from the Kaipara area towards him.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Kaititiro</b> [Observer], Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Argues that Maori are ignorant of the correct procedures for curing diseases and this is due to disregard for medical expertise and belief in God.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_3.3">p.11</a></td>
+
+<td>
+Explanation of the law in relation to theft by Maori and a reminder that everyone is subject to the English judicial system.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_3.3">pp.11-12</a></td>
+
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Prospective land sale at Papakura of specified settlements by Wiremu Parata, Te Rori and Uruahu.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Land sold at Manukau, from Papakura to Waipapa.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Governor's endorsement of Te Karaka [George Clarke Snr] as Chief Protector of Aborigines.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Sale of PÅ«kaki-a-te-Waipapa by Tihi and others.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Two government sawmills at Waipapa destroyed by fire.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Names of District Court Judges for Auckland, Northland, Wellington, Wanganui, and Akaroa.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Auckland Court dates.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Governor's endorsement of HÅri Karaka [George Clarke Jnr] as Sub-Protector of Aborigines.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_4.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_4.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_1_4.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,70 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_4.1">pp.13-17</a></td>
+
+<td>
+<b>The trial of MaketÅ«</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Details of the evidence presented for the charge of murder at MotuÄrohia against MaketÅ« with Te Purua [C. B. Brewer] as his lawyer and Mita Karaka [George Clarke Jnr] as translator, and of evidence given by master mariner Hoani Papa [John Barber], storekeeper TÄmati Paihana [Thomas Spicer], Tohu [Charley Panny] of PÄroa, Tuahu and Te Wai of KororÄreka [Russell], medical man Hoani Ra-Kua [John La Cour], and Hoani KÄ«ngi [John Wheeler King] of Tokerau [Bay of Islands].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_1_4.5">pp.17-18</a></td>
+
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Land at KÅpuru to be given as payment to the Governor for the plunder of Te PÅtete [Thomas Spencer Forsaith].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Governor's endorsement of HÅri Karaka [George Clarke Jnr] as Sub-Protector of Aborigines.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>HÅri Karaka</b> [George Clarke Jnr], declaring that Maori dogs caught attacking livestock will be shot.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Names of District Court Judges for Auckland, Northland, Wellington, Wanganui, and Akaroa.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Endorsement of the land sale at Papakura.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Governor's endorsement of Te Karaka [George Clarke Snr] as Chief Protector of Aborigines.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Sale of PÅ«kaki-a-te-Waipapa by Tihi and others.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Land sold at Manukau, from Papakura to Waipapa.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_1.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_1.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_1.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,47 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_1.1">pp.1-3</a></td>
+
+<td>
+Editorial pledges to continue campaigning for good relationships between Maori and Pakeha, but argues that there is still the need to continue to educate Maori about the correct customs of the Pakeha. The Editor expresses disappointment that the custom of cannibalism persists and argues that the habits of some will reflect upon others. He asserts that the battles waged by NgÄti Whakaue will end in their demise as should the `kingdom of Wiro' [Whiro, Satan] which incites such practices, and acknowledges that Te Karaka [George Clarke Snr] is at Tauranga to attend to such practices.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Advises that Pakeha goods desired by Maori should be paid for and not taken, otherwise Maori goods may be taken as compensation, and that it is incorrect to tell untruths about the ownership of goods as such actions are against the law and may result in the confiscation of material property or imprisonment.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_1.3">p.3</a></td>
+
+<td>
+<b>NgÄti Te Ata and NgÄti Tamaoho</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Disputes over land holdings and rights of residence.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_1.4">p.4</a></td>
+
+<td>
+<b>Titiro-haere and Nohopai</b> [Spectator and Good Citizen]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Conversation between Spectator and Good Citizen concerning the power, customs and habits of Pakeha. Supports government publicity that land sales will not disaffect or disadvantage Maori, that land will be left for Maori and their descendants to cultivate, that Maori will not be enslaved by the loss of land or by Pakeha, and that only if Maori take up the transient and unfavourable habits of the Pakeha-Maori will hardship prevail. Continued in Vol. 2, No. 5:19-20.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notice of reward for those who return the Governor's stray horses.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_2.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_2.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_2.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,61 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_2.1">pp.5-6</a></td>
+
+<td>
+Editorial about the conflict between NgÄi Te Rangi, NgÄti Whakaue, settlers and soldiers at Tauranga, the journey of Te Karaka [George Clarke Snr] to ÅtÅ«moetai, the military activity and relationships with Maori, the abuse of burial grounds, the retaliatory action by Maori, the attack on a ship as retribution, and the arbitration to end the fighting.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_2.2">pp.6-7</a></td>
+
+<td>
+<b>PÅmare and others</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discussion about the attempted abduction by PÅmare and his group of a NgÄti Tipa person at Auckland, in retaliation for a woman who ran away, which was thwarted by Pakeha and the Constabulary. The consequences should have been imprisonment but the judgement was passed that these Maori were just ignorant of the law. Warning that similar actions and disregard for the law will not be tolerated.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_2.3">p.7</a></td>
+
+<td>
+Notice from <b>Te Matiu</b> warning that the carrying of firearms in townships is punishable by imprisonment.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_2.3">pp.7-8</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Wiremu WÄteri</b> and <b>Wiremu Wata</b>, Remuera
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discusses the correspondence of Kaihau in previous issues, and the conflict over ownership of named settlements.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_2.4">p.8</a></td>
+
+<td>
+<b>The law: assault</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discusses the consequences of assault as judged by the British judicial system with examples of assaults on Pakeha from PÅ«tiki and Aotea, and on Te Matoha by a Pakeha.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_3.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_3.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_3.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,48 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_3.1">pp.9-10</a></td>
+
+<td>
+Editorial about the conflict between NgÄi Te Rangi, NgÄti Whakaue, settlers and soldiers at Tauranga, the journey of Te Karaka [George Clarke Snr] to MaketÅ« for purposes of arbitration, the military activity and power of the British forces, tribal warfare, the doubt cast over trade and land sales with settlers because of warfare and customs of old, and the Governor's policies for settlement.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_3.2">pp.10-11</a></td>
+
+<td>
+Discussion, extracted from an unnamed newspaper, about a Pakeha belief that Maori are unable to acquire the habits of European society because of their reputation for laziness, slovenly dress, distasteful dietary habits and dissent. Suggests that Christian teachings and practices like those taught by the Romans to the people of England will bring salvation.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_3.3">pp.11-12</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>NgÄti PÄoa</b>, Waiheke
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Disputes the ownership of some of the settlements submitted by Wiremu Wata and Wiremu WÄtere [Vol. 2, No. 2], and criticises the attempts by other groups to claim for financial gain what is not theirs. Questions each party's application of the Ten Commandments and sense of integrity.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_3.4">p.12</a></td>
+
+<td>
+<b>The crossing at Kaipara</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Description, extracted from an unnamed newspaper, of the journey by Te Pura [Buller] and his friends from Auckland across to the Kaipara by boats and canoes. Mentions the points of landing, and the conditions of the sea and the weather. Continued in Vol. 2, No. 4:15-6.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_4.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_4.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_4.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,59 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_4.1">pp.13-15</a></td>
+
+<td>
+Editorial, continuing the discussion of Vol. 2, No. 1, regarding tribal warfare over land. Likens the rivalry of Nopera Panakereao and Pororua with Taraia [Ngakuti Te Tumuhuia], NgÄti Whakaue and NgÄi Te Rangi, and such actions with the conduct and habits of dogs; warns of the repercussions of warfare and the impending judgement from Te Karaka [George Clarke Snr]. Reviews the reasons for constantly criticising the troublesome actions of a few as a reminder of the fragile relations between Maori and Pakeha, but observes that most Maori remain at peace with Pakeha settlement.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Cautions about the differing practices between Maori and Pakeha in purchasing goods and merchandise; discusses the sources of merchandise, payment for goods by money rather than barter. Explains about the trading deficits of new settlers until self-sufficiency is established, and the benefit to New Zealand of wheat for trade with overseas countries. Examines the use of Te Tere's mill at Te Puru to scrape flax as a trial and explains that if such ventures are successful more mills could be established to balance the trade deficit with England. Concludes with the exclamation that `flax fibre and wheat are our delight'.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_4.3">pp.15-16</a></td>
+
+<td>
+<b>The conclusion of the crossing at Kaipara</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Conclusion, from Vol. 2, No. 3:12 of a description, extracted from an unnamed newspaper of the journey by Te Pura [Buller] and his friends from Auckland across to the Kaipara by boats and canoes. Refers to the points of landing, the conditions of the sea and the weather, the loss and discovery of the canoe with Maika and friends that was found by NgÄti Apa at Åkaro, and the salvation of God as brought by the Pakeha.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_4.4">p.16</a></td>
+
+<td>
+Discussion of the charity offered by PÅneke [Wellington] Maori parishioners to the Pakeha needy as an example to those in Auckland.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Advice to the effect that the letter from <b>TÄtahi o nga Kairapu i te Tikanga</b> [One of the Seekers of Justice] lacks a name and address and thus is unable to be published; that the serials `Maori practices', `The conversation of Good Citizen and Spectator', and `Another part of the ancestors of England' will be published later, and that errors in this newspaper's Maori language usage should be brought to the attention of the Editor.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Publication of a letter to the Governor from a Pakeha living past Pimana's place that alerts the Governor to the fact that Maori are cutting the timber to sell as logs on land sold by the Governor.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+The Governor responds that he has notified the Constabulary who will arrest and imprison anyone found stealing the timber.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_5.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_5.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_5.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,54 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_5.1">p.17</a></td>
+
+<td>
+Editorial argues that those leaders who persevere with warfare and insubordination will be destroyed, and emphasises that such actions are published in English language newspapers and discussed by this newspaper along with Pakeha customs.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discusses the reactions to Maori leaders prostituting their girls to Pakeha and begging and disorderly behaviour, as uncivilised attributes that belittle the Maori name.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discusses the arrest and imprisonment of Ahiahi and NgÄtipÅ for theft.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_5.2">pp.18-19</a></td>
+
+<td>
+<b>The ancestors of England</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Recounts the occupation of England by the Saxons and then the Danish Vikings, the death of Ethelred, the overthrow by the Danish Vikings, the exile of Alfred the Great with a shepherd who taught the good word. Explains that the monks Johannes Scotus Erigena and Asser translated the word of God, and how Pakeha learnt the Lord's words.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_5.3">pp.19-20</a></td>
+
+<td>
+<b>Nohopai and Titirohaere</b> [Good Citizen and Spectator]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Continuation, from Vol. 2, No. 1:4, of a discussion of the benefits of Pakeha settlement and goods for the Maori, the profitability of cultivating wastelands, the use of Maori labour, and the consequences of unlawful behaviour. Juxtaposes the civilised behaviour of Pakeha with the ignorant behaviour of Maori, and cites Peter the Apostle concerning respect for other people.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_5.4">p.20</a></td>
+
+<td>
+Notice of reward for those who return the Governor's stray horses.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_6.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_6.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_2_6.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,85 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_6.1">pp.21-22</a></td>
+
+<td>
+Editorial, continuing discussion from Vol. 2, No. 4, about the cultivation and trade benefits of wheat and flax fibre, the process of barter, the status and reputation gained in the eyes of the Pakeha from honest hard work, with an example of the benefits of a good price from the sale of pigs.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_6.2">pp.22-23</a></td>
+
+<td>
+<b>How will the Maori overcome [the old ways]?</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Explanation that the purpose of this newspaper is to educate Maori about the customs and practices of Pakeha and to assist them to become like Pakeha. The example is given of NgÄti PÄoa at PÅ«tiki becoming a fine settlement with a church and the amenities of Pakeha life, and the example is extended to NgÄ Puhi and Waikato. Attributes this progress to the work of God.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_6.3">p.23</a></td>
+
+<td>
+<b>Maori practices</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Describes the practice of marketing seafood and fish at Nuaka, Hokianga, and the argument over fishing rights with NgÄpÅ of NgÄti Korokoro.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_6.3">pp.23-24</a></td>
+
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From the <b>Editor</b> commenting that while some people think Pakeha are trying to accumulate the possessions of Maori, Maori are accumulating the possessions of God.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From the <b>Editor</b> approving Te Tere's business of marketing flax and his advertising in the newspaper.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Tere</b>, Te Puru, exchange rates of money or goods for bulk flax.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_2_6.4">p.24</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>MÄnihera</b>, Waikato River mouth
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Wants publication of the monetary contribution from the congregation at PÄhiakura, Waikato, for missionary work to those without biblical education.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notice from the <b>Governor</b> requesting information leading to the location of his missing horses.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_1.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_1.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_1.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,116 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_1.1">p.1</a></td>
+
+<td>
+<b>Editorial</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Criticism of the undesirable habits of Maori and complaint about the lack of progress in civilising of Maori. Introduction to the following transcriptions of meetings held between the leaders of Waikato and NgÄti WhÄtua with Governor Robert Fitzroy.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_1.1">pp.1-4</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Governor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Wherowhero and four others [named]</b>, Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From the elders and people of Waikato welcoming the Governor and informing him of the good and bad actions of the Waikato people, and of the attempt to conform to the practices of the Pakeha since the arrival of Governor Hobson.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discussion of an understanding of the Treaty of Waitangi, of attitudes of the Crown towards Maori, of Waikato perceptions of the Governor's duties, of Waikato attitudes to colonisation, and the Crown's pre-emptive rights to buy land.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Response to the leaders and people of Waikato from <b>Governor Robert Fitzroy</b>, Auckland. Acknowledges Waikato's attempts to conform to the practices of the Pakeha; informs that the Governor will be a `father' and friend to Waikato; advises that to become like Pakeha takes more than one day; discusses the Governor's authority, the process required to negotiate land sales, and the response required from Maori to live peacefully with Pakeha.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Kawau and seven others [named]</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From the leaders of NgÄti WhÄtua welcoming the Governor. Discusses the significance and NgÄti Whatua's understanding of the Treaty of Waitangi; requests time to learn the practices of the Pakeha; submits that if the negotiations for land sales by the Crown are not satisfactory then Maori should be able to sell directly to settlers. Correspondence written by Te KÄne.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Response to the leaders of NgÄti WhÄtua from <b>Governor Robert Fitzroy</b>, Auckland. Explanation of his concern about NgÄti Whatua's desire to sell land directly to settlers; asks for patience for the implementation of laws relevant to land sales and satisfactory to NgÄti WhÄtua; informs that the Governor will be a `father' and friend to NgÄti WhÄtua.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_1.4">pp.4-5</a></td>
+
+<td>
+<b>Friends</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discussion of the benefits for Maori to become like Pakeha and to adopt Christianity. Discussion of the necessity for the drive to propagate the benefits of agriculture; critique of the resistance by Maori to adopt Pakeha methods of cultivation; discussion of the connection between the need for cultivation and the Garden of Eden and Adam. Discussion of the relationship between work and survival; critique of Maori procedures and equipment for cultivation; critique of the unsuitability of seaside residences and the unsuitability of fishing as a livelihood. Discussion of the benefits of the plough, the usefulness of contracting the plough to other groups, and the status that will be gained by those who own a plough. The writer uses one line from a <i>waiata</i> [song] to illustrate his discussion.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_1.6">pp.6-7</a></td>
+
+<td>
+Response from <b>Te Whaitere</b> [Rev. John Whiteley], KÄwhia, to Te Haeana's [Octavius Hadfield] correspondence [Vol. 2, No. 10:40]. Discusses the relations between Maori and Pakeha, and the perceived purpose of colonial settlement. Prescribes answers drawn from the Book of David. Questions the origins of inappropriate behaviour. Questions the prescriptions and directions of the newspaper.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Address to Te Rauparaha warning that continual disputes with Pakeha will produce the strength of the Pakeha military forces.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_1.7">p.7</a></td>
+
+<td>
+Notice of reward for the apprehension of the thief who burgled MÄkareta Te Ponarua.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_1.8">p.8</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Paori [PÄora] Te Iwi</b>, Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Reports the arrival of the Governor, the arrangement of the audience, the attendance of Te Karaka [George Clarke Snr], Te PÅtete [Thomas Spencer Forsaith], Te Wherowhero, Te Tawa and Te Ara, and Te HÅterene [Willoughby Shortland], and the order of the proceedings. Criticism by the author of Pakeha protocol. Reports the use of Te Karaka [George Clarke Snr] as translator for the Pakeha audience of the communications from Maori groups to the Governor.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_2.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_2.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_2.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,101 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_2.1">pp.9-10</a></td>
+
+<td>
+Editorial critique of the few Maori who prepare flax fibre for sale to buy Pakeha clothing; attributes the deficiency to laziness and uncivilised behaviour; describes the many Pakeha goods available in exchange for flax fibre. Discusses the reputation of the Maori people as agriculturists but reasons that Maori behaviour illustrates laziness; discusses the probability that Maori will gain the reputation of raising criminals, associating with uncivilised Pakeha, and being corrupt; discusses flax fibre as a commodity preferable to potatoes.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_2.2">pp.10-11</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>H K</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Questions the rationale for and source of fear of NgÄ Puhi; questions Panakareao's role in the northern uprising; discusses comments made by Te Kawau of NgÄti WhÄtua, and the relations between the Governor, the people of PÅneke [Wellington], KaikÅura, Taranaki, Auckland and KororÄreka [Russell]; discusses the debate about the strength and threats of HÅne Heke against NgÄti WhÄtua and Te Rarawa.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Wiremu Wata and others [named]</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Acknowledges that this correspondence was witnessed byGeorge Clarke and E. Meurant, but not fully supported by Wiremu WÄtere. Notice of the negotiations between NgÄti Tamaoho and Te Karaka [George Clarke Snr] concerning the sale and retention of lands and settlements, to end disputes.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Katikati</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Addressed to the people of Hauraki. Promotes the genealogical link and associations from TÅ«tekohi to TÄmaki to dispute the claim to land through the genealogical line of Tahiwi.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>HÅhepa and others [named]</b>, Auckland
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Addressed to MÄta Pitiroe [Governor Fitzroy] discussing prospective relations between Maori and Pakeha under his governorship, past relationships and current perspectives of NgÄti PÄoa.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_2.3">pp.11-12</a></td>
+
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te PÄ«hopa o Nui Tireni</b> [The Bishop of New Zealand], of the appointment of Te ParÄone [Alfred Nesbit Brown] as Archdeacon, Te RÄweti, Te Peneha, Te Parana and Te Pata as regional deacons for the CMS.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Concerning Te Kemara's [John Logan Campbell] ill health.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Escape of TÄ«toi, HÄmi, and Tumutumu charged with theft from the business of Te Kereama [Robert Graham].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Reward for the apprehension of the thief who burgled MÄkareta Te Ponarua.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Reward for the apprehension and return of HÄre Parata, a deserted soldier.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_3.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_3.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_3_3.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_3.1">pp.13-14</a></td>
+
+<td>
+<b>The superstitions of the ancestors of England</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Explanation of English beliefs and practices of worship before the inception of Christianity, of superstitious manifestations and omens, the process and exorcism of spirits, and the consequence of and justification for sacrifice, with a rebuttal of the practices from Deuteronomy 18:21-22. Continued in Vol. 3, No. 4:20.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_3.2">pp.14-16</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Maori</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Critiques the actions and status of Te Mania of NgÄti WhÄtua as leader; argues that leaders should lose their status if they harbour criminals or fugitives or commit a crime.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Response in agreement from the <b>Editor</b>.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>WhakatÅ«pererÅ«</b> [Agitator]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+A critique of the claim as presented by the newspaper that Maori are acquiring Pakeha practices; reports that from his observations Maori are not relinquishing their customs, even those Maori regarded as peaceful. Examines the aspiration of the Governor to take responsibility for Maori guidance and direction.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Identifies with the areas of Waimate and Kaikohe. Discusses his initial perception that Pakeha will destroy Maori because of the effect on Maori of firearms, but cites in contrast the influence of colonisation on NgÄ Puhi, the attempts of [Nopera] Panakareao to settle peacefully, the unity of NgÄ Puhi, the reputation of Maori because of past events, and the legacy of colonisation left by the leaders to their people.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_3_3.4">p.16</a></td>
+
+<td>
+<b>Victoria our Queen</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Description of the proceedings leading up to the report of a message from Queen Victoria to the people of New Zealand. Discusses the benefits to Maori in accepting a church education; the acceptance by Maori of ministers to the regions; the congenial relations between Maori and Pakeha; the jurisdiction of British law; the counsel offered by the Bible; and the support for governance of the land.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+[Notices]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Of the escape of TÄ«toi, HÄmi, and Tumutumu charged with theft from the business of Te Kereama [Robert Graham].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Reward for the apprehension of the thief who burgled MÄkareta Te Ponarua.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_1.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_1.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_1.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,53 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_1.1">pp.1-2</a></td>
+
+<td>
+Editorial prescribing the dress, living, cultivating and working standards and habits for Maori. Distinguishes between good and bad Pakeha, and between a Maori of bearing and one wearing ragged, worn blankets, with dirty hands and cheeks, singing ditties, distorting the countenance, and being insubordinate, rather than going to church and listening to a mentor.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Debates the practices of compelling Pakeha to buy land and transacting another group's land, of begging at the township's entrance, of theft, drunkenness, and insubordination.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Reports on the archetype of the Pakeha farmer at Remuira [Remuera] who received more return from his crop than he would have from the sale of land, with an emphasis on the monetary return from harvesting wheat to buy cattle, sheep, or clothes for children, rather than from land sales to buy guns and powder. Requests the retention of some settlements for the benefit of future generations.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_1.2">pp.2-3</a></td>
+
+<td>
+Criticism of the burial of a Bible with a deceased person in a Maori burial ground. Argues that the Bible is for the living because the deceased who are with Jesus Christ do not need the words of the Bible, unless they had not adhered to the words of Christ. Explains the practice of the Pakeha to leave the Bible to the deceased's family as a keepsake, and cites the analogy of bequeathing a greenstone club.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Criticises burying the deceased's clothing and advises retaining the clothes to keep those who are alive warm, rather than begging the Pakeha for more clothes; blames the lack of appropriate clothing for the amount of sickness and death amongst Maori; describes the rituals for the dead as compassionate yet ignorant; prescribes concentrating on being compassionate to the living and the maintenance of clothing and fences; quotes Matthew 25:30-40, James 2:15,16. Refers to the Maori deceased travelling to Te Reinga and staying there to live in the traditional manner of eating, drinking, quarrelling, and fighting. Concludes that the attire that is worn by the living is not required by the spirit of the departed.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_1.4">p.4</a></td>
+
+<td>
+<b>To the leaders of Tokerau and Hokianga</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>[Governor] Robert Fitzroy</b>. An address to the leaders of the North regarding the resistance at PÄwhairangi [Bay of Islands], as notification of a planned visit to present a flag to peaceful Maori, but questions the merit in this if dissidents still persist. Debates the effectiveness of some leaders in subduing the resistance of PÅmare, Kawiti and TÄmati Pukututu of Te Kawakawa or Mohi TÄwhai of Hokianga; refers to other uprisings in PÅneke [Wellington] and Taranaki; pledges not to retaliate against peaceful groups who remain sympathetic to the Governor.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Requests the KororÄreka [Russell] District Court Judge to inform him of the names of the accused who stole Raihara's horses and destroyed the jail; indicates retribution if leaders do not aid in submitting these names.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_2.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_2.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_2.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,106 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_2.1">pp.5-6</a></td>
+
+<td>
+Continues from the previous editorial regarding the dress, living, cultivating and working standards and habits of Maori.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Requests that Maori go to town to sell their produce but return immediately to their settlements, and not with guns and hatchets; that they not take the women to town, sing ditties, distort the countenance, become drunk, steal, or be insubordinate.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Requests the continual attempt to maintain proper housing, work industriously, wear suitable attire, and live peacefully.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Criticises the actions of [HÅne] Heke, the actions of Te Parawhau at Matakana, the actions of Maori fighting over land, and speculates that Maori are reverting to traditional customs. Disputes HÅne Heke's claims that his land was taken by the Governor, that his relatives were imprisoned, that his people were enslaved, and that his cultivations were depleted by the Pakeha; disputes that Maori plundered the Pakeha settlers of MangÅnui , Åruru and Whangaroa; questions Heke's regard for the flag; warns that Maori in these areas will suffer considerably from the absence of Pakeha, and that HÅne Heke's action will not be aimed solely at Pakeha but that Heke will be indignant towards Maori also.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Criticises Te Parawhau's plunder of a woman and some children at Matakana, with special reference to Parihoro's action; disputes Parihoro's authority in relation to NgÄti PÄoa with regard to the region; justifies the Governor's resolution to enforce martial law as protection for Pakeha settlers.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_2.2">pp.6-8</a></td>
+
+<td>
+Letter to the Governor from <b>William Hau</b>, Waimate
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Communicates support for the Governor because insolent people have violated the Queen's philanthropic practices and Christ's compassion; believes the Queen will forgo her guardianship of Maori; disagrees with his fellow corrupted Maori.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Response to William Hau from <b>Robert Fitzroy</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Describes Hau's fellow Maori who disobey the law as ignorant; discusses the procedures available to Fitzroy to deal with disorder, especially the actions of [HÅne] Heke; threatens that ostracism of the region by Pakeha will leave the local Maori without the opportunity to trade with Pakeha.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Letter to the Governor from <b>Wiremu Repa</b>, Te Waimate
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Requests that, as he is a child, the Governor dispatch a soldier, some guns, powder, and lead shot for him because his settlement has little to overpower HÅne Heke who has a greater supply of these goods from the Americans. Requests a flag as identification of his loyalties to TÄmati WÄka [Nene] and the Governor in the event of an attack from the militia.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Letter to the Governor from <b>Te WÄka Nene, Wiremu Waka TÅ«rau, Wiremu Repa</b>, KororÄreka [Russell]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Agrees with the Governor's address to the leaders of NgÄ Puhi [Vol. 4, No. 1:4]; requests the Governor to establish rapport with the people of Te Waimate and Te Ahuahu who escorted him about KororÄreka with Te Pekama [Thomas Beckham].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Advises that Ruku denies taking Te Rikitene's horses.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Requests the Governor to visit and deliver a flag for their group to fight under.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Response to Te WÄka Nene, Wiremu Repa and Wiremu TÅ«rau from <b>Robert Fitzroy</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Labels [HÅne] Heke and his associates as ignorant, threatens ostracism and relinquishment of the Queen's care of Maori to those who do not remain peaceful; gives reassurance that he does not intend to leave the position of Governor, or the land.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_3.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_3.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_3.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,41 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_3.1">pp.9-10</a></td>
+
+<td>
+Editorial criticising HÅne Heke's actions against the flag at PÄwhairangi [Bay of Islands]. Recalls the reason Pakeha migrated to New Zealand was in response to correspondence from NgÄ Puhi to King William requesting intervention.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Review of the response from the Governor to HÅne Heke's actions at KororÄreka [Russell] with a response from some NgÄ Puhi leaders at Waimate.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Report of an account that HÅne Heke cut down the flagpole at night. Review of the process that brought Hobson to New Zealand as Governor, noting that the purpose of the flag was to protect the people and the land from the French, Americans, or any other country; disputes that the British flag enslaves Maori, and that land has been taken unscrupulously from NgÄ Puhi; discusses the example of Tahiti invaded by the French because [Queen] PÅmare did not accept the protection of the British flag.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_3.2">pp.10-12</a></td>
+
+<td>
+<b>Letter from Queen PÅmare to King Louis of France</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Publication of the correspondence from Queen PÅmare Vahine IV of Tahiti to Louis-Philippe, King of France, discussing the actions of named individuals in Tahiti since 1839, Joseph Laplace a.k.a. Ho Moko and others; complaint against the judgements made by Dupetit-Thouars; discussion about the disapproval of the presence of particular missionaries [Catholic], the threats from Admiral Dupetit-Thouars, the arrival and wrecking of the <i>Artemise</i>, the aid offered by the Tahitian people, and the treatment of the Queen and her people by the French.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_3.4">p.12</a></td>
+
+<td>
+Proclamation against the plunder by Parihoro and Koukou at Matakana.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_4.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_4.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_4_4.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_4.1">pp.13-14</a></td>
+
+<td>
+Editorial criticising the resistance from HÅne Heke and Kawiti. Discusses the involvement of the Americans, Kawiti's claim of authority, the resistance offered by his allies against Pakeha, the involvement of disloyal missionaries, the involvement of Te Wiremu [Henry Williams], Te KÄpa [James Kemp], Te RÄweti [Charles Davis], Te Ropiha [Robert Burrows], Te WÄka Nene, TÄreha, Te Awa and other faithful leaders.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Describes the attack on Pakeha by Kawiti, and the pursuit of Kawiti to Heke's fort; discusses the affiliations with Waimate and Hokianga, the arrival of an American man-of-war, the relationship between Heke, England and an American ship carrying ammunition, Kaikohe and TaumÄrere as peaceful habitations, and the retreat of the Americans.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_4.2">pp.14-16</a></td>
+
+<td>
+<b>Letters to the Editor</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+From <b>Te Patara</b> [Thomas Buddle]
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Discussion of the purpose of the Wesleyan Church School of Auckland; description of the procedure followed at the attendance of the Governor.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Publishes the address from the Governor regarding the education of Maori in the practices of the Pakeha, his discussion of Matina Ruta [Martin Luther], the departure from the scriptures, the rise of the Church of England, and the rise of Hoani Weteri [John Wesley]. Continues with the Governor's opinion that with the commitment of the Wesleyan Church and its congregation Pakeha will become strong. Praises Te Rore [Walter Lawry] and the Church's endeavours to educate Maori. Acknowledges that the Governor's speech was translated into Maori by Te Karaka [George Clarke Snr]; acknowledges the address by Te Patara [Thomas Buddle] to the committee.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Reports the address by Wiremu NÄra Te Awa-i-taia paying homage to Christian practices, discrediting the customs and deities of his Maori ancestry, distinguishing differences between the teachings of the Wesleyan Church and the Church of England, affirming the Governor's statement that ultimately each church's doctrine is from the same roots, submitting that the Governor has dealt with the Te Rauparaha case, acknowledging affiliation to Waikato, acknowledging receipt of correspondence from HÅne Heke, pledging support to the Governor if Heke advances to the Waikato region, supporting the aspiration of the school to teach Maori about Pakeha knowledge, recommending that HÅne Heke and all others should heed the authority of God.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Refers to support given by Te Rore [Walter Lawry] for the purpose of the school; concludes with the recommendation of a prospectus for the Church to teach religious education, arithmetic, written and spoken English, and other customs of the Pakeha to Maori, with Maori also receiving instruction for teaching at Maori settlements.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_4_4.4">p.16</a></td>
+
+<td>
+<b>To the Maori leaders</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Criticises the state of affairs at KororÄreka [Russell], and requests unity for and from all; submits that some Maori are reverting to the customs of ancient times, and that such actions will result in the loss of imported products.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+<b>A lament</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+<i>Waiata</i> [song] about the confrontation between Heke and Pakeha as described in the Editorial of this issue.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Advertisement for workers at Aotea.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_5_1.abstract
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_5_1.abstract	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/abstracts/01_5_1.abstract	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,59 @@
+<table>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_5_1.1">p.1</a></td>
+
+<td>
+Editorial notification that no issue of the newspaper was published for December 1845 because the administrators were involved in many perplexing events, and that this issue is dedicated to informing Maori readers of the conflict in the North and the proclamations from the new Governor [George Grey].
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Description of Grey's journey to Ruapekapeka; discussion of the issue of correspondence to Kawiti for peace, and access to the waterways to allow shipping of trade goods to Maori.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notice of proclamation from Governor Grey.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_5_1.1">pp.1-2</a></td>
+
+<td>
+<b>Attention</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notification of the decree to open waterway access from Whangarei to MangÅnui, to be administered from 1 February 1846, by order of Governor Grey; notified by Andrew Sinclair, Colonial Secretary.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notification of the scattering of insubordinate leaders by the militia and the conquest of Ruapekapeka fort by Te WÄka Nene and other leaders; notification of the capture and sentencing of horse thieves.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notification of the discovery of correspondence sent to the agitators at Ruapekapeka fort in support of their actions. Acknowledgement that since many of the authors have become loyal to the Governor the correspondence will be burnt.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td>
+Notification to the family of Kihi who was taken prisoner at Ruapekapeka fort that he received treatment from the doctor, was healed and returned by the Governor to his relatives.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td><a href="_httpdocument_&cl=_cgiargcl_&gg=prev&d=01_5_1.3">p.3</a></td>
+
+<td>
+Notice from <b>Thomas Beckham</b>; reward for the return of Tenehi O Tanara (Denis O'Donnell) for desertion, possibly stowed away on Rapina Huri's (Robin Wood) ship to Tauranga.
+</td>
+</tr>
+</table>
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/meta.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/meta.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/meta.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,1 @@
+<Series>Te Karere O Nui Tireni 1842-1846
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_10_39.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_10_39.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_10_39.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,44 @@
+KO TE KARERE O NUI TIRENI.
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+No.10] AKARANA, HATAREI HEPITEMA 10, 1842. [VOL. 1.
+
+Akarana, Haurei, Hepitema 10, 1842.
+
+No te ata nei, ka tahi nei ka taka te tekau ma rua, ka hemo a 
+Kawana i te Whare Kawana i Akarana.
+
+  Ka pouri nei te ngakau o te tangata tenei mea, koia i 
+whakarerea ai nga mahi katoa i nga whare
+Kawana katoa a, ekore  e timataia  ano te mahi, kia tanumia 
+ra 
+ano ia.
+
+Kei te tuite, kei te tekau ma toru o tenei marama, kei te 
+tahi o nga takanga te tanumia ai.
+
+  Na, haere mai ra e nga tangata aha aha katoa o te Kawana, 
+me nga tangata katoa hoki e hiahia ana
+kia wakaputaina mai to ratou aroha ki a ia.
+
+Ko te tikanga tenei mo tatou ana haere ki te tanumanga.
+
+Hei mua ko nga kai pupuhi maimai aroha.
+
+Ko nga Rata.
+
+Ko te tino nKai Korero.  Ko te tino Kai Whakarongo.
+Ko te tangata o te Komiti. Ko te Kai tiaki moni.
+Ko te Tino Rangatira o nga herehere.  Ko te tino Kai Tuhi 
+whenua.
+
+Ko tona Hoiho.
+Ko te tino tangata o te uhunga.
+Ko te Kai Kawe Korero.  Ko tana Tangata tuhituhi.
+ Ko nga Rangatira Hoia.
+ Ko nga tangata o te Kawana.
+Kia toko wha ki te rarangi.
+ Ko nga pakeha ke.
+Kia toko wha ki te rarangi.
+ Ko nga rangatira Maori.
+Kia tokowha ki te rarangi.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_40.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_40.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_40.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,60 @@
+KOTE KARERE O NUI TIRENI.
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+No. 11] AKARANA, HATAREI OKOTOPA 1, 1842 o Ota I.
+
+  I taku wakahenga i te Nuipepa o
+Hune,  ki nga tangata maori e hari
+hari paruma ana, e haerere noa i te
+Taone, te meatanga mai,  me pehea ki
+te tahi mea ma matou?   i mea ahau, 
+ka korero atu au ki a koutou ki te tahi
+nuipepa te peheatanga e wai taonga
+ai koutou, me te mau ano ki to te
+rangatira tu; koia tenei ka korero
+nei. Na, ki taku,  mehemea e mea
+ana tatou kia wai taonga,  me te mau
+ano ki to te rangatira tu,  me tango
+rawa ano ki ta te pukapuka e mea
+ana  ÒE ono nga ra e mahi ai koe,Ó 
+a tenei ano te tahi.    ÒAua e mangere
+ki te mahi, kia toa te wairua e rongo
+ki te ArikiÓ  penei e rite ana i a tatou
+enei mea,  ka hua a tatou mea ki runga
+ki to te rangatira tu:  E kite ana
+koutou, ko te mea ia ai te taonga
+ma te pakeha, he mahi ki ta koutou,
+e noho mangere ana a Kawana ratou
+wakarangatira na, e kore hoki ratou
+e noho mangere, ahakoa kahore
+ratou i nga ki te oneone, kahore i
+kitea e harihari papa ana, he mahi
+ano ta ratou tenei rangi, i tena
+
+rangi, e kore hoki e pena me koutou,
+kotahi te rangi i mahi ai, karua i noho
+noa iho ai.  Na, kei aua ra i noho  
+noa iho ai koutou, ka haerere kei nga
+watitoka o nga pakeha kai mahi nene
+ai, nana ai, na te tutua anake ki taku
+ano tenei mahi, e toru nga mea i kore
+ai te hua, he mea ma koutou.  Na te
+mangere tetahi ko tetahi te rukeruke,
+he whakai tetahi ko te mangere te
+tangata nana koutou i wakatiki ki te
+taonga nana koutou i kohuru.  E
+wakaora ana koutou i a ia?  ko ia te
+kohuru ana i a koutou e kore koutou
+e wakaora, he maumauranga moni
+nga ra i noho noa ai te tangata, me
+i mahi hoki kua wiwi ia ki te tahi
+moni a ana ko ta ahua ano hoki,
+mehemea e mahi ana i tana mahi e
+hua ake ana he mea mana penei e
+tatau ana tatou i nga ra i maumauria i
+te tau kotahi e hia ra nei pauna
+moni i maumauria?  Kahore koki i
+homai e te Atua nga ra kia 
+maumauria e tatou ki te noho noa ki te
+matakitaki;  E kore au e mea kia poto
+katoa nga ra hei mahi ma te pakeha,
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_42.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_42.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_42.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,88 @@
+kahore, kei nga po-ngaki ano ka
+ngaki, kei te po-wakato ka wakato
+i a koutou aha ranei, kei nga ra i
+watea ai koutou te ngaki, he aha
+te taiepa ai i tetahi kan ma koutou?
+ka wakapai, ka ngakia, ka
+wakatokia ki te aha ranei,  mehemea kua
+rite tenei, he aha te hanga i te tahi
+ahi kohua mo roto, e wakapaipairia
+he kari o mua mai o te whare, kia
+kohua rangatia ai koutou ae kia 
+haere ake ki to te wakapono tu ano, 
+kei ki koutou, no te wakapono tahi
+te Mangere no te rewara ano te
+Mangere, E kore koutou e titiro ki
+nga kari o nga pakeha ki o ratou
+whare ano hoki, he aha i kore ai te
+tahi ma koutou pena?  Na te
+mangere ra hoki, e kore au e mea, me
+wharepapa, me mea, kahore e pai ano
+te whare raupo raia ko tona ahua,
+kia pai.
+(Ki tetahi Nuipepa atu, ka korero ano)
+
+[HE KORERO TENEI KIA
+MOHIO AI NGA TANGATA I TE
+RITENGA O TE TANGATA E
+MEINGA ANA HEI KAI
+WAKAAE MO TE PUTANGA O TE
+HEREHERE ]
+
+Ko ta te rangatira i tena wehi ai
+ko te whare herehere, he mea
+whakaheke hoki mo te tupu o te tangata.
+Heoi ano nga mea e whiua ki reira
+ko nga tutua nei nga kai mahi hoki i
+te kino. Otua e mahi te rangatira
+te kino, ina, e kore e tohungia ahakoa
+rangatira Pakeha, ahakoa
+rangatira tangata maori e whakawakia
+ngatahitia.
+  Na e mau tetahi tangata kahore
+nei i kitea noatia tona he, he mea
+tupato kau ka mea mai te kai
+whakarite me haere mai taua tangata
+a te tahi ra e whakaritea e ia. Ka
+tahi ka tikina e taua tangata e
+whakapaea nei etahi tangata hei whakaae
+mona kia tukua a-ma raua e mea kia
+hoki mai taua tangata i te ra e noho
+ai nga kai whakarongo.
+Ka kore ia e hoki mai kia whakawakia, ka roa
+ranei kihai tae mai i tino haura i
+whakaritea katahi ka tikina nga
+tangata tokorua he whakaae ra ki a ia
+kia tukua na tangohia mai ana i a
+raua etahi moni ehia ranei, e hia
+ra nei, hei utu mo taua tangatia
+i ngaro nei ki te wakawakanga.
+Na kua mau a Poho tangata a Kati
+he whakapae pupuhi hoiho a ka
+meatia kia whiua ki te whare herehere
+katahi ka puta mai etahi tangata
+tokorua ko nga Tawara raua ko
+Kahawai ka mea tuku atu tena
+tangata kia haere kei a maua te whakaaro
+mona kia hoki mai, ina, noho
+te kai whakarongo na ka whakaritea
+mai ae ka kore tenei tangata e puta
+mai i te 7o Huri, na ka tangohia i te
+tahi i te tahi o korua nga pauna moni
+e rua te kau ma rima, na te noho au nga
+o te tino kai whakarongo karanga
+noa E Poho!E Poho! Ka kore a
+Poho te puta mai na ka mea te tino ka
+whakarongo heoti ano me tango nga
+moni tuku i whakaritea.
+
+  Otua i whakaaro ano te tino kai
+whakarongo he poauau u ana no te
+kai wakamaori kihai ia i mohio ki te
+tino takanga o te wati e noho ai te
+tino kai whakarongo na ka mea ia
+kaua hoki ra e tohea ana moni i
+enei tangata e ngari a mua e roa te
+tangata e whakaritea kia haere mai kia
+whakawakia ina me tango nga moni i
+tukua ai kia haere heoi taku korero.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_43.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_43.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_43.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,100 @@
+aki ero  e Kawanaa
+
+No te Paraire, no te 10 te
+Hepitema i hemo ai a Kawana.
+No te tuite, no te 13 tanumia
+ai rupeke katoa mai ana te
+Taone ki te whakaputa i to
+ratou aroha ki a ia.  I mua ko
+te mai mai aroha i muri iho ko
+te Kawhena i te hiku ko nga
+rangatira katoa o te Taone he kakahu haere
+ana ratou tokowha ki te rarangi,
+kahore i hamumu te waha,
+kahore i aha whakaporuru tonu.  He 
+inati to ratou aroha ki to tatou
+Kawana! Te taenga atu ki te
+urupa, na tu tonu ratou karakia
+ana a ka mutu, na ka tangi te
+pu a te hoia ka toru pakutanga.
+Na, ko ta te tangata maori.
+  Akuanei nui ai te aroha o te
+tangata Maori ki to tatou
+Kawana, ka Patau te Kawana
+nanakia nei hoki E kua kitea
+noatia ake tona aroha ki a ratou.
+Ko nga tini rangatira nei ekore
+e tata atu te tangata kia
+ratou Ki a Kawana, te pai
+kau te tangata maori koia i
+
+haere ai ia ki tena wahi ki tena
+wahi ki te matakitaki ki te
+korero ki nga tangata maori,
+nana hoki tatou i noho ai
+runga i te wenua rangatira,
+kahore e tahuri mai te pakeha
+kahore e tahuri atu te tangata
+maori.  Aroha ana ratou kia
+ratou, a e mea ana tenei ka mau
+tonu ano hoki te ratou aroha
+ki a tatou, ta te mea kua
+ whakatakotoria e ia te tikanga
+otiia kia tawahi mai ano. Na
+ratou hoki ki iho ki a ia e ratou
+ko ona hoa Haere mai haere ki
+nui Tireni tae kia aroha
+ki te tangata maori kaua e
+whakatari pakanga e meari,
+tika atu te riri, tika atu ki te
+tangata nona te he, kaua e poka
+atu ki nga mea noho pai, e
+ngari me atawhai te ra e
+whakarana ano matou ahakoa
+mate noa a Kawana e kore
+e marere ana kaha ki kia
+atawhai ki te tangata maori,
+ma ona hoa e ora nei ma
+tawahi ano hoki e pupuru.
+
+ Ki te Kai tuhituhi e te
+Nuipepa   Akarana, 29 Kepaema, 1842.,
+EHOA na TE KARAKA
+  I taku rerenga ake ki
+Waihou kia wakaritea mahi utu mo nga
+riwai a Hauraki mai i pau i nga kau
+ Tapa, ka ki mai a Tapa E wakaritea
+hoki aku papa tahaetia e nga
+tangata maori, ina hoki e tohe ana koe
+kia utua nga kai e te tangata e au
+otira kihai ia kite i te tahaetanga,
+he mea wakaroa kau, na te mea i kiia
+ai te tahae, i kite ia i etahi papa ki
+tetahi e takoto ana .
+Katahi au ka hoa, ka tae ki te
+kainga, ka kite i nga papa taki
+torutoru a papa, ka patai atu au ki te
+tangata o te kainga nowhea enei
+papa? ka ki mai tera aua kowae
+ka kite atu te mea tere noa mai i
+
+te waipuke na Ngaehe i hopu ko
+tenei kotahi ano i au naku ia i
+kite autaina mai ana ka tu nga ki
+te waka. Ka hi atu au He papa
+aha koia tena mau engari wakahokia
+atu ki te pakeha. Ka ki mai te aha
+te utu mo te kai hopu E reira e
+pouri ana toku ngakau wakarana
+au ki te waka tere naku ia i hopu
+a hoatu uta kore ana ki a Awhe ma
+kihai au tohe ki tetahi ritenga moku.
+Tena ko tenei e kore e tukua mai te
+papa kotahi e te tangata ki te kahore
+tetahi utu mona.
+. Ehoa Kahea nga tangata maori
+ratou ko nga pakeha e mohio ai kia
+atawai tehahi ki tetahi.
+Naku,
+Na, Te Hoterene
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_44.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_44.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_11_44.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,96 @@
+[E te Karaka e kore koe te pai kia
+taia tenei pukapuka  naku ki
+te Nuipepa kia wakama ai nga tangata
+maori, nana nei te kupu mai ]
+  Hepitema, 13 o nga ra.
+E hoa e te Karaka 
+  I te ra i tanumia ai a Kawana kua
+rongo ahau i te tangata maori e tanga
+ana ki te kei Ka mea ratou me i
+rongo wawe ratou e kore e homai he
+paraoa ma ratou e kore ratou e tae
+mai. Ka mea ratou ka pai te matenga
+o Haimona i homai te paraoa ma
+ratou, e mea ana ahau Ka he tenei mahi
+te tangi kai e mea ana te pukapuka
+kia aroha te tahi ki te tahi, otira na
+te ngakau maori tenei mahi he mea
+wakama hoki tenei ki au kia tangi ki
+ta te Pakeha kai, heoi ano taku korero
+atu ki a koe.
+  NA TE KAI RONGO.
+ E hoa e te Kai rongo tika tonu tau
+pukapuka ki au, ehara i te mahi o
+te tutua, me huaina, aua tangata e
+pena Kotangi  Paraoa [KAI TUHI.]
+
+ K o te wakawakanga o Heneri
+Matini. He wakapae tahae potae na
+te Pakeha na Penehamini. Ka noho
+te kai wakariterite, ka wiriwiria te
+ Tekau ma rua ka mutu, ka timata
+te kai wakapae te korero ka mea,
+e ano kei toku whare ahau e noho
+ana ka puta mai etahi maori hei hoko
+wakaata, tu noa iho ana etahi
+matakitaki ana, e puta rawa atu ratou ki waho,
+katahi au ka wakaaro ha! kua riro
+taku potae, waia atu e au, kua mau ko
+te potae ano i huna i roto i te hate.
+kahore he paraikite i a ia ka
+karangatia te katipa e au, tuku atu te
+tangata ki a ia Ko taku wakapaenga
+tenei na ka mutu, kei a nga kai korero
+maori, e ka wakawareware ratou i nga
+kupu katoa e te kai wakapae, ka mea i
+te haerenga atu ki te hoko tae atu ratou
+
+ki tatau, kua tutakina ka titiro ake
+kahore he tangata o roto, patukituki
+ana, ka puta mai a Penehamini ka tomo
+atu ratou ki roto, ko etahi i titiro karaihi,
+ko Matini tahuri ki te potae hapainga
+ake tetahi ka mea atu he aha te utu 
+ka ki mai tutara Ka ki atu kahore,
+ui ke te utu., heoi minamina tona
+ana, te I ngakau ki te hoko ranei ki te
+waiho ranei ko te potae ra kei te ringa
+tona e mau ana katahi ka peke
+mai te tangata ka kura ki a Matini
+ia e ki te paparinga ka ana kihai u
+ki te tangata ki te paraikeke anake
+i pena atu ana ki waho he
+paraikete ano i a Matini me te hate ma a
+ko nga mea e mau ana ki tona peke ko
+te trautete, ko te rohe i te painga
+atu o te pakeha ka taka te rohe ki
+raro heoi ano a penei tonu te ki a
+nga kai karere maori, ko te pakeha,
+kahore he kai korero mona hei
+wakatika ana kupu, heoi ka mutu,
+wakaaro iho ana Te Tekau ma rui ka ki atu
+Kahore, kahore he papa he
+wakapae noa a haere ana nga tangata ko
+te Hemara, te kai wakamaori.
+
+E HOA MA
+E NGA TANGATA MAORI
+KATOA.
+KIA mohio ai, ki ta te Kawana
+ korero ki a koutou kua mea mai
+te Kuini ki a ia, mea atu ki te tangata
+maori katoa me wakarere te wawai, i
+mea mai ia ki a ia korerotia marietia
+kia wakamutua, otiia ka tohea putea
+ki te wawai me wakatika a Kawana,
+kua rongo koutou tera Nuipepa me
+i kotahi kua wakatika ia, mo te mahi
+kino o etahi o nga tangata maori me i
+mohio ia, kua ngaro ke, e mea ana a
+Kawana waiho na ka rongo koutou
+katoa ki tana tikanga ki te patu
+tetahi e takoto ake nei i te tangata ina
+ka wakatika hoki ia, heoti ano.
+NA TE KAWANA.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_45.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_45.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_45.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,61 @@
+KO TE KARERE O NUI TIRENI.
+
+
+No 12 AKARANA TUREI NOWEMA 1, 1842. VOL. 1.
+
+ I te Nuipepa e Oketopa timata
+te Kai tuhi tana kupu wakaako i nga
+Rangatira me nga tangata maori e
+ahu, taurekareka ana kia tango ai
+ratou i to te rangatira ritenga kia wai
+rawa ai ratou, kua takoto hoki nga
+mea e toru e kore ai hua e koutou
+mahi ko te mangere, ko te rukeruke,
+ko te whakai, kua poto te mea tuatahi
+te korero ara ko te mangere tena ko
+te mutunga mai kahore ano i
+korerotia koia ahau ka wakaaro ai mana
+hoki tana kupu e wakaoti kia hoki
+mai ta raro me waiho tenei Nuipepa
+hei taki i nga mea ke; na, me
+wakapuaki atu pea taku wakaaro mo te
+tangata e ngaki ana te wenua, kia
+kaua ai koutou e ngaki i te riwai, i te
+kaanga i te tini noa iho o nga kai
+Maori anake ahakoa e pai ana ano te
+ riwai me nga kai maori, ko te tino
+ mea pai te wai wakaaroa hoki ki
+te maha o nga patua moni he atu
+ana te tau kotahi ki Tawahi hei
+hoko paraoa, kai ma tatou, e ki te
+ penei tonu, ka tino rawa kore ai te
+ wenua tena ki te ngaki te tangata
+
+maori i te witi mana, katahi ka 
+mahue etahi o nga moni e ho atu ana ki 
+Tawahi ka riro mai te kai mahi.
+Otira ka ki mai pea te tangata,
+Ekore matou e mohio ki te nga h
+te kai a te Pakeha  Na, ki taku ka
+matau ranei ina wai ngakau koutou.
+ki tenei mahi, ahakoa ekore e pai te
+keri maori me Parau, na ka rongo te
+tangata tenei ka mea mai pea, kei
+hea ra te parau? Koia tenei me
+hoko na wakaronga ma, ki taku 
+wakaaro i te ritenga e ahei ai koutou
+te mea tenei, ka titiro pea te
+rangatira tetahi wahi wenua tana e takoto
+kau ana ka mea kia hokoa atu ki a 
+te Kuini ka tuhi atu ki te kai hoko
+ka rite, ka ia e tohe atu ki te
+paraikete ki te aha noa iho ranei o nga
+mea pakaru hei utu  engari me
+wakarite te okiha, te hoiho ranei i te
+parau i te mea tahoro mo nga
+oneone kia ngawari rohe ki riro
+ake ai ki runga me tetahi wahi
+moni hoki, na ka riro mai enei mea
+hoki atu te tangata ki tona kainga, ka
+ngarengare tona nuinga kia taiepatia
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_46.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_46.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_46.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+tetahi mara nui, a ka oti, me
+wakarite tetahi wahi e nga moni he
+pakeha kai mahi kia haere mai
+kei wakaako te tangata maori
+kia mohio ai ia ki te parau a ka
+oti katoa te mara te parau kua pai nga
+oneone, katahi ka hoko atu i te toenga
+iho o nga moni i tetahi witi hei
+purapura kia ruia e te pakeha , heoi ka
+mutu, waiho kia tupu ake ana hei te
+maroketanga ka huihui ai ki te kokoti
+a ka poto te kokoti ka whawhao ki
+roto ki te whare patu ai, kia ngahoro
+ao, tapeka kia pai e ai nga kai katahi
+ka hokona e te pakeha, a ka wai
+rawa koutou, kei ki mai ekore e
+pai kahore he huri., kahore, me i
+penei koutou., a ka kite nga pakeha i
+a koutou e rua ahau i te wai ekore era
+taro kua ta te mira, otira ekore au e
+mea kia wakarerea katoatia nga kai
+maori te ngaki kao, me ngaki tahi
+ano ta te mea, ahakoa te mara nui
+wakaharahara ekore e roa ka oti i nga
+okiha nga hoiho ranei, i hokoa e
+koutou koia au ka mea ai, me tango i tenei
+ritenga rangatira mo koutou. Koia
+ra te Kuini tana atawai i
+wakanoho ai i nga pakeha ki to koutou
+wenua kia wakamutua e koutou to
+mua ritenga, ma kite koutou te
+tikanga pai o ona tangata he
+ maia hoki nga ritenga pakeha tena ko
+etahi e kino ana koia ra tenei i tuhituhia
+nei kia ngarengare i nga tangata
+kite tango i a ritenga p ai ana kia
+ riria hoki ratou e tango ana i a mea
+e te ana, koia ra tenei Nuipepa e tohe
+ tona ai, kia kati nga. tangata maori
+te rongo ki ta nga pakeha kino
+ritenga, kia wakatupato hoki koutou
+kei rite te ahua ki ta ratou.
+
+KO TE TURE MO NGA
+KARAREHE NGA TANGATA E
+HAERERE NOA ANA TE
+WENUA I WAKARITEA I TE
+TEKAU MA WA O MAHA, 1842.
+
+  Na te mea i wakaaro ai a Kawana
+ratou ko ona komiti wakarite ture te
+tini o nga kararehe e haerere ana e
+pakaru ana i nga taiepa e takahi ana i
+nga ngakinga. no reira hoki i
+wakaritea ai tenei ture .
+
+KO TE TUATAHI  Na, ki te mea ka tapoko tetahi
+kararehe ki roto ki te ngakinga, e
+taiepatia tana ki te taiepa pai, ka kai
+i nga mea e tupu ana ka takahi ranei.,
+ma te tangata nana te ngakinga e
+haere atu ki te Kai Wakawa,
+ka rangona hoki nga kupu a ka wakakitea
+e tetahi kai korero pono te ritenga o
+nga mea kua pau ki te Kai Wakawa,
+kia wakaritea e ia tetahi utu mo te
+tangata te ngakinga kia rite hoki ki
+te utu o nga mea kua pau otira kaua
+e nui atu i nga pauna e rua tekau.
+
+KO TE TUARUA Ki te mea ka kitea tetahi
+kararehe e haerere ana ki nga waharoa o
+te Taone, o nga huarahi kainga ranei
+ka tangohia tetahi moni o te tangata
+nona te kararehe, hei utu e rima
+hereni mo te kararehe kotahi.
+
+KO TE TUATORU Mo te mea kia tino rite ai tenei
+ture kia mohio nga tangata katoa ko
+nga kararehe korerotia nei ki tenei
+ture koia enei ko nga Hoiho nga
+Kau nga Hipi nga Nanenane nga
+Poaka.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_47.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_47.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_47.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+KO TE TUATORU Ka timata tenei ture te
+wakarite i te rua tekau ma rima o Aperira,,
+1842.
+NA KAWANA.
+ E taia ana tenei ture, kia mohio ai
+te tangata maori kia tika hoki te ratou,
+wakaaro ana ka pau te kai a tetahi e te,
+kararehe pakeha, kia tupato hoki ratou
+kei tukua e ratou kuri ki nga kainga,
+Pakeha haerere
+ai - KaiTuhi
+
+KO TE TAHURITANGA KI
+MANUKAU.
+
+  Na, tera wiki ka haere mai etahi
+tangata maori, ko Nga Ruhe tetahi
+ko te Tama e te Paki tetahi ratou
+ko te Pakeha i runga, e aku mai ana
+ki Akarana, tekau ratou, ka tae kia a
+Mako, he ana te hau, ka tohe te
+pakea ka kia hoa mai ratou e kino ana
+waenga moana ki atu nga tangata
+maori, me noho marie tatou i uta heoi
+ano ka tohe tonu te pakeha. ka tahi
+ka hoa mai ratou, ka kapea te awa nui
+o Manukau, ka nonoi mai ki tenei
+taha, tahuri iho, ka ki atu Nga Ruhe,
+E tatou ka kau ki uta e noho tonu ana
+ratou i runga i te tahuna kau ana
+Nga Ruhe a ka hoki atu ki te tiki i
+ana hoa, otira noho tonu ana nga hoa
+a ka ngaro te tahuna ka toremi ratou,
+ko tetahi e noho ana i runga i te
+tangere o te waka i poroporoaki ratou,
+heoi ano kua paremo ko te pakeha,
+ratou tahi ko nga tangata maori
+tokorua tahi rawa te oranga He inati
+te pakeha ki te tohea te rongo aki ta 
+nga tangata maori i mea, me i rongo
+ia ki a ratou ekore i pea e mate kei
+penei tonu te tikanga me ta tenei
+pakeha a muri nei ka haere mai
+koutou ko nga kai arahi pakeha ki te 
+
+tahataha moana, ka kino, me noho 
+marie, kaua e rongo ki te tohe, o te
+pakeha kei riro te tinana i te ngengero
+i te matawha.
+
+  He pukapuka tenei kia
+wakaaturia nga rohe o to matou kainga kia
+ka hokoa e te pakeha e te tangata 
+maori, koia tenei timata
+ki Ngahina puta noa ki te tuauru,
+ka rere kei Tuapo, ka rere kei
+Whaupa ka rere kei Wakatangata
+ka rere kei Oteohu, ka rere kei
+Wareware ka rere kei Kaihikanui, ka rere
+kei te Karoa, ka rere kei Aotea, ka
+rere kei Mairetahi ka rere kei te
+waiherunga ka rere kei Puketutu,
+ka rere kei Waioneke, ka rere kei
+Haratai, ka rere kei Waipiro, ka rere
+kei Pararaha, ka rere kei mautaretare,
+ko te mutunga mai tenei puta noa ki
+te tuauru puta noa ki te Taiawa.
+Heoi ano ka tuhia nei enei kainga
+kei riro i te tangata kia waiho tonu
+au te kainga tumau mo matou mo a
+matou tamariki ake tonu atu koia ra
+o matou ingoa i tuhituhi.
+NA TE KEENE,
+NA TE TINANA,
+Na TAMAHIKI,
+NA TE WENUA,
+NA PAORA,
+NA TE HIRA,
+Na HIKITIA,
+NA NGATIWATUA KATOA.
+
+Ki te Kai tuhituhi o te Nuipepa.
+
+E Hoa
+  I te waru o nga ra o Okotopa
+ka e mai etahi kaipuke heke o
+Ingarani Akarana e rua kaipuke e toru
+rau runga i tetahi e toru rau i runga
+i tetahi, ka ono ai nga rau, he tane,
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_48.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_48.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_48.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,112 @@
+he wahine, te tamariki i te rua te
+kau ma wha o nga ra e Okotopa ka
+ano tetahi kaipuke heke Ingarani
+ki Akarana, he heke tamariki kau
+tenei heke ko tahi rau ma ono, he
+tamariki kahore he kaumatua, kahore
+he wahine o taua kaipuke I heoti ano
+ki runga ki tou ratou nei kaipuke ko
+ratou whakatamariki anake I     
+  I te tekau ma tahi e Okotopa ka
+puta mai te rongo ki Akarana, e kua
+tahuri tetahi waka ki Manukau 
+tokorua i ora te kau ma tahi i mate, ko
+tahi pakeha i mate "
+E hoa e te kai tuhituhi i te Nuipepa
+maori ka tuhituhi atu ahau ki a koe,
+i tenei korero kia rongo koe, 27
+Okotopa i te ahiahi i te 6 o nga haora ka
+rongo ahau tetahi korero, e mea na
+te korero taihoa kia nui te pakeha
+ki Akarana ka tikina e Taraia kia
+wakawakia nuitia ia ma tana kino he
+tika ranei tenei korero te he  ranei ?
+otira, kowai ka mohio ki te tikanga,
+ki te henga te tika pea te he
+pea.  Heoi ano taku korero ki a koe.
+ Naku,
+ NA HOARI TAKOARE.
+Kuini tiriti Akarana,
+Okotopa 28, 1842.
+ E taia ana e matou tenei pukapuka
+a Hori mo te mea e pai ana tenei ki
+a matou kia tuhituhia mai nga
+wakaaro nga korero nga aha ranei a te
+tangata, kotahi ano te Maori kupu
+mo te korero rangona e Hori ma te
+tokomaha o nga pakeha ka aha ai?
+ekore koe e wakaaro me te mea i
+wi, ngakau e Kawana ki te tiaki i a
+Taraia kua riro ke mai ia, otira, na
+te ngakau atawai o te Kawana i ora
+ai i wakaaro hoki ia kihai a Taraia i
+mohio ki te ture  e te Kuini no te
+pouauau u ana i pena i ai te kino, koia ra i
+houhia ai te rongo a tena me mahara
+tonu tahi ki te korero a te Kuini, i
+tana ki roto ki tera Nuipepa e mea
+ana I me i mohio ia kua ngaro ke"
+ke e tenei, hoki 14 na ka rongo koutou
+katoa ki taua manga ki te patu tetahi
+e takoto ake nei i te tangata ina, ka
+wakatika te hoki iti a no reira hoki
+matou ka mea atu ai, kaua e rongo ki
+nga korero rere noa te hau, engari
+wakarongo ki ta te Kuini i mea, kei
+
+
+tohe tetahi ki te patu a muri nei ka
+wakatika tetahi ki te kohuru tangata
+ekore rawa e waiho kia takoto noa
+nga kupu a te Kuini, ka wakatika hoki
+te Kawana ko te kai kohuru, ka
+wakawakia nuitia ano KAI TUHITUHI,
+
+  I tera wiki i oma ai nga hoia
+tokorua ko te rua ranei ko te toru ranei
+tenei o nga tahuritanga o nga hoia
+he rawa tenei ki te ture a te Kuini,
+koia ra e Meiha Pumapere i kiia ai,
+kia tuhituhia ki roto ki tenei Nuipepa
+kia mohio ai nga tangata Ma maori ki te
+hopu, kia wakahokia mai no te
+Paraire,, no te i8 o Okotopa kitea e
+tetahi pakeha enei tokorua kei
+Karangahape atu tonu atu etahi tangata kia
+kopukia raua tae rawa atu, kua witi,
+kei hea ranei te tangata roa tetahi,
+te tangata poto tetahi ko te mea poto
+kahore he pahau, kua tahi tona
+tuara i mua mo tana kino i konei a
+mau tonu ana te ngaunga o te wiu,
+ekore e ngaro ka kitea enei tokorua,
+ko era ranei tahuti ai i mua a ka
+wakahokia mai ki konei ko reira ka ho
+atu ai tenei utu ki nga tangata hopu,
+e r pauna mo tetahi e rua pauna
+mo tetahi, penei tonu te utu ho atu
+ki te kai hopu mai te hoia e tahuti
+ana i te tahuritanga o enei tokorua
+e korerotia ana kua wakarerea e raua
+kahu hoa, he mea ma tenei e raua
+kakahu.
+
+  I a matou e wakaoti ana te tanga
+o tenei Nuipepa epa, katahi ka puta mai
+te rongo e kua tahuri te kaipuke a
+te Tipene. No te wiki i paea ai ki
+uta kei raro atu o te wahapu o
+Hokianga, tahuri era ano te kaipuke a i
+te torinotanga o te hau, ka anga te
+Tipene o ratou ko nga pakeha, kia toia.
+atu te kaipuke ki waho, otira rere
+mai ana nga tangata maori ki te
+pakaru, a murua katoatia ana nga
+taonga o roto o te puke; ko wai te
+hunga i pouauau ki te muru te pono
+ranei tenei, rongo he teka ranei? me
+he pono, ma te aha te tangata e
+wakaora ai ana ko tohe tonu ki tenei mahi?
+Heoi, me waiho marire tenei korero,
+kia tino rongo ra ano te pono ranei,
+he mahi arero ranei.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_49.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_49.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_49.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,57 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+Na te Kawana te mea kia taia 
+
+No 12.] AKARANA TAITE TIHEMA 1, 1842. [Vol 1.
+
+ Na i tera pukapuka i mea ai matou,
+etoru nga mea kore ai te tangata
+maori te wai rawa kore ai ano hoki
+te haere ake ki to te rangatira tu.
+Kua rongo koutou tera nuipepa he
+mangere tetahi haukoti o te
+rangatiratanga o te tangata maori Na he
+rukeruke he maumauranga mea te
+tahi. E mea ana e Horomona E Koia
+e mangere ana ki te mahi hei teina
+ki a ia e nui ana tana maumauranga
+mea Tena pea te mea mai na
+  He aha te maumauranga mea he
+aha te rukeruke.  E ki ana matou ko te
+maumauranga mea ko ta tenei he kore,
+ekore ano e tiaki i a tatou mea, e
+tukua ana kia ahatia noatia iho.
+tukua ana e tatou mea kia nga e
+te ua, kia kainga e te waikura, kia
+kaiatia e te keia o tatou kakahu, he
+mea hou nei, ka po rua, ka po toru e
+kakahu ana kua kahua kino. He
+mangere ki te horoi koia i kino ai
+penei horoia ana ka kahua pai a
+tawhito noa. Na te mangere ki re
+horoi i kahua kino ai a na te kahua
+kino o te kakahu i wakaparahako ai
+te ngakau e whiua atu ana Na kua
+kitea tetahi atu inamata, kei te hoko
+ranei kei te tono kau atu ranei, a ka
+riro mai ka porua, ka potoru e kakahu
+ana kua tahi ano tenei pera me te
+tetahi a te korenga o te moni te
+korenga ano hoki o te kakahu ka
+hoki ano ki te Hoturoa Te Me tutua
+tu ra a to te tangata maumau ahua 
+Tena ko te tangata atawai pai te
+kakahu, he aha te rua noa ai tau e
+kakahu ana te toru noa ai e pai ana
+ona kakahu me te takoto ana ano
+ana moni i a ia. Na, ka maumau
+raua ko rukeruke, keihea kia hua
+tetahi ma raua moni tetahi kakahu mo
+raua ko kanga te hoa haere tahi
+mehemea ka mano nga pauna moni
+tera e poto katoa te rukeruke, Tiro.
+Kia hoki Ngatiwatu, keihea kia toe
+i tetahi mea kia ratou e Wiwi tonu
+nei, me te maumau iho i ta ratou i
+Wiwi ai, hoehoe tonu nei te
+wahie ki te taone, me te Wiwi ano
+pea ki te pauna ma te tangata tena
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_50.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_50.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_50.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,79 @@
+hoenga tena hoenga me te maumau iho
+ano i nga moni ra; me rongoatia
+marietia me i wakaaroa nga mea e pai ai
+tea. ahua penei kua wiwi ki te turu,
+nohoanga nei ra, kua wiwi ki te ware
+pai, kua wiwi ki te kari, kua kahua
+pakeha to ratou ahua.
+
+  Tenei ano tetahi ahua o te maumau he
+hoko i nga mea kahore ona painga ana
+riro mai nga mea nei e ata ahua ana ki
+nga konei. heoi ra ano ona painga hei
+utu kanohi kaua e ki ana matou, ko te
+ahua pai o te tangata ki ta te tangata titiro
+koia tenei te utu i nga taonga tarewa ki
+mua. Na muri iho, ko tona whare kia pai
+te hanga kia poto ma otaota te tahi,
+kia tika te takoto o nga mea o roto o te
+whare, ka wiwi ki te paraikete, waiho
+mo e moenga anake ano kaua e maua 
+haeretia ki te mahi ka hua he moni, hokoa
+etahi kakahu mau mo tera, noa mo te
+tane, mo te wahine, kaua ano hoki e
+tukua kia haere tahanga te tamariki, Kaua
+hoko kau te kakahu ka waiho kia 
+ngaro ana e te paru huatu me hoko i
+tetahi hopi hei horoi i nga kakahu i nga
+wiki katoa ma te wahine tenei mahi.
+Ahakoa kakahu tutua mehemea e ma ana,
+e pai ana, he aha te mea i ahua rangatira
+ai te tangata huatu he ma no te kakahu
+no te kiri o te tangata. Ka rite enei hokoa
+etahi kakahu mo te ra tapu me tetahi
+pouaka, hei kohi maua kakahu kaua e
+waiho titari noa iho i roto i te ware ka
+kino hoki, me kohi ano ki roto ki te
+pouaka kia pai hoki te wakakopa kaua
+ano hoki e kakahuria enei kakahu mo
+te aha
+
+nei, me te aha nei, waiho mo te ra tapu
+anake mo nga haerenga ki te taone, a ka
+tawitotia katahi ka tango i enei kakahu
+mo te ra noa ka hoko i etahi atu mo te ra
+tapu. Ka rite enei te moni tau e takoto
+ana i a koe, hokoa etahi kai mo te
+moenga me tetahi haiana hei haiana o
+kakahu kei ki te mea ana matou ki o te
+tane anake huatu ki o te tane ki o te
+wahine ki o te tamariki, Ka rite enei
+katoa katahi ka wakaaro ki te pereti ki te
+ti mehemea ia hua ana i au moni Ko
+enei kua tauia nei etahi o nga mea e
+rangatira ai te tangata e otia te maha
+ano ka muri, kahore ano i meatia noatia
+koia ia ko te ake te tamariki ki te korero
+pukapuka ko te ake i a ratou kia pai te
+noho kia mai kia pai a ratou kupu,
+akona kia ronga i nga matua kia aroha ki
+nga matua kia pai a ratou kupu akona
+kia rongo i nga matua kia aroha ki nga
+tangata katoa Katahi ka haere ake
+koutou ki to te rangatira tu a e rite ana
+ano ki to te wakapono tu.
+
+KO TE AKARANA RIPENEHARI
+
+Ka kata pea etahi o o matou hoa
+maori, ina kite ratou tenei kupu
+he Ripenehari "Ka wakaaro pea he
+aha ranei te tikanga o tenei mea?
+wakaronga ra kia wakaritea atu tenei
+kupu ki a koutou. Ko te Ripenehari
+te whare mo nga turoro, hei
+whare tiaki mo te tini noa iho o nga
+mate epa mai ana ki enei tinana
+ngoikore e tatou ko te take ra tenei o
+te huihuinga pakeha i wakaminea ae
+10 o nga ra o Nowema kia wakaritea
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_51.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_51.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_51.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,86 @@
+
+tetahi whare penei e titiro ana hoki ratou
+ki te tokomaha o nga tupapaku e takoto
+noa iho ana, kahore e rongoatia te moni
+kore ra koia etahi te tae ai ki te rata no
+reira hoki i wakaaro ai kia kohikohia etahi moni kia
+hanga tetahi whare turoro hei whare wangai
+rongoa mo nga tangata mate katoa, ahakoa,
+pakeha ahakoa maori. Kei a koutou ano
+tetahi wahi o tenei whare e hanga nei koia
+ra matou e mea ai kei a koutou ano tetahi
+wahi o te kohinga moni, ko te take ra tenei e
+haere tonu mai ai nga turoro ki Akarana, kia
+rongoatia ratou koia matou ka mea ai kei
+kai ponuhia etahi o nga hikipene, hereni
+ranei e riro mai ana ki a koutou wakaaroa
+hoki ahakoa e ora ana te tangata i naianei  
+kua tata pea te tahi mate aua ra e titiro
+kanohi kau ki tenei wahi o te Nuipepa kei
+rite tenei kupu ki tera i te Nuipepa e akuha,
+mo te whare karakia te kore hua nga moni.
+Na e pai ana matou kia korero atu i nga
+kupu i wakaaetia e taua wakaminenga, ki a
+koutou. Na, rupeke ratoa mai nga tangata i
+taua ra ano i korerotia nei ki katoa te ruma,
+ko te Kawana te kai noho ki a ia te
+timatanga o nga korero, i mea ano ia pai
+rawa enei wakaro ki a ia, kia hanga tetahi
+Repenehari mo nga turoro ko tona hiahia
+tonu ra tenei kia wakariterite i a mea
+katoa e pai ai e ora ai te tangata, koia ra ia i
+wakaae ai kia tango i te nohoanga o te kai
+noho taua huihuinga, a ko te wahi e tukua
+nei ki a ia, ka wakaritea Putia ano e ia ka
+mutu a te Kawana korero, ka wakaae te
+huihuinga katoa ki enei kupu.
+
+Te tuatahi- ta te mea e nui haere ana
+te tokomaha o nga tangata o Akarana, e
+tika ana kia wakarite tetahi whare kia
+rongoatia, kia tiakina nga turoro rawa
+kore katoa e te Rata, koia ra ka
+wakaritea e tenei wakaminenga, te Akarana Ripenehari.
+
+Ko te ritenga o nga ture mo tenei
+whare, ka waiho ki etahi tangata komiti,
+e wiriwira, nei.
+
+Ko te tuarua- Ko tenei Ripenehari, e
+wakaritea nei mo nga tangata katoa o te
+Kuini e noho ana ki Nui Tuini, ahakoa
+ahua ke to tetahi ko tetahi.
+
+Ko te tuatoru- Mo konei ka timata
+nga moni, ka kohikohia, ko etahi mo te
+whare, ko etahi mo nga turoro hoki, hei
+hoko rongoa kai ranei aha ranei ma
+ratou.
+
+Ko te tuawa- Ko enei tangata e
+meinga he komiti wakarite he komiti
+tiaki mo te whare (Mi i reira i wiriwiria
+nga tangata e rua tekau ma rua)
+
+Ko te tuarima- Kia meinga ko te
+Kawana te tino kai tiaki o te
+Ripenehari 
+
+Ko te tuaono- Kia meinga ko te
+Keneri te kai Tiaki o nga moni.
+
+I wakaetia putia ano enei kupu
+katoa e te huihuinga a ka mutu ka
+korero atu i a ratou kupu wakawetai a
+Kawana, mo tana atawai ki te
+wakaminenga a timata ano te
+kohikohinga moni e te Kawana e rima
+tekau ena pauna i ho atu.
+
+Ki te kai tuhi o te Nuipepa.
+
+Putiki, Noema 27, 1842.
+
+EHOA, Tena koe tenei ano kua
+tae mai nga Nuipepa i honuia e koe
+ki a au e kua tuhaina ano e ahau ki
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_52.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_52.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_12_52.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,80 @@
+nga tangata o toku iwi kia kite ratou
+i to te pakeha ritenga, a, ka whakapai 
+ahau ki nga korero a Nuipepa nei,
+ka mea toku ngakau ki te mea ka mau tonu
+te tai nga whakaro he o nga tangata maori
+ki nga Nuipepa katoa i nga ra e toe nei kia
+tatou, meake whakatupu tangata nga
+tangata maori, pea, kahore ranei? otiia i
+mea ahau katahi ano te korero pai no nga
+Nuipepa katoa nei e whakaputa ana i nga
+poauautanga o te tangata maori. Otiia i te
+tika ano kia taia nga he e nga tangata
+maori nga tahae nga pokanoa ki te haere
+ki roto ki nga whare pakeha te tini noa iho
+ma te aha e tatau heoi ano enei korero.
+  EHOA- Whakarongo mai te korero ke
+tenei wahi o te reta nei ka pouri toku
+nakau ki a maua poaka ko Ngakete, e
+kainga ana e nga pakeha
+e Waitemata ka maha noa iho nga
+maunga o nga pakeha i nga tangata
+maori atiati noa ana nga tangata
+maori i nga pakeha ekore e rongo
+ka whakatupehupehu mai heoti ka mahara
+matou na koutou ano pea i ngare mai ki
+te whakano au i a matou poaka, otiia he
+mea mahara kau tenei ehara i te ahua pa o
+te kupu heoti e tatari nei ano matou ki te
+mea ka tohe mai ano ki te kai i a matou
+poaka, ka tangohia e matou te kaipuke te
+potu ranei ka hereherea nga pakeha o
+runga ka kawea atu ki Waitemata ki te
+whare whakawa mau e korero atu kia
+Kawana Hotereni kia rongo marire ia i aku
+korero e tika ana ranei e te ana ranei.
+
+Na to hoa aroha,
+
+NA WIREMU HOETE.
+
+E ki ana matou ki a Hoete tika tonu
+ana whakaro ki te mea ka haere tonu nga
+Pakeha ki nga kainga maori tahae ai a e
+kore e rongo ki te kupu wakatupato e nga
+tangata te kainga herea a pakeha
+arahina mai ki konei ma te Manu ratou e
+wakawa, otiia kei here koutou i te tangata
+hara kore kia kite pu ano nga kanohi ka
+tahi ka mau Kai Tuhi. 
+
+WAKARONGO.
+
+TENEI ano tetahi pakeha e rapu
+ana tona pu, i a ia e haere
+mai ana i Karangahape ka tae ki
+Niho Tupu, rokohanga e te tai pari
+ka mahue te pu i reira, na ki te mea
+ka kitea tenei pu (he tupera ra ia)
+e te tangata  maori haria mai e ka
+utua ano i nga pauna moni erua 
+
+E RIMA PAUNA MONI.
+
+Ko te utu tenei he atu nei ki te kai hopu
+i nga tangata i tahaetia ma mea e te
+whare paraikimite ki Waipapa te tuarua
+o Noema kotahi tupera me te hakimana i
+riro i te tahae, ka kitea enei pu e te
+tangata, a ka arahina mate kai tahae kia
+wakawakia, katahi ka hata i te utu e
+korerotia nei.
+
+KO NGA HOIHO O TE KAWANA.
+
+E rapu ana mate i nga hoiho o
+E te Kawana e haerere ana, na ki te
+mea ka kitea e koutou, ko nga tangata
+maori wiua mai, a ka utua ano.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_1.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_1.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_1.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,16 @@
+He pukapuka hou tenei  katahi ka taia e ui mai ana pea te tokomaha o te tangata   he pukapuka aha ra tenei He pukapuka ra tenei kia mohio ai te tangata maori ki nga tikanga me nga ritenga o te Pakeha kia mohio ai ano hoki te Pakeha ki nga ritenga o te tangata maori E wakaaro ana te tokomaha 0 nga Pakeha me nga tangata maori  he pukapuka pai tenei ka mutu hoki te noho kuare a tetahi ki tetahi  Na  ko ia enei ko nga mea e tuhituhia ki te pukapuka nei  Ko nga tikanga a Te Kawana  ka tahi  Ko mira ture a te Kuini  ka rua ko nga tikanga wakawa  me nga hara e wakawakia ai te tangata  me te tini noa atu o nga tikanga Pakeha tenei ano  hoki te pai o te Karere nei  mehemea ka tupato te ngakau o te tangata  ka wakakino
+i tetahi o nga tikanga a te Kawana  maua ano e tuhituhi tana wakaaro wakahe tupato ra nei kia taia ai ki tenei pukapuka  kia kitea ai e te tangata katoa he mea penei hoki ta te Pakeha ka tuhia e ia tana wakaaro wakahe ki to Nuipepa  kia rongo ai nga tangata katoa ki ona wakaaro  Heoi ra  kia tupato tatou kei mate tenei pukapuka  Tenei pea tetahi te mea nei me aha ra tatou kia ora ai te karere nei, nana  Wakarongo mai  me homai pea etahi moni kei haere utu kore te kai ta mo tana mahi ka mate kei tukua Ta e tatou tenei pukapuka kia mate 
+
+NGA KOHURU I MOTUAROHIA 
+
+Katahi  ano te mea i tino pouri ai te ngakau o te Pakeha o te tangata Maori ano hoki  ko te Kohurutanga i nga Pakeha o Motuarohia  I te 20 o nga ra o Nowema  ka hoe ata e tahi o nga Pakeha o Kororareka ano ka u ratou ki te motu nei  ka kite ratou i  nga Pakeha e rima kua oti
+
+te kohuru e wai ra nei  heoi ka hoki nga Pakeha ka korero ratou ki te hunga e noho ana ki Kororareka  na ka oho te ngakau o te Pakeha  o te tangata Maori katoa  ka rapu ano i te tangata kohuru ka rapu a ka tupao ratou ki a MAKETU te tamaiti a te Ruhe i aia hoki etahi o nga mea o nga Pakeha mate ka arahina ia ki te kai wakawa wakawakia ana muri iho ka tonoa ki Akarana tenei te noho nei i te wareherehere me ake ka tino wakawakia e te Pakeha ano ka rongo a  to Kawana ka tuhituhi ia i tenei pukapuka ki nga Rangatira o Ngapuhi. 
+
+Akarana  Wai-te-mata 
+	Nowema 30  1841 
+E hoa ma e nga Rangatira o Ngapuhi Tena ra ko koutou  e hoa ma e hiahia ana a te
+Kawana kia tuhituhia atu tenei pukapuka ki a koutou e ui ana ia ki te tikanga te henga ranei o ana kupu i a koutou ano e inoi ana ki tetahi kaipuke hei tiki i ta koutou tupapaku  i ta koutou tupuna i a te Wera ka wakakitea mai tana pai ki a
+koutou  ka wakaaetea kia utaina  ta koutou  tupapaku  a kia wakatakotoria ki te urupa o o koutou tupuna  muri iho i tana wakaaetanga  ka puta mai te rongo e kua kohurutia a mea e te tamaiti o te Wera e Ruhe wakaaro ana a te Kawana he kuaretanga na Ruhe i patua hoki mo te mahi makutu  i tana kotiro  kahore  i
+mate turoro koia te puta mai ai te riri o te Kawana  ahakoa pouri tana ngakau  kihai ia i wakakahore i tana kupu  kia tukua te kaipuke kihai te kaipuke i puritia  otira tonoa ana a  Wikitoria ki te Mahia ka wakaaro a  te Kawana ko te mutunga tenei o te kino  Muri iho ka puta mai ano te rongo  e kua patua noatia nga pakeha hara kore e Maketu  te tamaiti o te Ruhe  
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_2.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_2.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_2.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,77 @@
+ te mokopuna o te Wera. Katahi te Kohuru kino wakaharahara ka rongona e te Pakeha. Ahakoa ka korerotia riritia e te Kawana te mahi kohuru o nga tamariki o te Wera, muri iho i tana atawai ki
+
+.3
+
+a ratou; ahakoa e kore e tukua kia mahia noatia enei mahi kino, ka tahuri aroha atu ki a koutou ki a Ngapuhi Kei mea koutou be pukapuka Tiri tenei 
+
+ki a koutou kahore e wakapai ana a te Kawana ita koutou hoputanga tukunga i te nei tangata kino i a Maketu, tika tonu e koro ma ta koutou hanga. Katahi ka kite nga pakeha Katoa 6 kore koutou e tohe kia puritia te tangata kohuru  heoi ra e hoa ma kia penei tonu ta koutou. hanga kia noho aroha ai tatou katoa.
+
+Naku,
+
+Na to koutou hoa.
+
+		NA TE KAWANA. Ki nga Rangatira,
+
+0 Ngapuhi
+
+KI TE KAITUHITUHI I TE
+
+KARERE 0 NUI TIRENI.
+
+		 Akarana,
+	Tihema 30, 1841.
+E boa,
+
+		Kua rongo ahau e oho katoa ana te ngakau o te Pakeha o te Tangata, Maori ano hoki, ki te mahi o te Arero -e mea ana, tera a Ngapuhi e huihui ana ki te patu i nga   Pakeha e noho 'nei ki tenei motu, mo Maketu te kai kohuru i nga Pakeha o, Motuarohia, otira, he teka tena.  Ka rongo ano Ngapuhi i te korero a te tangata, ka komiti ratou ki Paihia, ka tuhi i enei pukapuka kia te Kawana.
+
+Naku tenei na to boa
+
+	na Hori Karaka
+TE KAI TIAKI 0 NGA TANGATA 
+MAORI.
+
+		KO NGA Kupu i Wakaaetia e te Huihuinga o nga Rangatira o Ngapuhi, i huihui ai ki Paihia i te ra 16 o Tihema, 1841.
+
+Ko te tuatahi,
+
+Ko  tenei huihuinga e Wakakino ana e wakarihariha ana ki nga kohuru a Maketu, i Motuarohia
+i te 20 o nga ra o Nowema.
+
+Ko te Kupu tuarua,
+
+Ko tenei huihuinga e mea ana kihai ratou i
+
+rongo ki te hiahia patu o Maketu i te Pakeha, nana anake taua wakaaro; kahore ano hoki lie wakaaro o nga Rangatira o Ngapuhi kia wakatika
+
+0	a 	
+
+ratou kia patu i up pakeha e noho nei i Nui
+
+0
+
+Tireni, a e pouri ana o ratou ngakau no te mea
+
+
+kua wakaaro te tangata Pakeha ko te hiahia tenei o te tangata Maori.
+
+Ko te kupu tuatoru.
+
+		Ko tenei huihuinga e mea ana kia wakakahore ratou kia kaua e wakahokia mai ki Tokerau te tangata kohuru nei a Maketu.
+
+		Paihia,
+	Tihema 17, 1841.
+E Te Kawana,
+
+		Tenei ano matou ko nga Ngapuhi ka huihui nei ki Paihia kia korerotia nga kupu kua rere noa i te hau, tini noa iho nga kupu katahi ano ka hopukia. E te Kawana mate rawa matou i te mahi o te Arero. Naka takoto te mahi a Maketu, nana anake taua mahi; ahakoa ka tupato nga Pakeha ka hua ratou na matou na te Maori
+
+te Ngakau,	
+
+e rakau : kahore, kahore e te, kawana kahore a matoru ngakau ki te Pakeha, he arero I-au e ngari i mua ra he ngakau, aianei kahore, kua Mateo matou ngakau o mua, patu, kohuru, kahore e te Kawana tenei ano te  kupu o to matou Huihuinga, ka tukua atu ki a koe i te nuinga o o matou ngakau tutu, te kahore ranei. E koro na Maketu anake tana a mahi nana pa, kahore a matou kupu ki aia, kei a koe taua tangata, waiho atu,. aua e homai kia kitea e matou, kei tutu te Puehu, kei puta te kino, waiho atu, waiho atu. E te Kawana aua koe e wakarongo ki nga kupu kikino kua rere noa i te .hau: Na mai era kupu? e hara ia matou-na Korongohi Haurangi ano, aua e mea na matou, kahore, kahore.
+
+		Tenei ano he kupu kua rongo matou, ka mahue i nga Hahi katoa te kupu o te Atua, kahore
+
+he horihori tenei na te arero na Hatana
+
+		E koro e te Kawana, kia nui tou Aroha, ki a matou, ko te wanau o Te Kuini Wikitoria te Kuini o Ingarangi o Oropi ano hoki. Na tenei te kupu o te pukapuka 11 kia aroha tetahi ki tetahi," he kupu pai tenei; wakakitea mai ra pea te nuinga a tou Aroha ki 'a matou ki o matou Tamariki hoki a ka tahuri pu 'Matou katoa, poto rawa matou ki a Wikitoria hei Tamariki matou. tena, kahore kia pehea matou ? E te Kawana, tenei ano matou e noho kuare ana, kahore
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_3.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_3.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_3.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,112 @@
+
+
+wakaaro, ko koe ano to matou matua,
+
+o matou
+mau ra pea e tuhituhi mai ite pukapuka wakaora
+i a matou, kei noho pouri matou i te Ngaherehere,
+i hea ra, nei, kahore o matou Ngakau ki te
+
+  Pakeha, Kahore Kali he aroha kau.
+	Heoi ano,
+
+Na POMARE, Na KOWITI,
+
+Na RTJHE,
+Na PARATENE,
+
+Na TAMATI WAKA NENE.
+
+Wakarongo mai e nga tangata katoa-mehemea
+
+-ka hiahia koutou kia taia tetahi kupu ki tenei
+Pukapuka, tuhia mai ki a te Karaka Te kai tiaki
+i nga Tangata Maori, mana e mea kia taia ka taia.
+
+Mangungu,
+
+Tihema, 20, 1841.
+
+		Ekara e te KAWANA,
+	Tena ra ko koe, Tenei ano toku aroha ki a koe;
+Na te mea a hau i aroha atu ai ki a koe, ka
+puta te kino a Maketu ki nga Pakeha, aua ratou 
+ngakau e powiri ki te mea a Maketu, ta te
+mea, ki aia anake ano tana kino, kihai kitea atu
+
+a roto i a ia.
+
+Kua tae mai nei tou pukapuka ki ahau, kua
+
+kite ahau heoi ra, e kore ra ta Maketu kino e
+kitea e ahau, heoi ko ia ano te uta mo tana kino
+kai Wakamine matou ki Mangungu, kua haere
+ahau kua titiro i a Ngapuhi, kua korero ahau ki
+
+a RUHE, ki a te KEKEAO, ki a POMARE, ki a
+KOWITI, ki a TAREHA, ki a KEWA, ki a WAI, ki
+a TJRUROA. Na,-kua wakaae matou ~- koia
+ano ko Maketu te utu mo tana kino. Na, waiho
+atu ano ki kona, ki Waitemata, ki Pohakena ra
+
+nei, wakamatea ai, kaua e wakahokia mai ki 'konei ki Tokerau, ko ta matou ki katoa tenei ki nga Rangatira o Pewairangi ; kua korero matou, 'ka poka te tangata kino, ko ia ano te uta, ko te timatanga tenei ko Maketu. Heoi, e taea ano tona ngakau. kino te aha ? e kore e taea tona Ngakau e matou te rapu, kei pa mai hoki ki nga tangata hara kore.
+
+
+
+	Tenei ano matou te mahara nei ki tou atawai i
+te homaitanga i a 11 Wikitoria" hei uta mai i a te
+
+Wera. Tenei ano a RUHE te pai ana, ahakoa
+kino ia i mua: na kua tukua atu e ia tana
+
+Tamaiti kia mate hei utu mo tana kino, e kore
+
+hoki taku atawai ki	
+
+	0	a koe e mahue,	au.
+Heoi ano ra taku korero kia a koe.
+
+		Naku,	Na tou Hoa,
+
+Na TAMATI WAKA NENE.
+
+Ki a te KAWANA,
+
+Waitemata.
+
+He tini noa ata nga Pukapuka kua tae mai ki a te Kawana no
+nga Rangatira o, Ngapuhi, no MANU, no ERUERA PATURNE, no 
+MOHI TAWAI, no te tini noa atu o nga Rangatira o Tokerau.
+
+KI TE KAI TUHITUHI I TE KARERE 0 NUI TIRENI.
+
+Tihema, 30, 1841.
+
+E Hoa,
+
+Ka tuhituhia tenei pukapuka ka hoatu ki te
+
+kai ta Nuipepa mana e ta ki te $I Karere."
+Tenei ano taku korero ki a Maketu, ka oti ano
+tana mahi te utu ki a ia ano ;-ko tenei hoki,
+ka tango matou ki ta koutou tikanga ki ta nga
+	Pakeha koia tena ko Maketu ka tukua atu na
+	kia mate otira i muri o tona matenga kia houhia
+	te rongo e te Pakeha' ki a matou ki te hunga o
+	Nui Tireni kua wakaae nga Rangatira o Nui
+	Tireni ki te tikanga o te Kawana-e koro, 'ma e
+	nga Pakeha ma koutou matou e ako ki o koutou
+	ritenga kahore o matou wakaaro ki a Maketu e
+
+
+
+mea ana matou me wakamutu te awangawanga roto i o koutou Ngakau. 
+Kati a koutou mea ki Ngapuhi. He korero noa ano enei maku, Na tou hoa
+
+Na WAKAAE NUIPEPA.
+
+KI TE KAITUHITUHI I TE
+KARERE 0 NUI TIRENI.
+
+		EHOA. Tena ra ko koe. Hoatu tenei taku Pukapuka ki te kai ta i nga Karere Pakeha i nga Karere maori kia tata ai ki te Karere o, Nui Tireni. E mea ana* ahau kia aroha mai koutou e nga Pakeha ki a matou ki nga tangata maori. Kia wakaakona matou ki nga ritenga me nga tikanga o, te Pakeha. E koutou e nga rangatira Pakeha-wakarongo mai, na to I matou Kuaretanga i meatia ai e matou te kohuru te aha te aha. Tenei ano tetahi, ka ui mai nga pakeha E mara,
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_4.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_4.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_1_4.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,25 @@
+no hea Koe? Ka, mea to matou, no Pewairangi ka mea te Pakeha, haere atu haere atu, ka kino te tangata o Pewairangi ka kino Ngapuhi, ka pai Ngatipaoa, ka pai Waikato. E hoa ki toku wakaaro e kore e tika kia panga te hara a te tangata kotahi ki runga i nga tangata hara kore katoa. Heoi ra e te Pakeha wakaputaina he wakaaro. pai ki Ngapuhi kia kitea ta matou peheatanga heoi ra naku.
+
+Na tou hoa
+
+NA TE KAITITIRO.
+
+		KO TENEI PUKAPUKA ka taia i nga marama katoa hei te ra tuatahi o te marama ka taia ai.
+
+KI TE KAI TUHITUHI I TE KARERE 0 NUI TIRENI. 
+
+Akarana, 30 Tihema, 1842.
+
+		EHOA, Tena ra ko koe tenei ano taku korero atu ki a koe, kua rongo ano ahau ko koe te tangata
+
+		 hei ta i o matou, pukapuka. ki roto ki ti ke rere maori Epa, tenei ano te tini o te pakeha, te mea mai nei kahore ahau i te Poti i te tahuritanga o kapene Haimona e hoa he horihori ra tena na te Pakeha, i te Poti ano ahau, i kite pu ano ,oku kanohi i te matenga o Haimona. Ko te mea
+
+ra i tahuri ai te Poti, he kowatu te Pehi ka tahi he mea here nga Hiti, ka rua, ko te nui nga o te han i Poponga, ka toru u I nma ano i te tahuritanga i korero atu ano ahau ki a Haimona, ka tahuri tatou aianei, ka ki mai ia kahore, kahore, ka pai te hau, ka tahuri ano te Poti ka totohu haere, peke atu ana a Kapena Haimona mete rangatira Pakeha. Ka peke atu ano hoki ahau ki te hae i ohu kakahu, rere mai ana tetahi o nga kai Mahi ki runga ki taku matenga ka ruku ano au a ka tukua ano e te Pakeha ka kau ano ahau, kua tawiti ke a uapene Haimona me tetahi a nga Pakeha. Ka tata ano ahau ki uta ka ki toku Puku i te wai ko toku matenga anake kei runga ake i te wai, ka hemo au, ka tahuri ki te titi o i a Haimona, e kua ngaro ia ka titiro ano ki uta e tata ana ka tohe kaeo he a u noa ki uta ka korero mai ano tetahi o nga Pakeha ki au Ko Kapene Haimona tera e manu mai ra ka ki atu au kahore e hara he kaimahi. Kahore au i kite i te tino totohutanga a Haimona. Ki toku wakaaro ano na te taimaha o nga kakahu me nga hu. i paremo ai, e rua hoki nga Koti i runga i aia.
+
+Naku tenei, na,
+
+TE TANGATA I ORA.
+
+He mea ta tenei pukapuka e HONE Wi ki te Perehi o te Wakaminenga ta pukapuka o Akarana
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_5.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_5.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_5.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,50 @@
+
+
+	Kua mea mai te tuatahi o nga karere o Nui Tirani he pukapuka tenei kia
+	mohio ai nga tangata katoa ki nga
+	Ture a te Kuini ki nga tikanga wa
+	kawa hoki, koia ra enei ka tuhituhi
+nei ki tenei Pukapuka kia mohio ai
+nga Tangata Maori katoa ki te tikanga
+o	te wakawa Pakeha. Tenei ano a Maketu te noho nei i te ware herehere e
+tatari ana kia tae mai nga kai wakapae
+me nga kai titiro i Tokerau kia tae mai
+ratou ka wakawakia ai: koia ka 
+tuhituhia wawetia ai tenei mea te tikanga
+o	te wakawa: Ka rongo ano te katipa
+ka kite ra nei i te he o tetahi tangata
+ka hopukia te tangata ka arahina
+atu ki te ware herehere ra nei, ki te
+ware wakawa ra nei, hei reira ka
+wakawakia ia, mehemea e kore e kitea
+tana hara ka tukua, ka kitea, a he hara
+iti	ka utua ki te moni, ka kore he moni,
+ka panga ki te ware herehere, otira
+mehemea he hara nui Wakaharahara
+penei me te Kohuru, me te muru i te
+ware, ka wakahokia te tangata ki* te
+ware herehere kia, wakawakia ano e te
+tino kai wakawa. Ko te tikanga tenei
+
+o te Wakawa nui. Ka tomo atu te
+kai wakawa ki roto ki te ware ha
+ karangatia etahi tangata t ika, ko
+tahi te kau ma rua ko ratou hei mea
+e hara ana te tangata e hara kore
+ana ra nei. Na, ka tu te Herehere te 
+aroaro o te kai wakawa. Ka
+korerotia nuitia tana hara ka mea
+atu te kai korero, e hara ana koe, e
+hara kore ana ranei ki tenei mea? ka
+ki mai ano te herehere e hara ana. 
+Ka wakatika te kai wakawa ka korerotia e ia te mea e ahatia ai ia ki te
+ritenga 6 te ture: otira mehemea ka
+ki te Herehere e hara kore ana ia
+k a wakatika nga kai wa wakapae 
+ wakarongo ana ano te tekau ma rua! 
+ki
+te korero, a ka mutu ta ratou korero,
+ka haere ke ratou, ka komiti puku,
+
+ka hoki mai ano ka mea atu te kai korero E te Tekau ma rua e pehea ana koutou, e hara ana te herehere nei, e hara kore ana ra nei? ka mea mai ratou, e hara kore ana, ka tukua otira, mehemea, ka ki mai ratou., e hara ana, reira, ka wakatika te kai wakawa, ka korerotia a ia te mea ,
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_6.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_6.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_6.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,25 @@
+e ahatia ai te tangata ki te tikanga o te ture, a  ka wakahokia ano ki te -ware herehere.
+
+		Tenei ano hoki tetahi kupu ki nga tangata maori, ka haere ratou ki te 'ware wakawa, kia wakawakia, -ka haere ra nei ki te wakapae, mehemea, kahore he kaitiaki, hei wakarongo, e tika ana kia tohea putia, kia  tika ai hoki te wakawa.-Tenei hoki nga ingoa o nga Kai tiaki, o nga Tangata maori kei tetahi wahi ke, o tenei Pukapuka
+
+AKARANA, PEPUERI 1, 1842.
+
+		Ki te Kai tuhituhi o te karere a Nui Tirene,
+
+E hoa,
+
+E wakaaro ana ahau ki te tikanga ianei, ki te henga ranei o te mahi a nga tangata o Kaipara ki tetahi o o ratou pakeha, ara ko te murunga o te Kainga o te Potete, ma reira e tino pouri ai. .te ngakau o nga pakeha tika katoa, E hoa, ka tahi te mahi kino wakaharahara, me. lie mea, i reira ano a ia, kahore ra he *kupu; tena ko tenei  kei te ngaro noa te tangata; puta mai ana te taua a murua ana nga taonga. Ka he ngari, me i kite tona kanohi i te murunga, tena, he poka. noa tenei ta ratou wakapaenga ki a te Potete, kahore ra he papa, i murua kautia ona taonga: Engari te wakaaro a Parore, i tika.  Kahore ano ia i uru ki roto ki ta ratou muru, kahore ra i tika i to te wahi tapu anganga, he mea takoto noa i waenga ngakinga, he mea kite noa i te parautanga ranei, i te aha ranei.
+
+		Koia ahau ka tuhi-tuhi atu i tenei pukapuka ki a koe, kia romp ai nga
+
+tangata maori katoa i te tikanga, kei takoto te he kia te Potete. Heoi ano taku korero
+
+Naku na tetahi Kai aroha
+
+o te Tikanga, me te Pono.
+
+AKARANA, 22 HANUERA, 1842.
+
+		He pukapuka tenei no te wakawakanga o te tahi o nga tangata maori, me te tahi hoki o nga Hoia, o te hapu, o Meiha, 1; riri noa hoki taua hoia, ki taua tangata maori ra, e haere noa ana ano taua tangata, i raro i te Taone, i te ahiahi po, i te waru pea o nga takanga o te wati, ka tutaki taua hoia ki taua tangata ra, kahore i korero atu taua tangata ki te hoia, he riri pokanoa na taua hoia, ka tahuri mai taua hoia, ka moto ki te tangata ka u te moto ki te ihu, ka rere te toto o te ihu, na ka tahi ano taua tangata ka tahuri riri atu ki te hoia, kia wawai raua, otira ka kite mai te tahi o nga Katipa ko te Mete te ingoa o, te Katipa, na taua Katipa hoki i riri, me he mea pea, kahore he Katipa hei riri, kua wawai te tangata Maori ra ki taua hoia. E mea ana koki te tangata maori he mea tika tana, riri ki te hoia, no te mea hoki, na taua hoia ki mua kua patu ki a ia, ki taua tangata, heoi ra he noa ano pea tena nana na taua, tangata ra, e hara hoki i te kupu. tika, ta te tangata maori kupu, otira, he tangata ano i tika te wakaaro he tangata i he; otira he wakaaro he tenei? wakaaro tika ranei? na., amua ake nei, ka kitea ano tetahi pakeha,. ka pokanoa ki te patua noa mai nga Pakeha, kanga, te aha noa, e ngari me utu tena, he kawe ki te
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_7.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_7.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_7.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,63 @@
+
+
+Ware, herehere, ka kino, e kore e rite, e
+Egg I A ano. te utu ka rite, ko te tangata
+
+i patua -e te Pakeha ma te Pakeha e utu. Heoi ano te korero o te tangata raua ko te Hoia i wakawaki a nei
+
+naku Na Hoari Takoare i tuhituhi enei korero.
+
+		Ki a te Karaka te kai tiaki, o te tangata Maori mo te Kuini.
+
+		Ekore e tika te tehi wahi o tenei pukapuka te wahi e tohea ai kia riro te utu ki te tan-ata i patua. [NA TE
+
+KAI TUHITUHI
+
+		KO WIKITORIA, te Kuini o Ingarani i tana mahara atawai ki nga Rangatira me nga Hapa o Nu Tirani,
+
+0 	
+
+i tana hiahia hoki kia tohungia ki a ,ratou o ratou rangatiratanga, me to ratou wenua, a kia mau tonu hoki te Rongo ki a ratou me te ata noho hoki, 
+
+kua wakaaro Ia he mea tika kia tukua mai tetahi Rangatira hei kai wakarite. ki nga tangata maori o Nu Tirani. Kia Wakaaetia e nga Rangatira maori te Kawanatanga o te Kuini, ki nga wahi
+
+0 	
+
+katoa ote wenua nei me nga motu. Na te mea hoki he tokomaha ke nga tangata o, tona iwi kua noho ki tenei wenua, ae haere mai nei.
+
+		Na, ko te Kuini e. hiahia ana kia wakaritea te Kawanatanga, kia kaua ai nga kino e puta mai ki te tangata maori ki the pakeha e noho ture kore ana.
+
+		Na, kua pai te Kuini kia tukua a, hau, a Wiremu Hopihona, he Kapitana i te Roiara Nawi, hei Kawana mo nga wahi katoa o Nu Tirani, e Tukua aianei amua atu ki te Kuini e mea atu ana ia ki nga Rangatira o te Waka
+
+0
+
+minenga o nga hapu 	o Nu 
+Tirani. me
+era Rangatira atu enei ture ka 
+
+korerotia nei.
+	Ko te tuatahi,
+
+		Ko nga Rangatira o te Wakaminenga, me- nga Rangatira katoa hoki, 
+
+kihai i uru ki taua Wakaminenga ka tuku rawa atu ki te Kuini o Ingarani ake tonu atu te Kawanatanga katoa o o ratou wenua.
+
+Ko te tuarua,
+
+		Ko te Kuini o Ingarani ka wakarite ka wakaae ki nga Rangatira, ki nga Hapu, ki nga tangata katoa o Na Tirani, te tino Rangatiratanga o o ratou wenua o ratou kainga me o ratou taonga katoa. Otiia ko nga Rangatira o te Wakaminenga, me wa Rangatira katoa atu, ka tuku ki te Kuini te hokonga o era wahi wenua e pai ai te
+
+in
+
+tangata nona te wenua, ki te ritenga o te utu e wakaritea. ai e. ratou ko te kai hoko e meatia nei e te Kuini hei kai hoko mona.
+
+Ko te tuatoru,
+
+		Hei wakaritenga mai hoki tenei no te wakaaetanga ki te Kawanatanga o te Kuini. Ka tiakina e te Kuini o Ingarani nga tangata maori katoa o Na 
+Tirani. Ka tukua ki a ratou nga tikanga katoa rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarani.
+
+(Signed) WILLIAM HOBSON,
+
+Consul and Lieutenant Governor.
+
+		Na, ko matou, ko nga Rangatira o te Wakaminenga o nga Hapa o Na Tirani, ka huihui nei ki Waitangi. Ko matou hoki ko nga Rangatira o Na Tirani, ka kite nei i te ritenga o enei kupu, ka tangohia, ka Wakaaetia katoatia e matou. Koia ka tohungia ai a matou ingoa o matou tohu. 
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_8.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_8.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_2_8.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,40 @@
+	
+.:Ka. meatia tenei ki Waitangi 	i te
+
+ 	
+
+ono o nga ra o Pepuere, i te tau kotahi mano, e waru rau, ewa tekau, -o' to tatou Ariki.
+
+	Tenei pea kua ronga nga -tangata maori i te' kokotinga o te ringaringa o
+Tako i Poneke, kahore ra' nei. I te 20 o Nowema ka tae atu te Rata, ka
+kite ia i tana ringaringa kua mangunga
+i te pakaunga o te pu. Kua timata ia
+-te Pirau, heoi ka kotia te ringa e ia i
+waenga nui o te watunga, kihai i 20
+nga ra, ka tae te. Tako ki te ware o te
+Rata me tona ringaringa ano, kua ora.
+
+		nga Ingoa enei o nga kai .'Ko wakawa  me o ratou kainga. Matiu te kai wakawa e noho ana i Akarana. Ko te Pekama te kai wakawa e noho ana i Tokerau, ko Te Mapi e noho ana ki, Poneke ko te Tahana te kai wakawa i Wanganui ko te Rapihona te kai wakawa i Akaroa.
+
+	KIA ronga I mai nga tangata  'katoa
+ko a te 28 o nga ra o Pepuere ka 
+A  mata ai te wakawa -nui ki Akarana,
+hei. reira ka wakawakia ai nga hara nui
+o 'te tangata.
+
+	No te rima o nga ra o Hanueri i to
+	ro ai non ware o nga kai kani
+
+I  "or 
+
+rakau o Kawana i Waipapa tokorua nga ware i toro, 'pau katoa ana i te -ahi, ko etahi ra ia o nga mea. i. ora i te tangata Maori na reria hoki i. waka aro pai ai a te Kawana kia a ratou, wangainga .ana. ki te kai-ki te Tupeka
+
+TENEI ano tetahi Kainga kua ho koa e te Kawana. Ko Pukaki a te Waipapa, na te Tihi ma i tukua.
+
+		Kua pai a te kawana kia meinga :a Te Karaka, hei Kai Tiaki mo nga tangata maori.
+
+		Kua pai a te kawana kia meinga  a Hori Karaka, hei Kai Tiaki .mo tangata maori.
+
+He mea ta tenei pukapuka e HONE MUA ki te Perehi o te Wakaminenga ta pukapuka o Akarana."'
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_10.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_10.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_10.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,33 @@
+-haurangi, tenei ano tetahi e inu llama _ana, Waina, -aha noa atu, a ka haurangitia, ka .tutu, ka. wawai tetahi ki tetahi, E hoa ma* meake turorotia koutou, he mahi wakakahore tenei mahi i te tangata maori., he mahi wakataurekareka tenei, ko te mea tenei e tino oti atu ai te tangata i te ao maori, ko te timatanga tenei o nga mahi wakamate, me nga mahi kino katoa; koia ahau ka tuhituhi i tenei korero kia wakakati ai ..ngatan-.. gata maori i anei mahi katoa.
+
+Waingaroa, Pepueri 9, .1842.
+
+E hoa e te Kareka
+
+		Tenei ano taku wakaaro kia koe, ta te mea, ko koe to matou hai wakatika, to Ngapuhi, to Ngatipaoa to Ngatiwatua to Waikato, koia au ka tuhituhi atu ai i tenei pukapuka ki a koe, ta te mea katahi au ka rongo ki te mahi a nga tangata o Kaipara, ki to matou hoa aroha, ki a te Potete; kei ki koe, no to matou ritenga maori tenei mahi, hahore, no to ratou nga-kau apo! otira e tupato 'ana matou ki to matou hoa, otira, ko to matou aroha kia koutou, ki nga *Pakeha ka puta: kia kaha ra tou 'korero kia ratou, kei noho kuware ratou ki te tikanga; Engari kia atawai ratou ki nga pakeha. Heoi ano
+
+'Na-tou hoa aroha'
+
+NA TIPENE.
+
+		[E pai ana te -korero -o tenei pukapuka te. ata noho tetahi ki tetahi me te atawai, meake maua ko te Potete -e -haere atu ki Kaipara, hei waka
+
+komite kia ratou, ko reira tino kitea ai te take o tenei mahi.-NA TE KAI TUHITUHI
+
+Ki te Kai Tuhituhi o te Karere-o Nui Tireni.
+
+E. hoa, 
+
+		Tena ra ko koe, tenei ano taku waakaro, mau pea e mea, -kia taia ki roto ki tau pukapuka, ia rongo ai nga tangata maori katoa; he wakaaro kuware ranei naku, tika ranei, otira, e pai ana kia tuhituhia; Na, koia tenei, te kuwaretanga, o nga tangata maori ki o ratou turoro, ina hoki te rongo ai ratou ki te kupu a te Rata kua. rongo ahau ki etahi tangata i penei ki -te Turoro, na te Haterene taua turoro i wangai ki te rongoa, a i
+
+6 	0
+
+mea mai ano ia, aua ra e turituri, tena, eturituri tonu ana rat ou, i mea ano, hoki, aua ra e kawea atu te turoro ki te kainga maori, engari me waiho ki konei takoto ai, tena, nonahea i rongo ai nga tangata maori, 'ka kawea ano
+
+ID
+
+I
+
+te turoro, a ora 'noa ia i mate i te makariri, i ki ano nga tangata maori, Kua marere! Na, E hoa, e mea ana ahau, he wakaro kuware tenei, e mohio koia nga -tangata maori ki tenei mea, e ora te tupapaku, e mate ranei ? Kahore! ekore ratou e mohio.,* kei te Atua ano te tino tikanga, otira, me he mea, he mate, nui te mate o te turoro a e pai ana te Rata kia wangai a taua turoro ki tetahi rongoa kaha a e nui haere te mate, kei ki nga tangata, he tohu ka marere te Wairua, Kahore! na te rongoa kaha ano e nui haere ai te mate, otira, he mea pai ano te rongoa kaha mo te tino mate nui o te tangata Tena, ko te mareretanga, o te Wairua
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_11.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_11.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_11.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+
+
+kei -te Atua anake ano, koia ahau ka mea ai, he mahi kuware tenei, te mahi a nga tangata maori, engari, me waka
+
+115 	0
+
+rongo tonu ki te ritenga a te Rata, a
+
+ 	
+
+ma  te Atua ano e mea, kia ora te 
+tupapaku i te rongoa, kia mate ranei. 
+
+Heoi ano taku, wakaaro
+	Naku, Na tetahi
+
+		KAI TITIRO. Kia te Karaka.
+
+Akarana, Pepueri 20, 1842.
+
+Kia rongo mai e nga Tangata maori
+
+ki enei tikanga o te ture wakawa
+kiia oti nei te wakarite e te i-unanga
+
+Wakarite ture.
+
+	Ko te tikanga tuatahi,
+	Ki te mea, ka tahae tetahi tangata 
+tamaiti ranei, taitamariki ra
+
+
+nei i  etahi hanga a, ko te utu o nga mea i tahaetia, ekore e rite ki te pauna kotahi, ka mauria. mai taua tamaiti, taitamariki ranei ki te Kai Wakawa o te kainga i tahae ai' te tangata, ka wakarongo te Kai Wakawa ki tetahi taha, ki tetahi taha, ara ki te kai tahae, ki te kai wakapae -a -ki te mea ka kitea te hara o te tangata he pono ano te tahaetanga ka herea. ano ia, kei te Kai-Wakawa te ritenga mo te roanga o tona herenga
+
+otira kia kaua e pokai ke atu i nga marama e ono, a e tino rite ano tenei wakawakanga, ahakoa ka kitea
+
+0
+
+4  pea muri iho o te wakawakanga he nui ke te utu o nga mea i tahaetia i te pauna kotahi."
+
+Ko te tuarua,
+
+		Ki te mea ka kite te Kai Wa kawa he pokanoa, te wakapaenga
+
+o tetahi he mea iti. rawa ranei te mea i tahaetia, ki a ia ano te tikanga kia tukua te tangata, kia haere."
+
+Ko te tuatoru,
+
+		Ki te mea, ka kake ke te utu 0 nga mea, kua oti nei te tahae ka 
+
+rite ano ki nga paura erima (otira aua e nui atu i enei pauna erima) ahakoa, he tamaiti ranei lie korehere ranei te kai tangata, ina ka rongo ia ki te. korero o. ana kai wakapae, o nga kai korero ranei a ka wakapuaki atu i tana hara ki te Kai Wakawa, ka rongo ano te Kai Wakawa ki tana wakapua kanga ka tukua kia kerea, e hia ranei nga marama, kei a te Kai Wakawa te tikanga otira kia kaua e poka ke atu i te tau kotahi."
+
+Na, ka rongo nga tangata maori ki
+
+"I
+
+ 	0
+
+tenei wahi o te ture wakawa i waka
+ritoa e te kawana Tatou. ko ona tangata
+wakarite-rite ture i te ra tuatahi o
+
+Mahi 1842 tera atu ano etahi ritenga
+kihai taia ki tenei pukapuka, otira heoi
+
+ano nga tikanga a wakatupato i te tan
+
+ti 	g
+
+tangata ko enei kua oti nei te tuhituhi. 
+E nga Hoa Maori! kia tupato, kei tahae koutou, rite tonu ano te wakawa
+
+kanga o te tangata tahae ahakoa
+	0
+Pakeha, ahakoa Tangata Maori, ma
+
+tatou	
+
+katoa ano enei tikanga, kua
+
+ Pakehatia tahitia nei hoki tatou.
+
+Kia mohio E nga Tangata katoa
+
+Kkua tuhituhia tetahi pukapuka ki te kai hoko wenua. mo te Kuini, e mea ana, me tuku tetahi wahi wenua kia te Kawana, ki tera taha o Papakura, wakarongo  mai ki
+
+nga	kua tuhituhia
+	 ingoa o nga tangata
+
+0 	
+
+mai, ko Wiremu Parata tetahi ko te Rori tetahi, ko Uruahu tetahi.; ko
+
+nga ingoa enei o te Kainga e pai ana
+
+ID
+
+nga	I
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_12.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_12.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_12.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,26 @@
+ki te tuku., Mangotahi, Waiparere, Waingoungori, Kopuimi,  Pokapu, Kiwiriki, Aparanga, Te Karaka, Patupuku,  Ko Mata, Matai, Whetu, Ko Mata,  Turipona, Kuri.
+
+		KIA rongo mai e nga tangata katoa kua oti te hoko e te Kauwana tetahi wahi wenua ki Manukau ko nga rohe enei, ka timata ki Papakura, ka haere ki tatahi a tae rawa ki Waipapa, hoki mai ki te rohe o le wenua kua oti te tuku kia a te Pepene, ko te Tihi te kai tuku; a e mea ana etahi o nga -tangata Maori, .hei tuku he, tera ano te tangata nana Ite wenua, koia te wakaritea wawetia ai te toenga utu ki a te Tihi ma, E mea ana hoki te Pepene nana ano etahi wahi o te wenua kua oti te hoko, koia ka raruraru ai te kai hoko wenua a mea ana, me huihuia nga .tangata katoa a te ra e wakaritea ai te utu kia kite ai ratou I te tikanga.
+
+KUA pai a te kawana kia meinga a Te Karaka, hei Kai Tiaki mo nga tangata maori.
+
+TENEI ano tetahi Kainga kua hokoa e te Kawana. Ko Pukaki, a ,le Waipapa, na te Tihi ma i tukua.
+
+NO te rima o nga ra o Hanueri i toro	 ai 
+nga ' ware o nga kai kani
+rakau o Kawana i Waipapa tokorua nga
+ware i toro, pau katoa ana i te ahi., ko
+etahi ra ia o nga mea i ora i te tangata
+Maori na reria hoki i waka aro pai
+ai a te Kawana ki a ratou, wangainga
+ana ki te kai-ki te Tupeka.
+
+0 nga Ingoa enei o nga kai wakawa me o ratou kainga. Ko Te Matiu, te kai wakawa e noho ana i Akarana. Ko te Pekama te kai wakawa e noho ana i Tokerau, ko Te Mapi, e noho ana ki, Poneke ko te Tahana te kai wakawa i Wanganui ko te Rapihona te kai wakawa i Akaroa.
+
+IA ronga mai nga tangata katoa ko a te 28 o nga ra o Pepuere ka timata ai te wakawa nui ki Akarana, hei reira ka wakawakia ai nga hara nui o te tangata.
+
+KUA pai a te kawana kia meinga a Hori Karaka, hei Kai Tiaki mo tangata maori.
+
+He mea ta tenei pukapuka e HONE MUA ki te Perehi o te "Wakaminenga, ta pukapuka o Akarana."
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_9.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_9.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_3_9.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,35 @@
+
+
+nga Pukapuka,
+
+		Ka timata te toru o kia wakamaharatia koutou e nga Hoa Maori ki te tini o nga mea e pouri ai
+
+0
+
+matou, ina ka haere ki te Taone; ka
+timata ahau ki te mangeretanga o etahi
+e haerere ai ki ia ware ki ia ware, unene
+ai; ehara tenei i te ahua o te Rangatira,
+ki te mate ia ki tetahi mea, hei aha
+ranei te mauria. mai e ia tetahi aha
+noa hei utu mo te mea e mata ai ia;
+kaua e unene ki te kahore ona rawa,
+kia wakaaro ia ki te mahi, hei wakarite
+i te mea e mate ai ia, kaua e unene,
+ka kitea tenei mahi ka pouri matou,
+-ko o koutou hoa. Na, ko tetahi atu
+mea e pouri ai matou, koia tenei, ko
+-te paru me te kino o nga kakahu e
+kakahuria ana e te tangata Maori, e
+-mahara ana matou, na te mangere te
+wai kakahu ai, he pono ano he tohu
+mano-ere te kakahu paru, te kakahu
+
+0
+
+kino, he tini nga pakeha e rapu ana nga kaimahi mo ratou, ki te mea, mahi te tangata maori, ka wai moni kakahu, nga aha nga aha, koia ahau
+
+i mea atu ai, he tohu mangere -te kakahu paru, me tetahi atu hoki, koia tenei., ka haere mai te tangata kia kite i te Kawana, e -haere mai ana me te kakahu paru.. Na, ko te toru ng;k mea e pouri ai matou, koia tenei ko te tini o nga kotiro maori e noho kino -ana ki nga Pakeha maori, e mea ana ahau, e wakaaetia aua e nga Matua, e nga Rangatira, e noa,& Tungane, me nga Wanaunga katoa,, ki tenei mahi,, mo te utu kino e riro mai ai ki a ratou; e pirau ano te tangata, e pera, ki te mea e marenatia tikatia -ki te Pakeha, e pai ana, e tika ana, otiia, e moe puku ana ki tenei Pakeha,- ki tera, e mahi wakarihariha tenei ke te tino mea tenei hei wakapouri ai 
+
+o matou. ngakau; tena ano pea tetahi te mea mai ana, na te Pakeha i tohe, kia ronga mai E hoa ma, i na te Tangata Maori ano, ehara i te e Pakeha anake te tohe, e tika -ana kia riria ngatahitia Na. kia kotahi aft ahau mea, ka mutu, koia tenei, ko te mahi
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_13.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_13.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_13.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,57 @@
+
+
+KO TE	WAKAWAKANGA 0
+	MAKETU.
+
+		No te ra tuatahi o Mahi, i tamata ai te wakawa -nui o - Maketu, he tokomaha
+
+nga Tangata Maori me nga Pa keha
+
+Wa=
+
+wa, ki tonu ano hoki taua ware
+
+tangata e wakarongo -ana, no tangata
+
+hoki "he wakawa nui tenei; Na, a Putamai te Tino Kai Wakawa, ka noho, - ka mea, 11 karangatia te herehere a Maketu)" ka tikina a Maketu e te pa, ka tu ia ki te aroaro o te
+
+		Wakawa. Na, ka Wakaminenga 
+
+wakatika a te Purua (ko te tangata tenei
+wakatika mo Maketu) ka mea ' ea ia , ko
+ahau ano te. kai korero mo te here
+here, e tika ana ranei kia wakawakia
+
+tenei tangata e tatou he tangata maori hoki?" cc a, e mohio ranei ia ki te 
+
+ritenga o te ture o Ingarangi? Ka wakatika te Kai Korero mo te Kuini, ka ki - atu, 1, Ae ra, e tika ana kia wakawakia, ta te mea, kua korerotia nuitia tie pukapuka o te Kuini, e mea ana, Via kotahi tonu te ritenga mo nga tangata katoa o, tenei motu, ahakoa Pakeha ahakoa tangata maori.,
+
+		Ka ki atu te Tino Kai Wakawa ka Kati 
+
+mea, 'he -pono, e tika ana kia wakawakia. - Ka wakaoati ano a Mita Karaka, koia te Kai Wakamaorl i nga 
+
+a ka wakatika  ia ka korerotia atu.
+
+ki a Maketu te pukapuka wakapae, a
+
+ka ui atu ki a ia, ka mea, E Maketu!
+
+a
+
+e pehea ana koel e hara ana koe' le hara kore ana . ranei ki tenei mea?" 'ka ki mai a Maketu, e hara kore ana au  No reira, ka ki atu te Tino Kai Wakawakia Maketu, ka korerotia atu ki a ia, - te tikanga -0 te wakawakanga a na Mita Karaka ano tenei korero i wakamaori atu ki a Maketu, muri iho ka wakaoti ano a Te Karaka" (kaumatua) hei hoa wakamaori mo tana tamaiti, ka oti tenei ka karangatia etahi tangata tika i te wakaminenga "ko nga Kotahi Tekau ma rua, ka wakatika a Mita Karaka ka korero n tu ki a Maketu, ka mea atu ki a ia ,ko
+
+		I . karangatia enei tangata tika meake nei koia enei ko nga "Tekau ma rua hei wakarite i te tikanga o te wakawa, me he mea, ka tupato koe ki a ratou,.- ki te tahi ranei o ratou, mau ratou e wakakahore i a Tatou e haere mai ana ki te pukapuka ki te oati, ki'mua i ta ratou oatitanga. a ka wakarangona au korero;" ka oti tenei, ka wakaoatitia
+
+te , I Tekau ma rua," ka noho, ka
+wakarongo ko ratou hei mea, e ham
+a	at	Te ana ranei':
+	na te tangata, a, e hara ko
+
+Na-, ka wakatika te kai korero mo te
+Kuini ka korero atu kite wakaminenga
+wakawa i te tikanga . nga o tenei mahi
+kohuru a Maketu, ka mea ,kua tini
+ano nga wakapuakanga a Maketu i
+
+	
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_14.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_14.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_14.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,73 @@
+tenei hara, ki tenei tangata, ki tera tangata kua tini-ano ana wakaaetanga." a-ka timata te karanga i nga Kai Titiro, ka karangatia a Hoani Papa, ka tu, ka mea ia, 11 He Rangatira Kaipuke ahau, i kite ano ahau i te ahi e ka ana ki Motuarohia ` i " hoe
+
+,; ',	a e
+
+	.atu ahau ki reira, ka tae atu, kua-,
+	ke te ware i te kapura, a i kite
+pau 	 "
+
+ano, aha, ui i nga tupapaku  tokotoru, ko.
+tahi te kaumatua, tokorua nga tamariki e, 
+takoto ana i roto i te ahi, ka hoki
+ahau, ki -Kororareka, ka. korero atu - ki
+te Tino Katipa, ao ake te ~.: raja hoki
+ahau ki te motu ka tae, ka kite ano
+i tetahi atu tupapaku, he *tangata,, he
+mea hipoka ki -te paraikete me te hera,
+ko te matenga i motu, i timata te motunga i 
+te kaki a puta noa ki nga
+ngutu, e takoto -ana te tinana, e ahua
+moe ana, ki, toku wakaaro i motu ite
+patiti."
+
+		Na, ka wakatika a Mita Karaka, ka wakamaori atu i tenei korero a Hoani Papa ki a Maketu, muri iho ka karangatia a Tamati Paihana, ka tu, ka mea ia, ,He tangata hoko ahau, e noho ana ahau ki Kororareka, e mahara ana ano ahau. ki te toronga, o te Ware o Mata Ropatana i te 20 o Tihema; i te ,22 o Tihema ka tae atu ano ahau ki reira, ka kite i nga tupapaku tokowa, tokorua kaumatua, tokorua tamariki, ka kite ano hoki ahau i te tinana o Tamati Pura, he motunga ano kei te paparinga maui, i te taringa puta noa ki te mangai ; i te 24 o Tihema ka haere atu ano hoki ahau ki reira, ko te tuarua tenei o aku haerenga, a ka tohutohu nga tangata nei i te Herehere, ka mea, nana a Tamati Pura i kohuru, na ka i haere atu ahau ki -a Maketu ka ki atu ki a ia, "He pono koia nau a Tamati Pura, ratou ko Mata ma i kohuru?" Otira, kahore -ia i kiki, a ka tohe tonu ahau ki a ia, katahi ka ki mai aia, "Ae ra! Naku ano a Tamati Puru i ko huru, he, mea patu ki te titaha i - mua i te toronga o te ware, a naku ano nga tamariki ratou tahi. ko. te mutua wahine i patu! ko tetahi tamaiti i oma, a aru mia ana ia. e au,- ka hopukia, ka panga iho - e au i te Pari!! i kanga ano a Mat Ropatana ki au, koia ahau i kohurr
+
+ai i a ia; e pai ana ano kia waka-matea au, hei utu." Ka wakatika a te Purua ka patai atu ki tenei Kai Titiro, he maha ana patai ki a ia " a ka ki atu: a te Paihana ki a te Purua, " Ekore au e ata matau ki nga kupu -katoa o te reo maori, ekore au 'e mahara i mea atu ranei ki te Herehere engari kia wakina mariretia mai, hahore ranei, naku ano ia i hopu."
+
+	Ka Wakatika te Kai Korero mo te
+Kuini ka ui ata-ki te.-Kai Titiro, ka
+mea,. 11 he pono koia, e, rite tonu. ana
+. au kupu ki te wakapuakanga a Make
+tu. . ka ki. mai. te Kai Titiro, he
+.-pono, e rite tonu ana ki taua waka
+
+	puakanga. Na, ka ki atu tetahi o "Te
+	Tekau ma rua" e wakarongo ana, 11 1
+	korero atu koe ki te Herehere i te reo
+	pakeha ?" ka ki mai tera, "kahore."
+	Ka wakamaori a Mita Karaka i enei
+	kupu ki a Maketu, ka mutu, ka. karan
+	gatia a Tohu, Ka ki atu. a Mita Karaka
+	ki a ia, "He tangata iriiri koe?" Ka ki
+	mai a Tohu ka mea,, "Kahore."
+		E wakapono ana ranei koe tera
+	ano he Atua, a e mate katoa te tan
+	tangata e korero teka ana i ~i ia
+			Ae ra, e wakapono an . a ano ahau
+	tera he Atua he wakamate i nga
+	tangata wakateka katoa.' ' ' Mei reira,
+	ka oati a Tohu kia pono tonu tana
+	korero, a ka wakatika te Kai Ko
+	rero mo te Kuini ki te patai atu
+	ki	a ia' ka mea He Rangatira
+	Maori koe ?
+				73
+			Ae ra.
+			Ko hea tou Kainga?"
+			Ko Paroa.
+			E mahara ana koe kite. toronga
+o te ware o Mata Ropatana, 7. " .
+		,,Ae ra no te ra horoi ware i toro
+ai. 9)
+			Nonahea i kite ai koe i a Maketu?"
+			No mua i te toronga, no te Para
+ire."
+a		11 1 tau kitenga i a ia, lie hoa ano
+tana ?"
+e		Kahore, ko ia anake."
+a		A i pehea atu koe. ki a ia?"
+
+a I mea atu ano ahau ki a ia ekore
+	koe e pai kia herea, tau waka kite kei
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_15.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_15.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_15.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,148 @@
+
+
+		atoll? otira, kihai ia i pai no o ta matou? te mea he hau nui, he maha aku , ko ki.* a ia i muri mai o tenei, otira kahore: ia i kiki. tetahi 0 Te Tekau ma
+
+	Ka ui atu	Ma,,
+rua " ka mea -, I tau kitenga i a
+
+ketu	' - '	- kahore - -
+
+a i te Motu, ore he pakeha 0
+
+reira
+
+		.,He pakeha ano pea, ko Mata Ropatana, ko ana tamariki, me Tamati Puru."
+
+Ka I a karangatia a Tuahu ka oati
+
+0 	.9 *
+
+ao ia kia pono		 ' korero - ka wakani 
+tana or
+
+tika te Kai Korero mo te Kuini ki te
+
+-patai atu ki a ia IS He Rangatira koe?" Ae ra." Kei hea tou kainga
+
+0
+
+		Kei te tahi wahi e patata ana ki te Motu o Mata Ropatana."
+
+		I'd E mahara ana koe ki te toronga o tona ware ?"
+
+11 Ae ra."
+
+No tehea ra i toro ai
+
+No te ra horoi ware."
+
+41 1 kite koe I a Maketu
+11 1 kite ano au i aia*, "
+
+Nonahea i kite ai koe i a ia?"
+
+		No te Mane, i muri iho i te toronga o te ware
+
+11 1 kitea e koe ki hea?"
+
+		Ki toku kainga ano pea, nana hoki -i mau mai i te peke raihi, te marara, me te wati, ki roto ki taku ware."
+
+		Kahore he maka i te peke raihi, he paru ranei, he aha ranei,!"
+
+	. 11 1 poke tetahi taha o te- peke i te toto.
+
+Kahore au. wakaaro tupato kia
+
+	
+Maketu?
+
+I tupato ano ahau ki a ia, i wa
+
+kaaro hoki au tenei pea tetahi tangata kua patua e ia."
+
+1, Ka-hore koe i rongo i te 
+
+tanga o Tamati Puru
+
+Kihai au i rongo i taua -ra ki te
+
+kohurutanga o Tamati Pura.
+
+I pehea au wakaaro ki nga 'mea
+
+		e mau ana i a 
+Maketu? 
+I  I wakaaro 	ano ahau, no te ware i
+
+	toro i te, ahi. Ka i, wakatika a te Purua 
+ka patai atu, ka mea.
+	o I kite pu koe i a Maketu e kawe
+
+	mea roto ki tau ware ?
+ana. i aua , -	o te Ka
+
+	cc. Kahore. na, nga tangata
+			mau. mai.
+
+inga i mea, na Maketu ia a te. Wai ka oati ano
+
+Ka karangatia	I  ..
+
+ia kia pono tana korero ka wakatika
+te Kai Korero mo te . Kuini ki te patai
+atu ki a ia.
+
+Ko hea tou kainga?"
+
+Ko Kororareka." ki te toronga
+
+E mahara -ana koe
+
+a te Ware?"
+
+Ae Ta."
+
+I kite pu koe i te toronga?"
+
+Ae ra i reira ano ahau i te po 1
+
+toro ai."
+
+I,, Tokohia nga tangata i kitea e koe
+
+i taua po?"
+
+Tokowa nga tangata Maori ?
+
+Ko Maketu tetahi?') Kahore."
+
+Nonahea i kite ai koe i a ia No te Turei i 'Muri mai." I tau kitenga i a ia kua mohio ranei koe ki te matenga o Tamati Pura?"
+
+		'I Ae ra, kua -mohio ahau tera a Tamati Puru kua mate."
+
+		It Kahore a Maketu i kiki ki a koe ki tona matenga?
+
+- Kahore . ore, kahore aua kupu ki au."'
+
+		- I tau kitenga i a ia kahore he mea i tona ringaringa?
+
+I, He 'mea ano ra."
+
+ He aha koia nga mea i kite at
+
+koe?"
+
+I, He peke raihi, he marara, he wati."
+
+ Na wai koia ena mea
+
+.	19
+
+Na Mata Ropatana.
+
+Na te aha koe i matau ai nana ano
+
+aua mea.
+
+		,, Kua kite hoki ahau i aua mea to a kainga i mua
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_16.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_16.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_16.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,85 @@
+He pono koia,  i kite, koe i ena
+
+.mea i te kainga o Mata Rapatana
+
+I I He pono,* i kite ano au." Ka waka
+
+tika te Purua -ka mea-. atu -ki a ia, I .Pehea tau kitenga i- aua mea?"
+
+I kite ano ahau i a Maketu e tari
+
+ana i nga in ki te waka
+
+I. kawea mai ena mea i hea ?"
+
+I roto te Ware i toro. Ka mutu
+
+',tenei ka karangatia a Hoani Ra. Kua tu, ka mea atu ia,-', He Rata ahau, naku  ano i rapu i te tikanga  o te matenga o Tamati Puru, he mate noa ranei, aha ranei? 'a i kite, ano au i nga tupapaku, he motunga, ano ki te matenga o Tamati Puru, heoi te roa me tenei titaha (ka wakakitea.
+
+  e ia. te titaha) a, tera atu ano he motunga e tino mate ai te. tangata.
+
+Ka wakatika a Mita karaka, ka korerotia 
+atu ki a Maketu enei kupu, ka
+mutu, ka karangatia a Hoani Kingi,
+-ka. mea ia,  I Tokirau ahau, e
+mohio ana ahau ki te reo maori, ko
+
+ahau ano tetahi o nga tangata i
+	wakakomiti ki te tinana o Tamati
+	Puru, ko ahau ano te Kai Waka
+	maori o taua komiti; a i tuhituhia
+	katoatia nga kupu -a Maketu i taua
+	Komititanga. wakatika te Kai
+Korero mo. te Kuini ka ho atu te
+te    pukapuka komiti ki a ia, ka mea
+-atu,' -cc Nau ano tou ingoa e mau nei
+	i tuhituhi?" Ka ki mai tera, 11 Naku
+	ano. Me i reira ka wakatika te Kai
+	Tuhituhi o te Wakaminenga Wakawa,
+	ka korero atu i te pukapuka wakapua
+	kanga a Miaketu nana hoki i waka
+	puaki mai 'ki te Komiti, na, ka mutu
+	tenei, -kua rangona hoki nga kupu
+	katoa o tetahi taha, o tetahi. taha, ka
+	timata te Tino Kai Wakawa ka korero
+	atu ki ,, Te Tekau ma rua" nga mea
+
+katoa i korerotia ka mea atu ki a ra
+
+E I Te Tekau ma rua' kia pono tonu ta koutou wakaaro, ki te mea wakaaro koutou na Maketu ano a Tamati Puru i Kohuru, ma koutou e mea mai, ki te kahore, me wakakahore mai ano -na, ka haere ke Te- Tekau ma rua" ki waho, ka komiti kia rongo ai ratou i te wakaaro o tetahi o tetahi, kia rite tahi koki te
+
+kupu, ka mutu, ka hoki  mai ano,
+ka noho, ka wakatika te Kai Tuhi
+tuhi, ka mea atu ki a ratou 19 E  Te
+	Tekau ma rua' e pehea ana koutou,
+	e hara ana a Maketu ki tenei mea,
+	e hara kore ana ranei  Ka ki atu
+tetahi o Te Tekau ma rua (ko te
+tangata i wiriwiria ai hei. kai korero
+mo ratou) - E -hara ana a Maketu,
+Nana ano a Tamati Puru i patu."
+Ko te wakamutunga tenei o te 
+wakawakanga, heoi, ka mutu ka hoki nga
+tangata ki o ratou ware ao te
+ra ka wakamine mai te tini o te Pake
+ha, o te tangata Maori ki roto ki te
+Ware Wakawa, noho, ka puta
+	mai Te Tino Kai Wakawa, ka mea
+	atu karangatia a Maketu ka puta mai
+	a Maketu, 'Ka tu-ka korero Te Tino
+	Kai Wakawa ka mea atu ki a ia (he
+	.me  a wakamaori) , E MAKETU!  kua
+	kiia ki te aroaro o tenei Wakaminenga
+	Wakawa nau a Tamati Puru
+	11 i ata kohuru marire; kua tino ra
+	pua kua tino wakakitea ano nga
+	tikanga o tenei mea, a-kua kite e
+	oono ana ano te wakapaetanga;
+	heoi ano te mea e toe nei ki tenei
+	Wakaminenga Wakawa ko tenei
+	kotahi, kia korerotia te wakaritenga
+	o te ture, mo -te kino nui waka
+
+harahara kua mahia nei e koe, ka te
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_17.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_17.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_17.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,72 @@
+
+
+ 	'In
+
+tikanga hoki tenei a te ture o
+
+Ingarani, e tiaki tonu ana i te oranga 0 te 'tangata katoa o tenei Motu., ahakoa ahua pakeha nga kanohi o tetahi, ahua maori nga kanohi o .tetahi; a me he mea ka ita ringihia mariretia nga, toto o te tangata, hara kore e le tangata-  kino ka
+
+tino wakaritea e tenei Wakaminenga te tino wakaritenga wakamamae o te ture ekore ano -hoki e ora
+
+Ite tangata -kua pokea nei ona
+I ringaringa ki nga toto o te tangata
+
+ I	
+
+	Ihara kore, no te mea he tamaiti
+
+I ia, ekore ana hoki e ora no te
+
+I mea he rangatira ranei  ko -te
+
+I ture e wakaritea nei e tenei Wakaminenga Wakawa ehara i te ture hou, kei wakaaro koe i te ture o Ingarani anake,  kahore  ko te ture a nga Iwi katoa, ko te kupu wakamate meake nei korerotia e tenei Wakaminenga Wakawa; kua
+
+6
+
+wakaetia e tou Iwi ano, kua mea atu hoki ratou ki a koe I E KORO HAERE KI OU TUPUNA! koia ia tenei ko te kupu nui wakaharahara wakawehi nei o te ture." No reira ka korerotia kia wakamatea ia ki te wahi e pai te Kawana ratou ko ona hunga komiti i te ra ano hoki e pai ai ratou., a ka meinga, 11 kia atawai te Atua ki tona Wairua. penei ano te Wakawa nui a Maketu, a i te 7 o Mahi i waka-. ritea te tino wakaritenga a te ture.
+
+IA rongo mai nga Tangata katoa
+
+6
+
+Kia tukua e nga Rangatira o Kaipara tetahi wahi Wenua ki a te Kawana ko te Kopuru te ingoa, hei utu mo ta ratou murunga i te ware o Potete.
+
+ Kua pai a te kawana kia meinga 
+
+		 a Hori Karaka-hei Kai Tiaki mo tangata maori.
+
+Kia Rongo mai nga Tangata Maori katoa ki tenei korero i wakaritea e te Kawana i mua, kua rongo pea etahi, otira e pai ana ano kia taia ki tinei
+
+.pukapuka kia atiz rongo ai nga tan
+
+tangata katoa o ia wahi o ia wahi.
+
+WAKARONGO.
+
+E HOA 0 A. -ma	E ''nga, Tangata
+	Maori katoa!  Kua korerotia
+ki the Kawana e tukua ana a koutou
+kuri  maori ki nga Kainga Pakeha
+tahae ai i a ratou manu i a ratou
+Hipi, na, kia rongo  mai koutou, e
+muri ka kitea ka rongona a koutou
+kuri maori ki nga	kainga Pakeha, ki
+nga kainga maori ra nei e tahae ana i
+nga Hipi i nga Poaka i nga Kuao Kau
+i nga Heihei i nga noa iho e haere ana
+ki nga kainga Pakeha kua oti te hoko
+e ratou, i nga kainga ano ra nei, ka
+wakamatea te kuri  ka utua ano hoki
+te mea i mate i te kuri, ko te korero
+tenei o te Kawana.
+
+HORI KARAKA.
+
+Ko nga Ingoa enei -o nga kai wakawa me o ratou kainga Ko Te Matiu, te kai wakawa e noho ana i Akarana. Ko te Pekama te kai wakawa e noho ana i Tokerau, ko Te Mapi, e noho ana ki, Poneke ko te Tahana te kai wakawa i Wanganui ko te Rapihona te kai wakawa i Akaroa.
+
+		KIA mohio E nga Tangata katoa Kia tuhituhi tetahi pukapuka ki te kai hoko wenua mo te Kuini, e mea ana, me tuku tetahi wahi wenua kia te Kawana, ki tera taha o Papakura, wakarongo mai ki nga ingoa o nga tangata kua tuhituhia mai, ko Wiremu Parata tetahi, ko te Rori tetahi, ko Uruahu tetahi; ko nga ingoa enei o te Kainga e pai ana ki te tuku, Mangotahi, Waiparere,
+
+Waingoungori, Kopuimi,  Pokapu, Karaka,
+
+		Patupuku,  Ko Mata,  Matai, Whetu, Turipona, Kuri.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_18.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_18.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_4_18.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,28 @@
+		KUA pai a te kawana kia meinga ,a te 'Karaka, hei Kai Tikai mo ,nga tangata maori. ;
+
+ENEI ano tetahi Kainga kua hokoa
+ e te Kawana. Ko Pukaki, a
+
+te Waipapa, na te Tihi ma i tukua.
+
+KIA rongo mai e nga tangata katoa kua oti te hoko e te Kauwana tetahi wahi wenua ki Manukau ko nga rohe enei, ka timata ki Papakura, ka haere ki tatahi a  tae rawa
+
+ki Waipapa, hoki mai ki te rohe o ,te wenua kua oti te tuku kia a te
+
+Pepene; ko te Tihi te kai tuku.;,,..mea ana etahi o nga tangata
+
+hei tuku be, tera ano te tangata nana te wenua, koia te wakaritea 
+
+wawetia ai te toenga utu ki a te Tihi ma, E mea -ana hoki-te Pepene nana ano etahi wahi o te wenua kua oti te hoko,  koia ka raruraru ai te- kai hoko
+
+0
+
+wenua a mea ana, me huihuia nga tangata katoa a te ra e wakaritea ai 
+ke utu kia kite ai ratou I te tikanga.
+
+He mea ta -tenei pukapuka e HONE MUA 
+ki te
+
+Perehi o te "Wakaminenga ta pukapuka o Ak. arana."
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_19.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_19.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_19.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,16 @@
+
+
+Ko te timatanga o te tuarima o
+
+nga Pukapuka-maori e tuhituhia ana e te Kai Tuhituhi, hei wakakitenga, i nga whakaaro a nga tangata maori ki te tini o nga kainga i. haere ai a te Karaka; ka timata ki te timatanga nei, ka puta mai te rongo kia te Kawana kua oti te muru te whare a te Potete e te Tirarau ma te tino rangatira o te Wairoa, i rongo atu ia he tupapaku te mea i oho ai ratou, i kitea e etahi o nga tangata maori e takoto ana ki te toa a te Potete, hua noa ratou, no nga wahi tapu te parihirihi tupapaku, kaore he taurereka, patunga no Ngatipaoa, ara no Ngatiterau otiia kia ratou, no nga wahi tapu, ka puta mai te rongo o tenei muru kia te Kawana, ka mea atu ia kia te Karaka, 11 E te karaka, haere mai, haere kia te Tirarau kia ata wakarongo ki ana korero, ui atu ki a ia, he aha te mea i oho ai ia ki te muru" e whakaaro ana hoki a te Kawana he tangata atawai a te Tirarau ki te Pakeha i mua, koia a te Kawana i tono ai i a te Karaka kia rongo ma
+
+rire ai i ana korero, ara i a te Tirarau, kia tino rongo pu ano i te putake o te mea i oho ai ratou, kei maumau wakawa noa, ka he pea, koia ka ata wakawai kia tino u Na, i te wakamutunga, o te wakawakanga o Maketu, i te ra tuawa, o Maha, ka haere ahau i Waitemata, a waenganui po ka u ki te tauranga, ka moe i reira, ao ake te ra ka haere ki Kaipara, ka marere ki tatahi, kahore he waka i kite ai matou,. kahore he poti, noho ana matou i te Hatarei, i te ra tapu hoki, i te atatu o te mane ka pokanoa matou ki te rapu huarahi, kahore kau he huarahi i kite ai matou, ka kuhu  matou ki roto ki te nehenehe, ka haere a-tina noa te Pakeha ka tae matou ki te 'whare o tetahi Pakeha, ko Hemi te ingoa, ka
+
+moe i reira matou, ka tatari ki tana
+poti, hei poti mo matou, ao ake te ra
+e tika ana hoki te tai , he tai tawati
+ka taia matou ki te poti ka hoe, a
+ahiahi rawa ka u ki Omokowiti, ka
+tupato nga tangata maori, ka mea
+I I he katipa matou," i mahara pea ratou
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_20.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_20.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_20.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,21 @@
+ki o ratou hara, koia ka tupato ai, po' tahi matou ki te paw ka hoki te poti, he waka maori te mea i wakawhitia .ai matou ki te Wairoa, e rua nga waka i whiti ai matou ka tapoko ki -te Wairoa, ka mea mai nga tangata maori, kia tupato kia te Tirarau," kihai matou i tupato, e mahara ana koki matou he rangatira. a te Tirarau., koia matou te tupato ai, ka hoe matou waenganui po ka u ti te kainga o te Potete, titiro ana matou ki te mahi a te tangata maori ki te whare .a te Potete, pakarua te whare, rirokatoa nga taonga, nga aha nga aha, kui pakarua nga taiepa, e pae ana nga mahi a te poaka patunga kua pirau noa ake! ka titiro matou, tau mai ana te wakatuarea, pakarua nga wini, e ka pouri matou, ka mea matou, he mahi aha tenei mahi? he mahi wakamate tangata maori tenei, otiia nana ano, na  te tangata maori tana mahi wakamate, ka moe i reira, ka ao te ra ka hoe matou, ka u ki te Warau te kainga o te Tipene, i reira ka tuhituhia i tetahi pukapuka kia Parore, kia haere mai ki te komiti, ka haere mai a Parore, ka tae mai ia, e pari ana hoki te tai, ka huri matou ki te poti o te Tipene ka hoe ki. te kainga o te Pura, tata pu ki te pa o te Tirarau, ka u atu ki te whare o te Pura ka tuhituhia tetahi pukapuka ki a te Tirarau kia huihuia  ia nga tangata ki te komiti a te ata., kia wakarongo katoa ai ki te murunga o te whare a te Potete, ao ake te ra ka patua te pere ka huihuia katoatia nga tangata ki te komiti, ko matou ko nga tangata maori
+
+ ko nga pakeha hoki, ka korerotia e au te pukapuka "a te Kawana kia ratou, ka mutu, ka timata a te Tirarau ki te korero ka mea mai ia  e te Karaka tuhituhia ki te pukapuka nga korero katoa kia kite, kia rongo ai te Kawana ki te take i murua ai te whare o te Potete, rapu ana matou ki te tangata o tenei muru 'a-po noa, kihai i kitea, ka mea matou he muru noa ano te muru, kihai i tika, kahore he take i murua ai, ka tohe ahau i tetahi utu mo tenei muru pokanoa, kihai i wakaae a te Tirarau ma, hoki ana ahau ki te whare o te Pura ki reira tuhituhi ai i tetahi pukapuka kia ratou kia wakaritea tenei muru pokanoa, tohe atu, tohe mai, i te Mane ka hoki atu ahau ki te Pa, ka korero maua ko te Tirarau', a-mutu noa te tina, ka hoe matou, 'ka hoki, ka u ki te kainga o Paikea, komiti marire ana matou, ka mutu, na, ka wakaae-katoa nga Rangatira ki tetahi wahi whenua hei utu mo te murunga o te whare a te Potete, ko te Kopuru te ingoa o te-, wahi kua oti
+
+I
+
+0
+
+te tuku, ka- mau te rongo, ka hoki
+
+atu ahau, ka haere kia kite i nga Rangatira katoa o Hokianga o hea o hea.
+
+(Ma te Nuipepa o tera marama atu e wakakitea.)
+
+Ko te toronga o nga. Whare tuhituhi
+
+o te Kawana.
+
+		No te tuawa o nga ra o Aperira i toro ai nga whare tuhituhi o te Kawana i tino oho ano te ngakau o nga pakeha katoa o te Taone, _i a ratou e kai ana i te ata ka kite i te paoa nui e
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_21.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_21.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_21.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,46 @@
+
+
+rere mai ana, a ka haere tetahi ki te
+titiro, he ahi aha ranei te ahi e ka
+ana, a ka tae atu ki te whare raupo
+(ko te whare karakia ia i mua) ka
+tahi ka kite ehara i te ahi noa no
+reira pu ano i puta te karanga, Ha! ka
+pau te Whare tuhituhi o te Hoterene
+i te kapura, a i whakaminea  nga
+pakeha' katoa o te Taone hei whakaora
+i nga pukapuka i nga aha i nga aha;
+pakarukaru ana nga tatau me nga
+wi ka atu ana nga mea ki waho,
+
+		ana i nga mea e makamaka ana e nga- hoia, a kawe ana i te tini o nga mea o te ware tiaki moni ko etahi hoki e tohe ana kia wawahia tetahi a 
+
+taha o te  whare kia pirau le ahi, otira
+no te kaha o te ahi te taea ai-kua
+pau ke hoki te whare o te kai ruri whenua 
+me ana mea katoa a ano te
+ahi e ka tonu ana ko tona harurutanga
+mete harurutanga o te waipuke nunui,
+ka kitea te toronga, e nga tangata o te
+kaipuke Wiwi a ka hoe mai o ratou
+poti; ano te riri o nga Wiwi ki te patu
+ite kapura, to ratou toa hoki, otira kihai
+mate, ora noa hoki etahi o ratou te
+wera, no reira ka karangatia etahi o
+nga rangatira ki a ratou, heoi ra
+
+kati, ekore hoki e taea te tinei --a mutu ana, ka tu at ratou tahi ko nga pakeha katoa ka miharo kihai roa, ka pau katoa nga whare ko nga piriki anake i toe; ko te timatanga o tenei ahi nui kahore ano i tino kitea, otira e mea ana etahi, na te ahi i waiho e nga kamura a ratou e haere ana ki te kai
+
+i timata ai tenei toro; a-pena ano te toronga o nga whare tuhituhi o te Kawana; otira, kia kotahi kupu atu
+
+ a
+
+pea, kihai ahau i kite i etahi Tangata
+
+
+Maori e haere mai ana ki te whakaora i nga mea o te Kawana, ahakoa, be
+
+tokomaha ratou i reira e matakitaki ana --he wehi ranei tenei, he aha ranei ?
+
+		Kei te ngutu o to matou pa e noho ana tetahi tangata, ko Raniera te ingoa, he tangata mahaki, he tan tangata mahi, ko tona hoa hoki, kahore he rite mona, te nohio te uaua ki te mahi; ka takiri te ata inamata' e tangi ana te pere a Raniera, a huihui mai ana nga tana-ata o tona kainga ki te karakia, ki te kura, Mutu rawa iho te kura, kua maoa te kai a te hoa, kua oti te ware te wakapai, me te moenga, me nga aha katoa o te Whare, e takoto ana i tona wahi i tona wahi; ko a raua tamariki tokowha hoki, horoi rawa, wakapaipai rawa; kai ana, ka mutu, na ka pau te haere e Raniera ki tana mara, ko te hoa, ko Mere, ko tana mahi he noho i te whare ki te tiaki i nga tamariki, ki te wakaako. I reira ahau e matakitaki ana, e wakarongo atu ana, he oranga ngakau te mahi a Mere, me ana tini wakaaro pai mo tenei mea mo tena. mea, kihai i rite ona kakahu ki o te tini o nga wahine maori. He kaone rinena mangu te kaone tatua rawa, kei poke, kei pakore. Te ngaromanga o te taha inamata e haere ana ia ki te ruke i nga kongakonga ma nga poaka, E toru tahi. ana poaka kei roto ano i tetahi taiepa i ]hanga e Raniera kei pau nga mahinga a te Pa; ka mutu, na ka karanga ia ki ,nga tamariki, kua mau ki te ratari, wakaratangitia ana ratou ka tahi ia ka wakaari atu i te ratari ki a ratou, kia kite ai tenei tamaiti, tenei tamaiti ko te kaumatua o nga tamariki
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_22.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_22.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_5_22.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+kahore ano kia ono noa ona tau, he
+nohinohi nei, he ahakoa, e wakaako ana
+ano te whaea, ko nga mea nohinohi e tu
+marie ana e wakarongo ana ki a raua
+tuakana.
+
+Te mahinga o te kura, na ka haere a
+Mere ki te mea kai mo te tina mo te hoki
+rawa mai a te tahu kua takoto te kai kei
+roa ia ki tana mahi. Ko Raniera hoki, rite
+tahi ano raua ko tona hoa. I tana mara
+ahau e matakitaki ana, kihai ia i pai ki ta
+etahi ritenga, ki te noho mangere noa iho,
+ko tana i pai ai ko tana mara kia tiakina,
+ko nga taiepa pakaru *kia houhia, ko 
+tona whare kia uhia, ko ,tetahi wahie kia
+tikina, kia marama ai tana korero i tona
+pukapuka i te po; ahakoa rau aku
+hokinga. ki te pa ,ekore ahau e kite i a
+Raniera e noho ana i roto i te runanga
+tangata, ko ena tangata e noho ana, e
+korerorero ana, e kai ana i a ratou paipa, 
+e takaro ana, a po noa, ekore a Raniera e
+pai ki tena. E wakaaro ana ia ki te kupu
+Kaua e mangere ki te mahi, no reira
+hoki i rere ke ai te ahua o tona kainga, me
+he mea ka tae koe ki tena pa ki
+Tawitiroa, e kore e roa te rapunga i tona
+kainga mau e titiro iho, te kainga kua
+tahia te marae, me nga taiepa kua houhia
+houtia, me te ware e tu ora ana kahore
+he pakaru, kahore he aha, otiia kahore a Raniera i pena i mua
+rite tahi tona ahua i mua ki to 
+nga tini tangata maori, ka rongo ia ki te, kupu
+nei kua pahure nga mea tawito, kua wakahoutia nga mea
+katoa (Kei 2 Kor. 5, 17) na ka wakaaro ia, ka kapo ahau ki te ritenga
+hou, kia hou ano hoki aku mahi.
+(Kei tetahi Niupepa atu ka wakamutua tenei
+ korero.)
+
+E HOA MA he kupu tenei kia wakatupatoria 
+koutou ko nga tangata maori katoa e noho ana, e
+haerere ana ki te Taone, tenei ano te tini o nga
+Tahae e tahaetia ana i nga mea o te Pakeha i ia ra, i
+ia ra; e mea ana etahi o nga Pakeha, na te tangata
+Maori, e mea ana etahi, na te Pakeha, otiia, e hoa
+ma kia tupato Kei wakairia ki runga ki a koutou,
+ki te mea lie pono, na te tangata Maori, na nga
+kotiro Maori, nga tamaiti ranei, ka wakawakia a ka
+kawea ki te whare herehere; e hia ra nga wiki,
+marama ranei, e herea ai i reira 
+
+KIA rongo mai e nga tangata katoa, e hiahia ana a
+Wiremu Wata raua ko Wiremu Weteri, kia
+hokona atu tetahi kainga ki a te Kawana, ko te
+Karaka te ingoa o te kainga a ko nga rohe enei,
+Kahukino, Waitete, Waikeri, Kuao, Kaiwaka,
+Koironui, te Kauri, te Ngaia, tuhanga te Raupo,
+Pohahao, Okaroro, Makania, Kanga mai te rohe
+ki tatahi, te Rewa, Pukekaroro, Natukau,
+Puketutu, Ngaturipona, Huha, Matikara,
+Tuporo, te Oroi, te Kopuru, Ouawhero.
+
+KIA rongo ma nga tangata katoa, e hiahia
+ana a Tautari ma kia hokona ata i tetahi kainga
+kia te Kawana ka timata kei te awa a te marama ka
+rere a te Tauhinu, Paremoremo, Porotuki, te
+Rangitopuni, Watati, Kaipakau, Kaiakeake,
+Kumehu, Waikoukou, Mahoenui, Tukoromuko ko
+etahi ingoa enei o te kainga meake nei e tuku.
+
+KIA rongo mai e nga tangata katoa e hiahia
+ana a Tautari ma kia hokona atu i tetahi
+kainga kia Kawana, ka timata te rohe kei Tau.
+maiwaho, ka rere Waitemata, Maraeroa, te
+Ahipekapeka, eka, Ngongitepata, te Rakau tama 
+houtaua te Repo raupo, nga Motu rikiriki, te
+Maniia, Puke wakataratara Maunga Waowao.
+
+He mea ta tenei pukapuka e HOANI MUA ki te
+whare ta pukapuka, Akarana.
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_23.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_23.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_23.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,58 @@
+
+
+(Ko te haerenga o te Karaka, i timata i
+te Nuipepa o Mei.)
+
+I tera Nuipepa, ka wakamutu nga
+korero a te Karaka i te houhanga rongo;
+na, ka hoki, po tahi ka tae ki Kaihu, ki te
+kainga o Parore, moe ana matou i reira,
+ka tukua te kai ki a matou, ka mutu,
+inamata, kua timata maua ko Parore ki
+te korero ki te maminga o nga Pakeha,
+ki to ratou pokanoa te riri ki nga tangata
+maori, ki te he o te hoko, a wakarite ana
+maua, a Waenganui po noa ka mutu, ka
+moe, ko te roa koa o to maua aranga na
+ka peehi ta Rangihoa ehara ngongoro
+kau ana.
+
+Kotahi ano tino he i hopukia e au,
+koia tenei, e wakarongo tonu ana a e
+wakapono ana hoki, ki te horihori o nga
+tangata tinihanga wakateka hoki, e
+wakakahoretia ana te korero pono a nga
+Pakeha pai, no reira ka oho tonu ai te
+ngakau i te mahi korero teka hoki, ka
+mahi ra te arero i tana mahi i te teka me
+te tini noa atu o. nga korero i wakakino
+ai te Kawana, me te tini o ona hoa
+
+rangatira katoa. I te ata, kai marire
+ana, ka mutu te kai, i reira i Kaihu,
+ka maranga haere tonu i te ngahere
+kaukau haere ai i te wai a Opanaki
+ka eke ki Ngangutu, ka haere a Te
+Ngoiere a ka marere ki Waikara, ka
+To, moe ana i reira, ao ake te ra ka
+haere i te one, Waipona, te Tiheru,
+te Koutu, o he, hea ake, hea ake
+Waimamaku, hea ake, hea ake, a tae
+rawa ki te wahapu o Hokianga ki te.
+ware o te Meira te Mihanere, moe
+ana i reira, i te ata ka haere au ki a
+Rangatira te tino Rangatira o Pakanae	 
+ka korero maua i te mahi o
+Waitemata, o te Kawana, i te tini
+noa o nga Pakeha, te tikanga o te
+wakawakanga o te kai wakawa hoki,
+wakaae ana ratou katoa ki ta te ka 
+wana tikanga; korero ana matou ki
+te tupato noa o nga Pakeha o Pewairani
+ki te tangata maori, me te kupu
+pai o nga rangatira katoa ki a te Kawana
+ki nga pakeha hoki, a roa
+rawa te korerotanga ka mutu ka
+hoki au ki te whare o te Meira,
+ka kai, e tika ana hoki te tai ka
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_24.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_24.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_24.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,93 @@
+-hoe matou ki Waihou, te kainga
+o Papahia, pono atu matou ko
+Papahia e takoto ana, e turorotia
+ana, otiia kua kahore te kaha o te
+mate, ka matutu kau kihai i roa to
+-matou nohoanga, e ti timu ana 'te tai
+,koia te roa ai.; ka ui mai a Papahia.
+ki te. pukapuka tuhituhia ia ki a te,
+Kawana ka mea mai 'ai ko tana whakaaro
+-pu ano tenei i te pukapuka ki a te,
+Kawana nei, kotahi mea i. pouri
+ai tana ngakau, -ko- -te tahaetanga o'
+te hoko, i mea mai ia me korero ki
+.a te Kawana, kia tonoa hie kaipuke
+whai 'taonga kia hokoa nga rakau o
+Hokianga heoti, ka hoki matou,
+ki  te. whare o te Meira; po. noa,
+'kau to -matou poti, moe ana i reira
+ao ake ka tapu, otiia he 'tanga  ta
+noho noa. nga tangata o  Pakanae,
+kahore he karakia, kahore he kura,
+e noho kuware: ana, ahakoa. tata: pu
+te kainga o. te. Mihinare, kihai. rawa
+tetahi i -mahara mai ki te karakia,.
+,e noho pouri ana, e noho mokemoke
+Ana, ta  te mea, kahore he karakia;
+kahore he -whakaaro ki te Atua.'
+
+	He, karakia Pakeha -ano, otiia ka-.
+hore., he. karakia maori, ao, ake. te Ta,,
+ka: hoe  matou ki  Mangungu,  te
+kainga o te. Ropiha.., ahiahi noa, ka.
+u matou'  po  Wha i noho ai ahau ki.
+reira, a-hoe, ana maua, ko te Ropiha
+'ki: te tini o nga kainga, kia kite i nga
+		
+
+rangatira maori katoa  kia Whakarongo ki
+a ratou nei korero ki te nga mea he i roto i
+a, ratou, a kia whakakahoretia nga korere
+kino katoa ki. 'a te Kawana -.na: te' tini
+o, nga Pakeha 'i wakahe i te maori i mea
+ratou  I haere
+
+mai ia ki te tango noa 1 o ratou
+
+  
+
+kainga, i o ratou kauri, a kia
+whakataurekarekatia nga tangata maori
+katoa  e Pa, he horihori ta ratou 'korero,
+ko tehea te kainga i tangohia noatia?
+nonahea. te kupu ki te tangata maori kia
+kati te tua i te kauri
+
+kia wakamutunga te hoko i te kani ra-
+kati  e ha ra i a te Kawana, na ratou
+na nga Pakeha tenei kupu, kia kino
+ai koutou ki a ia, e mea ana matou,
+kati te whakarongo ki a ratou kupu
+he, kei mea koutou he aroha tenei ki a
+koutou, ka hore, he kupu whakamate
+tena kia koutou katoa; tena ko tenei
+e hiahia ana a te Kawana me to
+tatou Kuini, kia tupu tahi, kia kaua
+ai koutou e noho. hei kai mahi, hei
+pononga mo. nga, Pakeha., otira kia
+ngakia to -koutou whenua kia hoko
+ai i nga riwai, i nga kaanga, i nga aha,
+i nga aha noa. e tupu-nei i te whenua;
+e ' hiahia ana to, koutou: hoa -kia rite
+koutou ki nga Pakeha pai. kia whai
+rawa  koutou, kia whiwhi i ki te  Hoiho,
+ki te Kau., ki te Hipi, kia hanga etahi
+whare papa, kia taiepatia nga mara,
+kia.. ngakia be kari, a kia whaka-
+kakahuria ki te kakahu pai ai; kia ma-
+hara, 'kia kaua ai tatou -e noho he
+ture ke, 'otira hei iwi tahi tatou la-
+toa,; koia ka. tonoa ai etahi hoa
+wakarite kia -koutou kia wakautia
+.mariretia nga mea he i roto i a
+koutou. Ka -pau, te haere-ki te tini
+o -nga kainga, ki. Mangamuka, ki
+Waima, ki Waihou ka mutu te korero :aku 
+korer o, -kia,  te,  Waka
+ ki a Patuone ki a te Taonui a
+ki  te- -tini 'noa atu o  nga .,ran. rangatira
+	9
+
+o Hokianga ka haere ahau i Mangungu
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_25.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_25.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_25.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,113 @@
+
+
+  ki te Waimate, te tino kainga o
+
+ I I
+
+Ngapuhi
+
+ (A tera Nuipepa, a, ha. korero 'atu.)
+
+Ki te kai Tuhituhi o te Karere o Nui
+Tireni.
+
+E hoa
+
+E kore ranei koe e pai kia
+
+taia ki roto ki te Karere o Nuitireni
+nga korero- o te Huihuinga  Mihinere
+Ki Orua, i Manukau, i te taiti, i te
+Tua te kau ma ono. o nga. ra o Mei,
+i tenei tau o to tatou Ariki  kotahi
+mano, waru rau, wa te kau ma rua.
+Ko te Hemara te kai noho. I reira
+hoki a Mata Hemara me nga tamariki Na, 
+ka korero a te Hemara i te
+tikanga -0 nga huihuinga Mihinere o
+Ingarangi, me nga kohinga moni o
+reira; be mea kia tae atu te rongo
+pai ki tena wahi ki tena wahi kahore
+ano i rongo noa ki -te ingoa o to tatou
+Kai wakaroa o Ihu Karaiti. Na aua
+kohinga moni hoki; e' ai ki tana,
+i kitea ai te. rongo pai ki tenei motu.
+He tini noa iho ano ana korero. Na,
+'ka noho a te Hemara kei runga a
+Kaihau, me ana korero; te wakarerenga iho 
+o nga korero -a Kaihau, oho
+ana te maori 1 na, ka noho -ko ia kei
+runga a Tamati. 1\1 Ngapora mo te hui
+ano i nga tau katoa. -Na,, 'ka' 'mutu
+
+ana korero, na, kei runga a te Waerakau
+
+. Na, ko Paora Taui, ko Wiremu
+Ngawharo, ko Paora te Iwi., ko' te
+Ware' Huia e tahi- 0 nga a tangata taki.
+Na ka mutu 'nga korero o enei kei
+runga ano a te Hemara, ka korero ia
+i te pehetanga onga -tangata maori
+,o Penekaara, e koropiko mai- nei ki- 0
+reira wakapakoko, Na ka mutu nga
+taki, ka  homai e tera tangata e tera
+
+	tangata ta tana moni i pai ai ki runga
+		
+
+
+ki te pereti,	tauia 
+rawatia ake e	rima
+	pauna moni e iwa nga hereni 
+hara.
+
+		t
+
+ 
+
+Na 
+
+i te ra horoi, ka haere a te Hemara ki 
+Orakei ki' a Ngatiwatua,
+moe iho, ao ake te ra o -te ra tapu,. ka
+karakia ia ki a Ngatiwatua. A i te
+ata o te mane ka huihui. mai ki a ia
+etahi o Ngatiwatua., ki te homai e
+tera tangata e tera tangata tana moni i
+pai ai,  na, tauia rawatia ake. e rui
+pauna e ono hereni bara. I kohia
+tenei moni, mo te Huihuinga Mihinere
+o te Hahi o, Ingarangi  i Tawahi.
+
+Heoi ano aku korero, -naku na te,
+KAIMATAKITAKI
+
+ PUTIKI, MEI 24, 1842.
+
+E hoa e Hori Karaka,
+
+		Tena koe, te. tangata i hoki mai i raro i
+tou kainga tuatahi ki tenei motu.
+
+	E hoa,  tenei taku, korero kia korua
+ko te Kawana -kiia kite hoki ahau' i
+nga: korero* ote nuipepa hou nei (he
+mea uta noa mai., na te tangata, a
+homai ana ki ahau-,) ka kite ahau 1
+tetahi wahi korero o te, nuipepa, e
+mea ana, AI kihai nga tangata maori i
+whakaora i nga. whare tuhituhi a te
+		Kawana e mea ana,. he wehi 
+
+ he aha ranei?
+
+	Na, rere pu -ana te ohonga 0 -toku
+	ngakau mo tenei kupu ki nga tangata
+	maori ehara ia toku pawera i te mea
+	mo nga tangata maori katoa o Waikato
+ o, Ngatiwatua,	kahore
+	mo -nga a tangata hoki o toku iwi -e
+	haere atu ana ki Akarana ki te hokohoko
+mea	mo ratou, tokorua  rawa
+	ano o ake tamariki i ki te ite weranga
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_26.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_26.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_6_26.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,107 @@
+o te whare 'tuhituhi, -he mea ana, e kore
+raua e haere atu ki te wakaora kei ngaro
+hoki tetahi mea kotahi o te 'whare  kei
+wakapae a hoki ki a ,-raua tetahi mea
+kotahi o te whare 'tuhituhi, koia nei to
+raua tupato, kei -ngaro tetahi, kei riro-
+raua ki te whare --herehere, waihoki me -
+nga tangata ,,e tahae ana kahore ano
+matou i rongo -noa i etahi  o matou e
+tahae hou ana ki te Taone, ki le mea ka
+rongo matou, maku ano e tuhituhi atu ki.
+te reta kia korero ki te Kawana.'*.*    
+
+(Ko tetahi wahi tenei o te pukapuka a tetahi kai
+.tuhituhi ki te Kai Ta.)
+
+(Ko te  korero tenei mahue  i, te
+Nuipepa 0 Mei.)
+
+		Ko tetahi mea i pai ai ahau ki a
+'Raniera,, ko tana ata tiakanga i ana
+.,moni, i ona kakahu. To raua
+marenatanga ko Mere', na ka wakaaro ia
+.ki tetahi pouaka hei takotoranga -mo o
+raua mea, no reira i kore ai tetahi kakahu
+e takoto noa ki raro, hei takahanga ma te
+waewae, hei ahatanga ranei  ma te -
+tangata. Ko -nga .kakahu hoki o nga
+tamariki, ahakoa .kino nei, kihai rukea
+noatia atu ki .roto ki te pouaka, kao
+kahore a Mere i pera me etahi tangata
+wawau, i wakaaro ia, 'ko te mea e roa  ai
+te maunga o te kakahu kia ata kopaia na
+wawao ai ki roto -ki -te pouaka Kua  -
+kite ahau i etahi tangata maori,,, i nga mea
+kua wiwi ki tetahi koti pai, ', ki tetahi
+kaone pai ranei, kihai roa te kakahuranga,
+kuhu ana ki tera ware paru, kuhu ana ki
+tera kauta, takoto noa atu ana ki tera
+wahi, ki tera. wahi. No reira kihai roa te
+painga o o, ratou kakahu kihai hoki i taro
+kua tawitotia rukea noatia atu, a poto
+katoa a ratou kai, a ratou poaka, ki te
+'hoko kakahu mou mo ratou. 'Kihai a
+Mere -raua -ko tona tahu i pena, i
+wakaaro raua, ehara i te 'hunga wai rawa
+mo ta raua ruke atu i te 'kakahu, i te. aha,
+i te aha; no reira i ata -tiakina ai, i ata
+pokaia ai o
+
+raua kakahu me o nga tamariki; no reira
+hoki i tini ai -nga mea' i a raua, ko era
+tangata o te. Pa, ahakoa uaua noa ki 'te'
+mahi,' kahore i hua -tetahi mea mo
+ratou; paru -noa iho ratou me o ratou
+tamariki, rite tonu ano ki te ahua o te,
+tangata wakaaro kore. (Ka wakamutua tenei
+korero tetahi Nuipepa atu.)
+
+No te 29 o Mei i tae mai ai te tino
+	rangatira o nou Mihinere katoa,
+		
+ko Pihopa Herewini, mua ko Kotona
+tona hoa he tino Kai Tiaki te Pihopa
+i nga mea katoa. o te Hahi o Ingarani.
+
+KIA rongo mai e -nga 'tangata   maori
+katoa E mea ana a Meiha Pumapere kia
+wakamutua ta -koutou haere ki runga --
+ki tona oneone wakangau Poaka ai ma
+koutou, ki te mea hoki ka  hopukia
+tetahi 'ahi e wakangau ana ite Polka
+mana, ka, wakawakia ia -ki te ritenga o
+te ture. Kei Kohi Marama tona oneone
+e mea na. ia.
+
+E HOA MA.
+
+		KIA rongo mai koutou,  e nga
+tangata maori katoa; kua puhia tetahi
+hoiho o tetahi pakeha .2 -tetahi tangata
+maori, a. kua herea te kaipupuhi na te
+atawai o to `koutou kai ti-aki i tukua ai
+ia mo  amua ia ka wakawakia ai. Na, -
+he mea atu -tenei kia" -koutou, .e hara
+tenei i te mea tika.. Kote tikanga hoki
+mo koutou koia tenei, ka kitea he hoiho,
+he kau, he hipi 'ranei e kai ana i a --
+koutou riwai, i a koutou kaanga ranei, i
+a koutou aha ranei; hopukia, a ka kore
+e -taea te hopu, kia tokorua -tangata'
+hei titiro i te hoiho ra, i ona
+purepuretanga 1 ona ahatanga, ona tohu
+ra e mohiotia ai tena hoiho kei hehe ki
+roto ki etahi; ka tahi ka -haere ki te kai
+wakawa korero atu ai; ko reira utua aia
+koutou. mea  i pau ra. E ngari tenei, ka
+wai utu mo a koutou mea 'Tena" ko te
+pupuhi- i nga hoiho, i nga kau, 'i nga aha
+ranei, he mea he ra tena ko tona
+tukunga: iho hoki, hei mate ano. mo. te
+tangata i puhia ai
+
+He mea ta tenei pukapuka e HOANI MUA ki te
+whare ta pukapuka, Akarana,
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_27.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_27.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_27.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,54 @@
+
+
+(Ko te haerenga o te Karaka.)
+
+		Na ka tae atu te. Kai tiaki o nga tangata
+Maori ki te Waimate okioki ana ia i reira i
+te ra tapu; i te mane ka puta te rongo ki
+nga kainga katoa tenei a te Karaka kua
+tae mai e noho mai i te Waimate nei, na,
+ka huihuia nga Rangatira Maori ki te
+korero ko te Paratene Kekeao, ko
+Wiremu Kaitara, ko te tini noa iho ma wai
+e mate aweke Ngapuhi te hira noa iho o
+nga Rangatira ka patai mai ki ahau, be
+pono ranei te korero e korerotia nei e te
+tini o Ngapuhi be teka ranei  taka katoa i
+ahau nga korero, ta te mea, he teka kau,
+be tino teka pu! he ngakau ke ta tetahi, he
+ngakau ke to tetahi, koia ka ngagare ai,
+koia ahau te manako atu ai, ka mutu te
+korero, ka patai atu ahau ki te pono o te
+kupu kia patua nga Pakeha, -
+wakakahoretia ana tenei kupu e nga
+Rangatira katoa, kua mea mai, "na te
+Pakeha tena kupu e hara i te Rangatira
+Maori; ka mea mai etahi kia haere au kia
+kite i a
+
+Korongohi kihai au i tae atu, i tonoa ahau
+e te Kawana kia kite i nga Rangatira
+katoa. Otira tae rawa atu ano au ki
+Kaihohe ki Mawhe Kairangi ki Maunga
+Kawakawa ara ki te tini noa atu o nga
+Kainga. Tena ko to Korongohi, te tangata
+tinihanga am. i tetahi hoa ke, kahore, hore
+rawa, Wiki noa au ki te Waimate, ka
+haere ki Wangaroa, a Kohumaru, Oruru.
+
+		Kaitaia, te Kainga o Nopera ka Wiki,
+otira he -tini nga mea i pouri ai te ngakau o
+Nopera kua rongo atu ia kua riro tona
+kainga i a Mariao, he kainga mona, kaore
+he teka noa, ko nga mahinga a te arero,
+naku i wakataka tenei kupu, ahakoa tata
+pu ahau ki te Kawana kihai ahau i rongo e
+riro koia, kiano hoki i riro noa etahi wahi o
+te Ahu ki a te Kawana, me pehea te waka-
+noho etahi ki te kainga kihai i hokoa  Ko
+etahi mea i pouri ai ia i rongo korero ia ki
+tenei. kupu, kati te tua kauri te hoko hoki
+ki te pakeha, i mea te korero ma te
+Kawana te auri ma te Kuini, e hoa. ma,
+kua wareware pea koutou 'ki te
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_28.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_28.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_28.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,82 @@
+-pukapuka i tuhituhia ki Waitangi, i
+
+:roto i taua pukapuka ka waiho nga i kauri
+katoa, nga awa, nga aha katoa- I ma te
+tangata Maori hei aha noa atu ki a ia, ki te
+mea kua hokoa a koutou kauri ki a ia, kia te
+Kawana, e tika .ana te korero kati te hoko
+te' tua i ,ona kauri, tena ko tena, na koutou
+ta koutou kauri hei mea i ta koutou ~.e pai
+ai, ina, kei a koutou ano ra.
+
+(Ma te Nuipepa atu e Korero.)
+
+Te Kohurutanga o te Wanake ma i
+Katikati e Taraia  ratou ko ona
+hoa,.
+
+		E korerotia ana, he oneone te take
+o tenei kohuru, e kiia ana he meatanga
+na te Wanake ma kia-tangohia te Oneone,
+ki ta Ngatitematera no Tatou tenei
+oneone, utua atu ana e Taraia ma ki te
+kupu, nawai, a ka tuhituhi mai ki te
+pukapuka, utua
+
+atu ana ki te pukapuka, nawai, 1 pai, .pai
+a-ka kino; Na, ngaki kau ana
+
+a -te Wanaki ma i taua oneone i mua, a,
+no muri ka noho tonu i runga, a hanga
+ana i te Pa, e korerotia ana, i tukutukua
+tetahi o nga pou o te pa ki a Taraia, a
+puhia atu ana
+
+ki te pu  he tika ranei tenei, be he -ranei?
+Kowai tatou nei ka kite atu? Heoti ano',
+noho ana a te Wanake ma i runga i te
+oneone, a. te tino haerenga patutanga. o
+Taraia ratou- ko ona hoa, na ko te
+Wanake, ma. He mea .atu tenei ki a
+koutou e hoa ma, kia tupato koutou ki
+tena mea, te komiti ,.oneone, e komiti
+koutou, kia hiahia
+
+koutou ki te tika, kaua e kaha ki te tohe na
+ka kitea, ehara i a koutou ena oneone e
+komititia ra, tukua atu ki te tangata i te
+oneone, he aha hoki ra i tohe ai, ka tohe
+huahuakore noa iho, he. mea kino tenei,
+he aroha ki te taonga hoki  e mea nei te
+pukapuka 11 Ko te aroha ki te moni te
+putake o nga kino katoa;" ko te tino
+hiahia atu ki te oneone ranei, ki te aha
+ranei. te take o te kohuru, o te keia 6 nga
+mea kino katoa, kei mea koutou e
+wakapai ana te Kawana ki tenei mahi
+kohuru a Taraia, kahore, otiia e mea ana
+ki nga tangata e  ora ana, kia tupato ratou,
+kei pena me Taraia, e kore koki tana e
+wareware; ki te ora ia i tenei meatanga,
+ekore' tena mahi e wareware, kua mea
+mai hoki te Kuini ki te Kawana, kia
+wakamutua tena mahi, kaua tetahi
+tangata e tukua kia pupuhi, kia patu ranei
+e tetahi, nawai hoki tena, he tangata te
+utu mo te oneone  e takoto ana ano te
+oneone, ko te tangata, ma te aha ia e
+wakahokia mai ai i te mate  ki taku, he
+oneone ano te utu mo te oneone; he
+tangata, mo te tangata: ko Taraia, kihai i
+ora tona ngakau i te patu anake, tahuri iho
+ana ia, ka kai i tana i patu ai! ka kino! ka
+kino! i mea mai etahi tangata o reira ki au 
+e kai ana te poaka i a ratou wakapoaka,
+me te ika, e kai ana i a -ratou wakaika,
+katahi ka rongo he poaka te tangata! be
+ika, he aha ranei! E pa ma, ko te tangata
+e pena ana e neke
+
+i	iho ana i te poaka, le nanakia noa iho.
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_29.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_29.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_29.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,120 @@
+
+
+(Ki te kai Tuhituhi o te Karere o Nui
+Tireni.)
+
+AKARANA, HUNA 20, 1.842.
+
+E hoa.
+
+He ritenga naku i to Nuipepa o
+
+Huna i te meatanga a Meiha Puma	pere, kia 
+kati te tangata maori
+
+ 	0
+
+te haere ki runga ki tona oneone kite
+wakangau poaka. Na he
+
+mea atu ki a Meiha Pumapere ki nga
+Pakeha katoa ano hoki, kia kati koki ratou
+te haere ki runga ki te oneone o te
+tangata maori ki te hopu i a ratou kau, i a
+ratou hoiho, i a ratou aha ranei, penei ka
+kitea tetahi tangata e hopu ana i enei mea
+
+i runga i to matou oneone, ka wakawakia
+ia ki te ritenga o te ture. Ma tana ka
+mana, ka mana ano hoki ta matou. Tenei
+ake hoki i rongo matou, i mua ka wakato
+te tangata maori i te riwai, i te kai, i te
+kaanga, me taiepa a ratou mara, kei pau i
+nga kararehe a te Pakeha, ki ta matou e
+
+he	ID
+
+		.ana tenei tu tikanga; kapa ano na a
+matou kai, na a matou riwai i wakato ai
+matou i haere atu ki runga ki te oneone o
+te pakeha, ka tika kia taiepa matou i a
+matou mara, kei haere o matou riwai ki
+runga ki te oneone o te pakeha; tena ko
+tenei, na o ratou kararehe i haere mai ki ta
+matou, me waiho a ratou kararehe ki roto
+ki te taiepa kei haere ki runga ki te oneone
+o te tangata Maori.
+
+He mea atu tenei ki nga pakeha
+
+0
+
+katoa, kia kati ratou te tuku i a ratou
+kararehe, ki runga ki te oneone o te
+tangata maori haere ai, penei, ka
+
+		a te uta
+hopukia nga kararehe, a In ra ano ka
+tukua atu ai.
+
+Naku
+	NA TE KAI KORERO I TE
+		 NUIPEPA MAORI.
+
+Ko te korero mo Raneira raua Ko Mere
+
+		Ko tetahi mea hoki i kino ai a Raniera,
+ko te hunga e haere mai
+
+ana, e tono ana i ona kakahu, hei kakahu
+mo ratou; kihai marere atu i a Raniera, ko
+tona kupu tonu ki a
+
+ratou, I me he mea, e mate ana koe ki
+tetahi kakahu mou, haere ki nga moku
+ano o
+
+Pakeha ki te mahi, he utu uaua oku,
+
+ moku ano oku kakahu, no reira 
+hoki
+a Raneira raua ko tona hoa i ki 
+tonu
+ai	o raua mea, ki roto ki te pouaka
+	kei tangohia pokanoatia. e te tangata.
+	
+
+	
+Ko tetahi mea hoki i pouri rawa ai
+te ngakau o Raniera, ko te hanga e
+haere mai ana ki tona ware moe ai,
+korerorero ai, kai ai i a ratou paipa,
+Hei nati te hanga nei kahore i
+
+	
+
+0
+
+wakaaro ki a Tatou mahi, kahore i
+
+mahara ki o Tatou ware kia pai, haere ke
+mai ana ki toku wakaparu ai, wakanui ai i
+te mahi ma maua; no reira i hohoro ai ia te
+hanga i tetahi tatau mo tona ware, a
+hokona ana tetahi ki; a te haerenga mai o
+nga tangata, ka wakaaro ia, kahore a
+ratou mea i haere mai, na tutakina tonutia
+ana e ia te tatau, i te timatanga, i tino riri
+rawa nga tangata, a
+
+
+ka mea ratou, kia wahia te tatau, heoti
+wakarongo puku atu a Raniera ma, a
+hoha noa iho ratou, a hoki noa atu, nawai
+a ka kite ratou i tana tikanga, katahi ka
+wakamutua ta ratou haere mai ki te
+wakararu i a ia.
+
+(Tenei ake tetahi wahi 0 tenei korero a tera
+marama atu ka tuhituhi-)
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_30.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_30.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_7_30.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,94 @@
+KI -NGA: KAI TUHITUHI.
+
+-Ko te pukapuka a Hoari Takoare, e
+taia ki roto ki .'te  Nuipepa o
+Akuha.
+
+KAI TUHITUHI O TE KARERE
+
+0 NUI TIRENI.
+
+E HOA MA.
+
+nga tangata maori katoa, kia rongo mai
+koutou, e pouri rawa na toku ngakau
+ki a koutou e ha
+
+mai ana ki Akarana; kihai koutou i
+wakatupu tangata; ina hoki e kitea -ana
+etahi o nga rangatira  e maumau kanuka
+ana hei puruma; etahi  e mau wahie ana
+hei hoko ma ratou; e kitea ana etahi kei
+waenganui o te waharoa o te Taone e tu
+noa ana., 'kahore le- rawa- i -haere atu ai
+ki reira. Ko etahi kei roto- kei nga ware o
+nga kai mahi pakeha e ..-noho ana. E
+kitea ana e koutou nga pakeha nga
+rangatira ra, e penei ana  Kahore la, hoki,
+e, kore koutou e kite ia ratou e penei ana.
+-E he ana ra nga pakeha nga pakeha,
+tikanga tangata ia ki .tenei -mea; me te
+pukapuka o te Atua hoki e he mai ana ki
+tenei mahi E tama ma kati te penei. E hia-
+hia ana nga  pakeha -kia neke ake koutou
+ki to the rangatira tu ano ko koutou te
+wakataurekareka ana i a koutou.' He pai
+no aua kai mahi ra nona nga ware e
+tomokia ana e koutou- e nohoia ana koia
+koutou i haere atu *ai ki reira  penei e hui
+tahi ana koutou me nga tutua, ka .kiia he
+tutua ano. Wakarongo mai 'ki ta
+Horomona e mea mai nei. Ko te hoa o
+te tangata kuare, o te tangata kino ra,
+ka wakangaromia." E tama ina ka aroha
+au ki a koutou e wakaa
+
+tutua na i a' koutou. "Ki ta Horomona,
+be mate ano te tukunga iho o, tenei mea,
+He mahara na matou i mana tana kupu ki
+nga wenua maori katoa
+
+e nohoia ana e te pakeha ka  neke ake
+ko te pakeha ka neke iho ko te tangata
+maori  nawai a ka wai ingoa te tangata
+maori, ka wai ingoa a ngaro noa iho te
+tangata maori i tana mahi wakaneke iho i
+a ia. E, ki, me pehea ki tetahi mea ma
+matou   ka korero atu au ki -tera atu
+Nuipepa te peheatanga e Wai mea ai
+koutou, me te mau ana ano ki to te
+rangatira tu.
+
+WHAKARONGO
+
+TENEI ano a Kaihau, ratou ko ona, hoa
+e tuku ana i tetahi kainga kia te
+*Kawana, ko te Maumuotu -te ingoa,
+nui o -te kainga, ma tetahi Nuipepa atu
+e wakakite -i nga rohe.
+
+WHAKARONGO
+
+TE NEI ano a Titipa, ratou ko ona hoa,
+e tuku ana i tetahi kainga ki a Kawana,
+kei runga te kainga kei Otawao i tera
+Nuipepa ka tuhituhi i nga rohe.
+
+		IA mohio nga tangata katoa e mea
+ana ahau, kati koutou te waha wahie
+aha noa atu ki nga ara katoa e ahu ana
+ki toku whare, kati hoki nga tangata
+katoa te haere noa ki enei ara, he ara
+ano ia ki te ware o, te Kawana, ehara ia
+te ara haere noa, mona ano, mo nga
+tangata hoki e haere mai ana ki toku
+ware.
+
+Naku
+
+NA TE -KAWANA.
+
+He mea ta tenei pukapuka e HOANI Mu& ki
+te whare ta pukapuka, Akarana.
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_31.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_31.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_31.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,57 @@
+
+
+(Ko te wakamutunga o te haerenga o te
+Karaka.)
+
+		Ka' mutu te korero, ka hoki mai ki
+Kohumaru, ka whakariterite i te totohe o
+te pakeka ki te tangata Maori, he
+kakahu teretere noa ia i te waipuke te
+mea i totohe ai, a apo ana te tangata,
+otiia, naku i whakarite, tae mai ki
+Wangaroa, ka huihuia nga Rangatira o,
+reira ki te whakarongo korero, ko
+Rewharewha, ko Hongi, -ko Tupe, ko
+'wai hoki, ko wai hoki, i huihuia katoatia
+a whakaae ana ratou katoa ki te kupu o
+te Kawana, pai rawa, ka mutu, tika tonu
+ki Tepuna, a Paihia e tatari ana ki te tahi
+Kaipuke, hei wakahoki i a matou ki
+Akarana ka eke matou ki Karapaina,
+potahi ka u ki Waitamata, heoi ano, ka
+mutu aku korero.
+
+He pukapuka tenei no o* te kai
+whakapae, me tetahi hoki no te
+hunga kua whakapaea ki te Kai
+Whakawa.
+
+		No te mane i tuhituhi ai, no te raumati
+nei no matou i hanga te
+
+taiepa nei, kahore matou i tahae i nga
+mea a te Pakeha, no muri i a matou ka
+riro te tahae, ko tenei tahaetanga. no te
+po o te wiki, ka hui matou ki te whare ka
+moe matou ka titaha te marama ka tau te
+kuri, 1 anga te ngutu o-. te kuri ki te
+koroPoti o te taiepa, no te ata ka haere
+te kuki ki te whangai i nga manu, tuku
+noa atu kua riro nga kuihi e toru, kotahi
+te pipipi, kotahi te parera, e moe ana ano
+matou ka pa te karanga a te kuki 11 haro,
+maori  kei hea te kaketu ? ka mea atu
+matou 11 aua," ka mea mai nga pakeha,
+kei a matou, katahi ka haere tetahi o
+matou a Tuatahi, rokohina atu ko te toto i
+te whare, a, haere tonu atu ka tae ki
+waenga ngakinga, ka kite ata te huruhuru,
+a haere tonu atu ki te kimi i te ara, ka
+tupeke -ahau ki tua o te taiepa, ka kite
+au i nga huruhuru neke atu ko te hutinga i
+roto i te manuka, tokotoru nga tangata
+nana i tahae me nga nohoanga hoki e
+toru, ka mea ahau kia hoki au ki te
+korero ki aku hoa, ki nga pakeha katoa
+tokorua matou i haere' i ara
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_32.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_32.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_32.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+0 nga tangata nana i tahae, ka kohi haere
+matou i te huruhuru tae noa ki te kainga,
+rokohanga atu e -matou e kai ana i te
+raihi, ka karanga, mai ki a matou, kotahi
+o matou i haere atu ki te kai, mau ai te
+toto, i te huruhuru e mau ana i te
+paraikete, ki te paparinga i nga pahau ka
+mea ata matou,  e hoa ma, kei a koutou
+pea nga manu a ta matou pakeha," ka
+ki mai, ehara i a ratou, ka mea atu
+matou, 11 e mau na koa te toto i tetahi o
+koutou," ka tikina mai e matou te
+pakeha, ka tae mai., ka kite ia i nga
+huruhuru, heoi ano, ekore e taea te
+tuhituhi.
+
+Na pouaka,
+
+TENEI PUKAPUKA.
+
+		E TAMA ATA tenei te tikanga i he ai
+matou, he toto no te kukupa, e rua
+kukupa i huna ki roto ki te-paraikete, no
+reira i kiia ai, he toto no nga kuihi i te ata
+o te wiki ka haere mai Nga, te Hine, ka
+haria mai nga huruhuru e ratou, he mea
+huna ki roto ki te paraikete, kia kiia ai na
+matou i tahae, heoi ano tera  tenei ano
+tetahi- wakapae o matou ko nga kakahu
+ano 0 taua pakeha ra i kiia i a matou, no
+te haerenga mai  i te mane o nga pakeha,
+ka tae mai ki to matou whare, ka
+ringiringi i a matou putea, ka titiro i  nga
+hate, a poto katoa a matou peke
+
+0
+
+te titiro, kore kau ake, katahi ka
+
+puta ki waho o to matou whare ka
+karanga mai, 11 E mara ma kei 'hea te
+kukupa ka mea atu matou, cc haere mai
+kia kite," ka haere matou
+
+tahi, ka tae, ka kite, kihai o ratou  mangai i
+kuihi, ta te mea hoki ka tika, a he, nui tana
+hara, heoi ano, enei ano matou te mohio
+ana ki to e pukapuka e mea na le ko te tan
+
+ ha pa nei ton a ringaringa ki te
+parau e titiro hi muri, ekore e pai mo
+te rangatiratanga o te rangi.
+
+Na matou
+
+Na Aporo
+Hapimana
+Reweti
+Pepene
+Hami
+Reihana.
+
+		[E taia ana enei pukapuka e rua hei
+wakatupato i a koutou, he pukapuka
+whakapae tetahi, e mea ana na te
+warekura na Reihana ma te tahaetanga o
+nga manu o te pakeha,
+
+e mea ana Reihana e wakapae teka no
+Nga te Hine e mea ana ahau ae, ina ka
+tika tonu ratou ki nga
+
+huruhuru o nga manu, ki te nohoanga
+hoki o te kai huhuti noku ano tenei
+wakaaro., e tika ana ra nei? he a na
+ranei? ma te tangata maori e mea.-Kai
+Tuhituhi.]
+
+		Ka tahi ano te ritenga pai ki ta nga
+pakeha ka wai totohe., na, e haere ana
+ki te kai whakariterite, ka korero tetahi
+ka korero tetahi, a ka mutu., na, ka
+wakaritea mai e te kai
+
+whakarongo i a wai ranei, i a wai ranei
+te tikanga.
+
+		Na konei i kore ai a matou pakanga te
+hua. Me i waiho ma raua e ngangare noa
+iho, kihai taro kua rite nga pakeha ki nga
+tangata maori. A patu noa iho ratou i a
+ratou ano, a tupu noa iho te kino.
+
+		No reira a Kawana i mea ai ki te
+tangata Maori ki a whakarerea te.
+
+papatu engari me haere ki te  kai
+whakariterite. ko te tikanga tenei rna te
+hunga whakaaro. kapatau e kuri tatou e
+tika ana kia ngangau
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_33.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_33.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_33.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,94 @@
+
+
+tatou- ki. a tatou, tena, he tangata, ina
+kia whakatupu tangata, waiho; te
+ngangau ma te kuri, ko ta te tangata 
+
+mahi he whakariterite.
+
+		Me i penei te hunga o, Tauranga
+ratou ko Ngatitamatera. kihai kitea taua
+mahi i rongo nei tatou. Ko le take he:
+whenua ngangaritia, kawe ana tetahi
+mona, kawe ana tetahi mona, a te
+tukunga, he patu.
+
+		Otiia kia tupato tatou kei pena etahi
+o, tatou e takoto ake nei, kei mea te
+tangata, e koa ana te ngakau o Taraia e
+noho mai nei, kahore, me i kotahi kua
+whakatika atu a Kawana i te
+whakatakariri mo tana mahi, pito
+nohinohi nei i ora ai a Taraia, ratou ko
+nga tangata i haere tahi me ia.
+
+		Otiia i whakaaro a Kawana na te
+poauau u ana, kihai nei i mohio ka
+tiakina katoatia nga tangata maori e te
+Kawana, e kore kore hoki te tahi e
+tukua ake a, whakatika mai ki te patu i
+tetahi, me i mohio a Taraia i mua, ina,
+kua ngaro ke ia; nei hoki, e mea ana a
+Kawana waiho na, ka rongo nei nga
+tangata maori ki taku tikanga, na ki te
+patu tetahi e takoto ake nei i te tangata
+ina, ka whakatika hoki au."
+
+AKARANA, HURAI 15,1842.
+
+E hoa ma e nga Pakeha,
+
+		Kia rongo mai koutou i ta matou
+korero i ta nga tanga-ta maori, -he kupu
+kino hoki tenei ki a matou ki nga tangata
+maori kua mea mai hoki te tahi o nga
+Nuipepa i taia i mua, ko te tangata e
+kakahu ana i te kakahu paru, aua ia
+
+e haere i te Taone- no  te. me  a I.. I he
+kakahu paru ona, ara rere o, matou
+katoa o nga tangata 'maori e noho
+ana ki te. taone ki hea ki hea; ano to
+matou kitenga i taua Nuipepa, katahi
+matou ka whakaaro, ae., he mea kino
+te kakahu paru, i muri iho ka, hoko
+matou i te hate pai, i te tarautete pai
+i te koti pai, i te hu pai, i te kiepa
+
+
+pai, ka mau. enei mea i o. matou kiri ha!
+puta mai ano te kupu tawai a nga Pakeha
+ki a matou ki nga tangata maori, no te
+mea hoki pea i puta mai ai ta ratou tawai
+ki a matou, no te mea ka kite mai ratou,
+ka rnau matou ki te kakahu pai   he
+tuahae tenei na nga Pakeha ki a matou
+mo o matou kakahu, me he mea, he mea
+tahae nga kakahu e kakahuria. nei e
+matou, ka tika ki a korerotia nga kakahu
+e kakahuria ana e matou tena, he mea
+mahi ano na o matou ringaringa, heke
+
+I 	ID
+
+ana te tokakawa i a matou i te mahinga, i
+te moni, hei utu i nga kakahu e mau nei i
+o matou kiri. E hoa ma e nga kai whaka-
+maori, he kupu kino tenei kupu a nga
+Pakeha ki a matou, ka titiro mai nga
+Pakeha ki a matou e haere ana, me o
+matou kakahu pai, ka puta mai ano to
+ratou kupu, ka mea mai ratou, 11 he
+rangatira koia koutou., ina ka mau ki te
+kakahu pai," ka tahi ka wakahokia atu e
+matou ki te kupu, "he mea pai ra o,
+matou kakahu, e kakahu nei matou, he
+mea hoko ano na o matou ringaringa ki
+te moni, e hara i te mea tahae, he mea
+hoko ano na matou." Tenei hoki te tahi
+mea e wakatakariri ai o matou ngakau,
+ko nga tamariki nonohi a nga Pakeha, e
+penei mai ana. ta ratou kupu, taua
+tamariki, ',ia koe kai te. matua i a koe,"
+ko te tahi tenei "ka
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_34.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_34.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_8_34.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,115 @@
+kotia te moko ia koe, he kupu kino
+wakaharahara tenei kupu ki a maua, ki te
+tangata maori, tena, ki te Pakeha, he 
+kupu pai pea ki a ia tenei kupu, otira, ki te
+tangata maori he kupu kanga tenei kupu.
+Heoi ano taku korero.
+
+Na,
+Hori TAKOARE
+
+(I tuhituhia ki Kuini tiriti, ma nga kai
+tuhituhi o te Nuipepa e titiro enei korero,
+e he ana ranei e tika ana ranei.)
+
+E mea atu matou ki a Hori e taea
+hoki te pehea ? he whakaaro tuahae tenei
+a nga Pakeha, otira, kia ahatia te tawai
+noa iho ai ratou, ma ta ratou kupu tawai
+ka aha ai ka haere kiri kau nga Tangata
+maori kahore ra, e pai ana ano kia
+kakahuria nga kakahu pai e te tangata,
+hei utu uaua hoki engari, mo te kupu a
+nga tamariki, kahore o matou whakaaro,
+kua rongo pea ratou i a ratou matua, kua
+whakatupu kuri te tangata maori! koia ka
+pangapanga tenei kupu ki a koutou, kua
+rongo hoki ki te mahi a Taraia ma, ina ka
+tawaia. Kai Tuhituhi.]
+
+Ko tetahi wahi tenei o te pukapuka a
+Hori Takaore i mahue i te nuipepa o
+Hurai, Ki nga tangata e hoko kainga
+ana ki a te Kawana, me he mea, ka
+homai e ia he hoiho mo nga tangata
+Maori, na, ko te tikanga hoki tenei mo te
+hoiho e whakararatatia ana e te kai
+whakaako, me mea a rarata te hoiho, ko te
+tikanga tenei 0 te utu mo te hoiho kotahi,
+e rua pauna, ko te tikanga tenei 0 te utu
+mo te tangata wakararata hoiho e rua
+pauna, ki te whakakaheretia mad. nga
+pauna e rua, ekore e whakararatatia nga
+hoiho e te tangata whakararata tenei ano te.
+ingoa o te tangata e. whakararata, i nga
+hoiho ka tuhituhia ki roto ki tenei
+pukapuka ko Netana te ingoa o te
+tangata. 
+
+Naku,
+
+NA HOARI TAKOARE. 
+Ki te kai tuhituhi o te Nuipepa.
+
+E HOA MA! E HOA MA!
+
+KIA ki te koutou i nga me papai e takoto ana
+ki te whare hoko o te Haratene ki Hoterene 
+Kereheneti.
+
+Nga pu timo,		Nga pu maori, 
+(tupera etahi,)		(Hakimana etahi)
+
+Nga Paraihe paura, 	Nga Takawe hota,
+Nga Tingara			Nga mea wakawiriwiri
+Nga Paea,			Nga Kuru,
+Nga Hamanu,			Nga Ho,
+Nga Patiti,			Nga Karaune,
+Nga Titaha,			Nga Arihi,
+Nga Kani,			Nga Maripi,
+Nga Heu,			Nga Kutikuti,
+Nga Kota,			Nga Titi,
+Nga Wiri,			Nga Raka pouaka,
+Nga Inihi,			Nga Raka tatau,
+Nga Kohua,			Nga Oumu,
+Nga Heru,			Nga Paraihe mahunga,
+Nga Wakaata,		Nga Hirehu,
+Tupeka (tino pai)		Paipa (nunui)
+Nga Paraikete,		Horoi,
+Nga Marara,			Nga Potae,
+Nga Hate 			Nga Hate ma,
+wakakakakaka 		Nga Pihi Kaone,
+Kareko,			Nga Horo,
+Nga Aikiha,			Nga Riri,
+Nga Wakakai, 		Nga Tau wati.
+
+Me te tini noa iho o nga mea pa . Ki te mea, ka
+hiahia koutou ki te aha ranei, haere mai ki taku
+whare hoko ai.
+
+Naku,
+
+NA TE HARATENE.
+Akarana, Hurai 30.
+
+
+HE WHARE KARAKIA
+
+KIA HANGA.
+HE Ware Karakia (mo nga Pakeha mo
+nga tangata Maori hoki, o te hahi Weteraina
+ka hanga i Akarana). Na, he mea kohikohi ra nga
+moni e utua ai tenei whare ko tahi rau, e rua te
+kau o nga pauna, kua oti te kohi i nga
+Pakeha na, ki te mea e hiahia ana nga tangata
+maori Karakia, kia ho mai e ratou te tahi moni mo
+tenei mea me ho mai ra ki a te Potete te kai
+tuhituhi o te komiti.
+
+Naku, NA TE PURA.
+Akarana, Hurai 26, 1 842. 
+
+He mea ta tenei pukapuka e HOANI MUA, ki te
+whare te pukapuka, Akarana. 
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_35.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_35.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_35.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,55 @@
+
+
+E mea ana te kai ta o te Nuipepa, e
+raruraru ana ia i te hua tonu o nga mea kia
+taia ki roto ki te Nuipepa, kapahemo etahi
+ka hua mai ano, no konei hoki. e raruraru
+ai te kai tuhituhi, i mea, ko ehea e
+tuhituhia, ko ehea e waiho i te hua hoki, na
+ki tana me tuhituhi ki tenei Nuipepa te ti 
+kanga o nga ture o te pakeha, kia. mohio
+ai te tangata maori, ko tetahi wakaro ona
+e mea ana he maumau tuhituhi pea, ina
+hoki, kua rongo he mea kino te keia a e
+keia ana ano kei roto hoki kei te
+ Wareherehere tetahi tangata noho ana,
+hei utu mo tana keiatanga, ka penei i tonu
+he pakanga te tukunga iho o tenei mahi e
+mea ana te tangata maori, na te pakeha i
+homai te wakapataritari e mea ana te
+pakeha na te tangata maori i homai te
+wakapataritari, na i mea mai tetahi 
+pakeha e tetahi whare hoko ki au, ko nga
+mea o tone whare ake i tahaetia. ki, te
+hokoa atu, rua te kau pauna moni, te utu, heoti
+e kore ia e mohio na wai ranei keia
+na wai. ranei ka tokomaha hoki ki
+
+te titiro paraikete, ki te titiro. aha
+ranei, tena, ka warea, ketia te tangata
+i nga taonga ki te titiro i etahi, . waka 
+pekea ake ana ta etahi i titiro ai
+haere ana ka riro, tirohia rawatia ake
+e te pakeha, kua riro ketia kautia, kiia
+kahore tana mea!. kahore ia. i mohio
+na wai ranei i !keia. ki taku ma
+tenei, mea e homai te wakapataritari
+akuanei, ae e mea ana au na nga
+rangatira hoki tetahi wahi i keia ai
+nga tutua, pirangi ana hoki ki te
+taonga mana, kahore ona mea hei
+wakautu, ka anga ka tahae, a ekore
+nga rangatira o te iwi o te tangata
+nana i keia e pai kia herea. te keia,
+ka tahuri mai hoki ka ngagare, penei
+me Ngatiwatua mo te herenga o eta 
+hi o ratou i Okahu, ka herea te
+pakeha mo tana keia e kite ana
+koutou e poka ana te pakeha ki te
+waka bra i a ia? e kore hoki e pena,
+tera hoki e mea nga pakeha katoa
+kaitoa nana ana. hoki i keia ko te mea
+kino rawa hoki tena ki ta te. pakeha
+hei wakaora i te keia e kore e tukua
+ki nga katipa? ka penei kia a maua
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_36.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_36.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_36.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,52 @@
+-ka puritia te keia e te tahi tangata ka herea te keia me te tangata i puritia ai, he mea ano ka witu tau e here ana mo tena mea anake ano le, -papa nui hoki tena.;. I. tuhituhia te nei e te kai tuhituhi Nuipepa, i kia rongo
+
+		  ai te, tangata maori, he  mea hoki i puritia e Ngatiwatua te wahine i mea ai te pakeha kua keia, ko te tika ano kia rongo ki nga katipa ahakoa el kore e tika, a waiho ma nga kai wakawa
+
+		mea, he tika ranei te -wakapaenga he he ra nei, ko te he o Ngatiwatua a i ora noa ai ratou koia tenei, ko te tahuri ki nga katipa ngangare ai, kua -.herea. ratou mo tenei na ta ratou. KaiTiaki ratou i, wakaora,.,
+
+'Ki te kai- Tuhituhi o Nuipepa.
+
+E HOA
+
+		Una 'ra ko koe;, e pai ana koe kia taia tenei pukapuka! naku, ki roto' ki
+
+kia rongo ai  fan 'ta
+
+te Nuipepa		nga,  tangata
+maori katoa ki te ritenga 61 te' hunga
+e wakaae ana-*,, kia wakarerea ika te
+-kai i te *ai' piro ae'. pea, i timata
+ano tenei* komiti i te marama'; Hurai,
+he komiti ra'-, ia, kia wakamutua te*
+-kai wai piro, rima ranei waina ranei  a
+nei,  pia ranei ahi- ranei ko nga wai
+katoa e haurangi  ai te, tangata kia
+	91
+
+wakarerea i wakaaro ano hoki etahi ki tenei kino e tupu haere- Ana, e wakaneke iho ana i- te tangata no reira hoki i huia ai ki te komiti, -kia wakaaetia putia e nga tangata katoa o te komiti, kia kaua ai ratou e kai i te -wai piro, ahakoa poka ke ana tona ahua i te rarna i te aha ranei amua tonu atu, a -e tohe ana -ki nga tangata -a katoa kiia 'uru 'mai- ratou ki roto ki tenei komiti, Na, e pai Ana tenei
+
+ritenga ki au, ahakoa e kai marire ana ano ahau i mua, katahi au ka wakaae kia wakarerea ake, kua tuhia nei hoki -i taku ingoa ki tenei-komiti, a e hiahia ana ahau kia uru tahi i nga ti maori me e nga pakeha i roto ki "te' nei ritenga 'mo te mea e mohio
+
+ana ahau ki te tukunga iho o 1 kai, he kino, he mate, ahakoa e kai marire.* ana te:. tangata  i, te  timatanga. kua kawa, muri iho kua rongo i te reka kua hoki 'ano ki te kai, kohuru te tangata ki te hoki ano ki te kai, kua kawa ra, ka tohe ano ki te. kai ekore pea  ia e mate i te
+
+ka haurangi noa- iho i wa
+
+enga a nui o' te Taone, koia ka tuhituhi
+ai. i tenei' pukapuka kia: tohea, -mai
+nga tangata maori, kia haere
+
+tou ki te tuhituhi o -ratou ingoa ki te pukapuka o te komiti, ko tahi rau e tua tekau o nga ingoa- pakeha kua- oti nei te tuhituhi na, ki te mea ka hiahia tetahi kia tuhituhia i tona ingoa kia haere mai ia ki te Kai Tuhituhi o .te Nuipepa, mana hoki e wakakite ,atu. te ritenga o te wakaaetanga ki a ia heoi ano. Naku
+
+NA TETAHI 0 TE HUNGA E
+
+WAKAAE ANA.
+
+(Ko o te korero, tenei i mahue i te  
+Nuipepa
+0 Hurai.)
+
+		Ko tetahi mea i whakaro ai Raniera. ma.- E hara i te mea pai kia kai ratou
+
+ka ana tamariki -i to riwai anake no reira i hokona ai e ia te tahi kaha tote, a ka taka te marama na patua Ana tetehi poaka ko te nuinga i pania e
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_37.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_37.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_37.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,108 @@
+
+
+raua ko Mere., hei kai mo etahi  rangi, ko etahi i  ata tuaritia hei kai. =ratou, ko a raua tamariki i whakaro hoki hunga karakia raua, a Raniera, he.
+
+ekore e tika kia paru na. kore a kia rite ki te, hunga whakaa ro hokona: ana e raua tetahi poro horoi,
+
+hei  horoi -i- a ratou,, i te ata, i te. ahiahi, kahore ano hoki a Mere i pai kia waiho nga kakahu 0 tou& tahu ratou  ko ana tamariki mo. a te horoi whare horoi
+
+-ai, kao i whakaaro ia e kore- e tikanga te 
+horoi i. tau a ra he rangi 
+wakararu -taua.ra. ko. te ra hoki tena e 
+hapai
+katoa, ai: te -pa, ki waho ki, kauwau nui
+
+	ra tapu ai ki. reira- kia wangaia  a ai
+Ta 	I 	,.,,ai
+
+Tatou- ki te kai ora, no. reira i hohoro
+ai- a. Here. i. te- tuiti te horoi i- ana ka
+
+kahu tahu- e
+
+kahu kahore hoki ia e whakaaro ma
+
+i whakaaro hoki, ko to mahi tena
+
+horoi ona kakahu, e tui
+mate wahine, i mahara hoki tana
+kupu e to raua marenatanga. "Ka
+-aroha ahau ka. atawai, ka rongo
+kia koe a mate. noa," na, horoi ana e
+ia nga kakahu, a taka rawa ake ki te
+ra tapu kua pai kua haianatia, kua
+maroke nga kakahu; otiia kei. mea
+	a 	i tino tika nga mahi a.
+
+mai te tangata,	he kotahi,
+Mere, me i huna e aha a ona
+
+-ka meinga ahau he tangata korero
+
+teka me whakapuaki -atu, otiia ehara i te mea noku e hari ana ki te he, e pai ana ki te whakaatu i nga koha o tera tangata, kahore, hei wakatupato, tenei mo etahi, kei rite hoki ratou te kino; ko tetahi mea i pouri rawa ai toku -ngakau, ko tona ngakau wakatamarahi me tona hohoro ki te riri, i Teira ahau i -etahi korerotanga a raua. ko tona hoa, kahore ia i whakaaro ki, te kupu  nei 11 ko to koutou waka paipai kauaka hei to -waho ko to te
+               
+wiringa ote, upoko   o te  wakatakotoranga
+
+o nga mea koura o te wakakakahuranga
+
+ranei o nga kakahu hei i te tangata  
+ngaro 
+
+o te ngakau	i te mea e 
+kore e pirau, ko 49,
+
+	te wakapaipai 
+a te wairua atawai o te Is
+a
+
+te.  ta*_		
+wairua rangimarie e pai rawa nei ki te
+		i aroaro o te Atua kei 
+Pita 3-4, me
+ te,  I
+whaki  atu e 0  ahau kahore i waia e
+Mere te wairua. rangimarie te ngakau
+	mahaki kotahi ano te kupu a Raniera,
+
+In 	no;
+
+inamata, e. watiia mai; ana  e, tera, ahakoa kaha noa -ake- nei tana ohonga mai inamata remu reretia, mai, ana e ia, a pouri noa iho te ngakau o tona tahu, kihai ano hoki 'ia  i wareware, ko, to nga. tangata maori katoa koha koia tena, he ngakau mauahara, ekore ratou e mahara kei toene to ra ki, to koutou 
+
+riri" a mauahara ana ano a. Mere, otiia
+kia. mohio koutou. e, nga mea kua
+
+korero	a
+
+	i tenei pukapuka	,.kei, mauahara 
+		
+
+		kei wakatamarahi kei rite ki koutou
+
+i
+
+o, te ngakau maori ritenga  
+
+te  kia rite ki
+
+to te tangata wakapono ahua kia rite hoki ki a Raniera raua ko tona. hoa, ki to raua tiakanga i to raua whare, i a raua tamariki, me o taonga. (Heoi ano, ka mutu te korero mo Raniera raua ko Mere.)
+
+		ma, e
+	taia ana kite nuipepa 'i na Kaihau
+(He pukapuka te nuipepa kia kitea e nga
+	tangata katoa.)
+
+		Ka timata i Kaitara te toenga a te Hemara, ka haere ki uta. Ruwaimoko, ka heke ki Waimatuku i te tai tua, ka haere tonu Te Tumutumu, Taiharuru, Waitara, Arakuri,  Aratiatia, ka piki  o Tokotokorau, Te Pakipaki
+
+,~~i ka
+
+ 
+
+	
+puta ki Manukau, na, i an Ra Ramaroa 	ka
+
+mutu i a te	Hemera te 
+toenga
+
+ka Te Pua, Paenoa, Paeakeake Te  
+Kowhekowhe, kohira, ka
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_38.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_38.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_1_9_38.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,108 @@
+
+
+mutu, na i au te Karaka  Mangatoetoe,
+Ngarua, Te Wakaupoko, Rawhiteroa
+Waiuku Kaweirauhe, Ngarou, Mangakara,
+Pakeka, Pukesotara, Mokonui, 
+Rangiwakairia, Te Ranga, Te
+Wara, Opu, Matauhiuhi He Taniwa,
+Te Wa, Nga Hema, Te Kanohi, Te
+Huihui, Herekura, Te Puni, Te 
+Mangemange, Te Wahaoruamano Otuihu, 
+Te Pakahu,  Akakohia, Kahuwera,
+Patumahoe, Otutaria, ka puta kei
+Watapaka Te Umuaparekatuku, 
+Taurangorahi Ihutoto, Waihekura, 
+Pakau, Piritaha, Oteata, Maioro, 
+Huarau Kaeaea, Te Maire, Otaua, 
+Te Awaroa, te Ngaio, Te Mata o te 
+Karokaro, Paiaka te Waihoroikiore Te
+Koru, Matawai Raoraotanga, 
+Ahikawariki, te Karaka, Te  Aute, te 
+Turipona, Ngapuraho, Paengaroa,  Te 
+Rorootionga, Pukekawa, Taramata,
+Tehei, Mangatewharau, Parakiwai,
+Tarewakahawai, Korahomei, Wangaotike, 
+Puketutu, Parawan, Wakamako, Ohinerangi  
+Tahurangatira,
+Mataware, Te Popore, Tikinui, Matapitairua, 
+Tepoatu, Tepuai, Te Karaka, Ahitauwatu, te Pewa, 
+Puketotara, te Raho, Paengatera, Parekura,
+Totaraputa, Kaimauku, Tukutukuawatea, 
+Te uku te Ramarama.
+
+NA MANUKAU.
+
+NA KAIHAU.
+
+NA TE KATIPA.
+
+NA TE WAERAKAU.
+
+NA IHAIA MANGA.
+Ko ta matou tohu tenei ki o
+matou kainga kei hokoa, kia mau tonu ai
+ki a matou ake ake ake.
+
+Kia rongo mai e nga Tangata
+Maori katoa, Mehemea, he korero
+ta etahi kia tuhia ki te Kai Tiaki, 
+ara ki a te
+Karaka kei maumau, tuhituhi noa mai i te
+pene rakau, he hori, me tuhi i te
+mangumangu kia mau 
+tonu ai nga kupu.
+
+E HOA MA
+E NGA TANGATA 
+MAORI
+KATOA 
+
+Kia mohio ai ki ta te Kawana 
+korero ki a koutou kua mea mai
+te Kuini ki a ia mea atu ki te tangata 
+maori katoa me wakarere i te wawai i
+mea mai ia ki a ia korerotia marietia
+kia wakamutua, otiia ka tohea puta
+ki te wawai me wakatika a Kawana,
+kua rongo koutou i tera, Nuipepa me
+i kotahi kua wakatika ia mo te mahi
+kino o etahi o nga tangata maori me i
+mohio ia, kua ngaro ke, e mea ana a
+Kawana, waiho na ka rongo koutou
+katoa ki tana tika nga ki te patu te
+tahi e takato ake nei i te tangata ina
+ka wakatika hoki ia, heoti ano.
+
+NA TE KAWANA.
+
+KIA RONGA MAI e nga Tangata Maori
+katoa kua oma tetahi herehere ke Epeha
+te ingoa (he huru kehu te mahunga,)
+kei puritia tenei tangata e tetahi, engari
+ki te kitea whakahokia mai, kia wakaritea
+e ia nga ra kiia ai te Kai Wakawa kia
+herea mo tana kino, kei apitia tahitia hoki i
+tana te ki te kai pupuri i a ia a huia atu
+tokorua tahi herea, na, i tona omanga
+he hate whero te kakahu kakahuria ai,
+he tarautete poroka hoki. Heoi ano.
+
+Ko te Huihuinga tiaki i nga Tangata
+Maori o Nui Tireni.
+
+KIA rongo mai e nga tangata
+katoa ki te whakaaro pai etahi
+ki nga Tangata Maori ki nga mea
+e pai ai ratou, ki nga mea hoki e rite
+ai ratou ki to te rangatira tu, me tuhituhi
+mai ki nga kai Tuhituhi o te  Huihiunga 
+Tiaki, Ko Wiremu Paraone tetahi kei
+Akarana, ko te Kuepa tetahi kei
+Kororareka. 
+
+Akarana, Akuha 24, 1842..
+
+He mea ta tenei pukapuka e Hoatua MUA, ki te
+whare te pukapuka, Akarana.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_39.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_39.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_39.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,61 @@
+
+
+
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia.]
+
+Vol 2.} AKARANA, MANE AKATOPA 2  1843. No. 10
+
+  Akuanei tokohia ranei o nga
+tangata, maori e pai ki nga ritenga
+rangatira korerotia te Nuipepa o
+Akuha raua ko Hepetema ? He
+maumau, mahi tuhituhi noa iho ranei.
+ta matou, he mahi hua pai ranei.
+Otiia hei aha te ngaro noa ai etahi o
+nga purapura pai e ruia ana tera
+pea e hua ake etahi, me te tangata,
+hoki,  e wakato ana i tana kanga e,
+wha nga pata ki te pukepuke kotahi,
+a e rua anake nga mea e tupu ko
+etahi ka pau te hotete, i te mowhitiwhiti
+ranei.
+Ki ta matou ma te mohio e rangatira
+ai te tangata, otiia e hara te
+mohio anake i te mea wakarangatira
+me whakaaro hoki ki te rakau nui e
+tupu ana i te nehenehe, kotahi ano
+tona pakiaka nui, he maha ke ia
+nga weri o taua pakiaha, e totoro
+haere ana ki roto ki te whenua na
+mehemea, ka tapahia nga weri a
+toe iho ko te pakiaka nui anake me
+pehe tena rakau e tu ai i te hau, ekore
+hoki ia e tu wahoki ehara te mohio
+anake i te mea hei wakarangatira     I
+mo te tangata engari, kia haere
+tahi te mohio me te mahi na e
+ngaro hoki koa i ana ka tahi ano te
+tuturutanga o te rangatira.
+Na te tahi atu tohu e mohiotia ai
+te rangatira, ko te kupu kia tika ko
+tetahi o nga weri tenei o te pakeaka
+nui o te mohio kore hoki te rangatira
+e pai ki te whakawareware
+kahore ano matou i kite noa te tino
+rangatira e korero teka ana te mea he
+mea, ka kitea tetahi tangata e
+wakawareware ana e maminga ana ranei,
+e hianga ana ranei ahakoa pai noa
+te kakahu, ahakoa he tohunga tena 
+tangata a takoto kau ana nga mea
+katoa i a ia, ka tahi matou ka ki
+atu i te rangatira pokanoa ia.
+Ko te tahi  atu tohu o te
+rangataira he tupato kei ura ia ki roto ki te 
+hunga taurekareka. Otiia kei pohehe
+te tahi ki tenei kupu kua rongo
+koutou ki ta matou i mea nei e hara i
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_40.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_40.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_40.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+te mai i te mea hei whakarangatira
+i te tangata, e hara hoki te rawa
+kore i te mea hei wakataurekareka,
+kahore e pai ana ano te tino rangatira
+kia uru ki roto i te  hanga mahi
+pai,  ahakoa he hunga rawa kore
+ratou Tena nonahea koutou i kite
+ai i te rangatira e haere tahi ana e
+noho tahi ana e kai tahi ma ranei
+me te hunga e mahi ana i nga mahi a
+te tutua? Tokohia ranei nga tino
+rangatira e kitea ana e tu noa iho ana
+i te kuaha o te papara-kaihe, e matakitaki 
+ana ki nga ware, e inu mama
+ana ranei e noho ana ranei ki roto?
+kahore pea - E kore rawa te rangatira
+e tata atu ki te mea e heke ai te tupu
+o te tangata, ki nga mahi kino koki.
+Na ka kaumatua o Ingaringi tenei
+pepeha. Ma te aha e mohio ai
+ahau ki te ahua o te tauhou? me
+titiro au ki te ahua ona hoa, e noho
+tahi e haere tahi nei me ia, ma
+nga hoa hoki e mohiotia ai nga mea
+e whakaahuarekaina e tona ngakau.
+Na e hoa ma e nga tangata maori
+mehemea, e hiahia ana koutou ki
+to te rangatira tikanga, kia nui te
+mahi wakarerea hoki te haere tahi
+me te hunga e aroha ana ki te kino.
+
+Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni
+
+Poneke, Akuhata 29, 1843
+E koro, Tenei ano matou ko nga
+tangata katoa o runga, e noho pouri
+ana mo taua mahi kino wakamarakerake
+kua oti nei te pa mai ki a
+matou. E tangi tonu ana o matou
+ngakau mo taua parekura kua rongo
+nei koutou, i hinga ai te pakeha, i
+hinga ai te maori. Otira e mea ana
+matou kia tuhituhi i tetahi pukapuka
+kia koe a mau e ta ki te Nuipepa
+kia kite ai nga tangata i te tikanga
+kei pohehe mai ratou ki a matou.
+E hara i te maori nana i tiki taua
+kino. E noho pai ana matou i to
+matou kainga, e wakaaro ana ki te
+oranga tonutanga mo matou, puta
+rawa mai taua mea kino a katahi
+matou ka pouri, ka raruraru noa iho.
+Me haere matou ki Poneke ki
+Wakatu, ki Akarana ki tehea atu
+kainga pakeha ranei tutu ai e tika
+ana, nei ra i runga ano matou i to
+matou oneone e noho marie ana e, e,
+taea te aha e matou? Me haere ki
+hea matou te tangata maori me ka
+riro noa te kainga? E pai koia ki te
+pakeha kia tangaohia noatia tona
+kainga e te tangata ke. Ekore pea
+e pai. E kore matou e pokanoa te
+tango i tona kainga, waihoki me pera
+mai ia ki a matou.
+Kei mea koutou na te hunga waka
+pono i kohuru i nga rangatira pakeha
+haunga te parekura engari tena e
+wakaaetia e matou. Ka kite matou
+i etahi o matou ka pukeia, no reira i
+oho ai te ngakau e taea hoki aha i
+te mamae ki to matou wanaunga ka
+mate i te pakeha. Tena ko te patunga
+marietanga i nga taputapu e hara tera
+i a matou. E he ana tera ki a koutou
+e he ana hoki ki a matou.
+Wakaora noa to matou rangatira a
+Rawiri Puaha, wakaora noa te rongo
+etahi o matou heoti ka oho matou
+a oma katoa ana i te mataku. I
+wakaaro hoki matou ki taua kupu i a 
+Roma. Maku te raunga utu, maku
+e wakaea e ai ta te Ariki.
+E kore, kei te raruraru noa iho o
+matou wakaaro, kahore i te tika te
+
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_41.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_41.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_41.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,85 @@
+
+mahi ki te Atua - kua wakarerea te
+kainga e aku tamariki nei, kua oti te
+wakarite he kainga ke, kei tawahi
+mai. Ko te ware karakia i miharotia
+o te pakeha, e te maori he nui no
+tona pai e tu kau ana kahore he
+tangata mo roto. Koia te mamae o
+toku ngakau, ka pa he ware noa iho
+taua ware, ekore e wakaaroa, tena ko
+tenei, he tahae ra ia. Kume ma tahi 
+te roa, e witu maro te wanui, he
+ware kakaho ia. Ehara tenei i te
+wakapehapeha ki taua ware, otira he
+tangi noku no te mea ka wakarerea.
+No te Paraire pai to matou kohikohinga
+moni hei kawe i te rongo pai
+ki nga tauiwi. Tenei ano te nui o
+taua kohikohinga-
+Hiriwa.... ...... 11    4    0
+Kapa.............  0    2    1
+Huihuia katoatia. 11    6    1
+He riwai tetahi wahi he poaka
+hoki. E rua rau e wa te kau ma 
+toru nga kete riwai, e witu nga
+poaka. Ko te aroha tenei e aku
+tamariki ki nga tauiwi. A me i
+kore tenei mea wakapouri, penei e 
+mahi pai ana matou a e tupu haere
+ana te wakapono.
+E kore, tenei taku kupu wakamutunga.
+No mua te matou wakawawiwinga
+ki te Nuipepa. Otira ka maha
+ke e matou marama e noho puku
+ana kahore he Nuipepa hei korero
+tanga ma matou. E tama ki te mea
+kahore he Nuipepa me pehea ka
+mohio ai  aku tamariki ki te mano
+tikanga a te pakeha?
+Heoi ano
+Na tou hoa aroha,
+NA TE HAEANA
+[E pai ana matou ki tenei pukapuka
+otiia e mea ana matou ki a Te
+Haeana e hara i a matou te he te
+whiwhi ai ia ki te nuipepa, kao na
+te Kaitaiaki o tera wahi, o Poneke, e
+ngari mana e mea atu ki aia ki a te
+Karaka ki te Kaitiaki o reira, kia
+hoatu he nuipepa mona. Kai Tuhi]
+
+Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni.
+
+Wharetana i Putiki, Hepetema 14, 1842.
+E hoa ma, ka matangerengere a
+hau ki nga korero whakakuare e
+toku iwi, o te tangata maori, rere, e
+tika ana ua koutou he iwi kuare
+tenei iwi, i mua ano i tona timatanga,
+he motu kotahi ano te motu, me te
+ahua o nga tangata, me te ahua o nga
+moko kotahi ano, te maunga atu ano
+e ratou, weheweheaake e o ratou
+ritenga kuare, titiro ana, ka whakatika
+tetehi ki tetehi, ka patu tetehi ki
+tetehi, ka mate tetehi tetehi, ko te
+hunga o ta ratou ahua tahi waihotia
+iho hei poaka ma ratou. Na ka
+tino take te kuaretanga ka kumea
+haeretia ake, a taea noatia tenei whakatupuranga,
+ka totoro haere nga
+weri o taua putake ko tahi, ka pororaru 
+nga whakaro o nga rangatira.
+Koia te kite ai i te tahi wakaaro ma
+ratou, tupu ake nga uri pera tonu te
+ahua, a tae noa mai te tangata o te
+Kuini, a Pene Kuku te tangata nana
+i kite a Nui Tireni i a mai tona kaipuke
+ki te taha ki te tonga o Nui Tireni,
+ki Whangapara. Na, ka
+kite nga tangata maori, ka mea ratou
+ki tona kaipuke he motutere, he
+waka atua, a kua kite i nga pakeha
+orunga, ka mea he tupua, kotona
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_42.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_42.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_10_42.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,94 @@
+whakamaoritanga tenei o taua kupu,
+he tangata tawhito no mua no mua,
+noa atu no te oroko timatanga o te
+wenua karua. A ra te kuaretanga o
+te tangata maori titiro ana taua
+pakeha whakatokia iho te witi, ka
+mea ano te tangata maori he raruraru
+te witi e hara i te kai o te tangata, ka
+toru nga he. Ka ngaro atu tera kaipuke
+ka puta mai ko teo Tupaea he
+kaipuke ano e rua i tu ki Hauraki ko
+Raraamaroa te ingoa e ki ana te
+tangata maori, ka mahi i te rakau hei
+hoko titaha patiti, ka kite i te rinohaeana
+ka mea he kowhatu ano no
+tera kainga no Oropi kaore i mohio
+he kowhatu ano ia he mea tahu ki te
+ahi, kahore i mea tonu he tino ko
+whatu tonu no tera wenua ka wha.
+Ka kite i te mata tahu mea porakaraka
+ka mea hekirikiri kowhatu no
+Oripi kua kite ano i te paura ka mea
+he oneone no Oropi, he one pu i te
+taha atai, ka rima. A nonainei ano
+ka kite i te matapapa ka tahuna ki te
+ahi ka rewa, ka homai ano nga mea
+hei porakaraka ka tahi ano ka mohiotia
+he mea tahu nga mea katoa a te
+pakeha, he mea hanga e o ratou ringaringa.
+Ki rawa mai nei koutou Ôhe
+iwi kuareÕ e tika ana ua koutou
+whaihoki e hoa ma, e ki ana te
+nuipepa ko te matauranga te tohu o
+te rangatiratanga o te tangata, ki
+to matou nei ritenga ko te tangata
+atawhai ki te tangata ko te tohu tera
+o te rangatiratanga o te tangata. Ko
+te tangata e tutu ana ko te tohu te ra
+o te tutuatanga a te tangata.
+
+Ki te tangata katoa o Waikato.
+
+Aotea, Akuta 16, 1843.
+
+E hoa ma, Tenei ano taku 
+tangata te haerere nei, Ko Eueti
+tona ingoa iriiri, ko Ngamate tona
+ingoa maori, he taitamariki hoki ia.
+Ko tona mahunga e mangu ka
+tahi nei ka tapahia. A, ko ana 
+kahu i a ia e haere nei, koia enei
+ko te tarautete ma, ko te hate puru
+ko te pihi kaone, ko te paraikete
+maori. Heoti-Na! koia tenei taku
+kupu ki a koutou me ka tae atu
+tenei tangata hara ki a koutou kainga,
+kia kaua koutou e pupuru atu i a ia,
+engari me whakahoki mai ki na, kia
+wakawakia ai ia ki te ritenga o te ture.
+Naku
+NA TE TATONA.
+[E kore matou e ahei te wakatika
+i te korero maori o te Tatona, he ta
+kau ta matou e mohio ana hoki
+matou e he ana tana korero maori.
+KAI TUHI]
+
+WAKARONGO.
+
+Mo nga herehere tahuti katoa, e
+wakahokia mai ana ki te Kai
+Wakawa ka utua te kai wakahoki
+mai e te Kai Wakawa, kotahi
+pauna mo te hopukanga kotahi hereni
+me te hiki pene, mo te ra kotahi
+e whangainga ai te herehere a tae
+noa mai ki Akarana.
+
+WAKARONGO.
+
+E mea ana a te Paraone, raua
+ko te Kemara ki nga tangata
+maori katoa ki te pai koutou ki te
+haro muka ka kawe atu ki to raua
+whare i te Taone, ko te ritenga
+tenei o te utu, kotahi tekau me
+wha pauna moni mo te tana kotahi
+i rite pea te taumaha o te taua ki nga
+rawhi e rua tekau takitahi.
+
+Akarana, he mea ta ki te perehi o te Kawana.
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_43.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_43.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_43.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,59 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+Vol. 2] AKARANA, WENEREI, NOWEMA 1, 1843 No.11
+E tatari ana matou kia u mai te
+Kawana hou. Ko te kupu tenei e te
+tokomaha e mea ana ratou, ko a hea?
+Ko te ki tenei o nga tangata
+maori o nga pakeha e mea ana nga
+tangata maori kia hohoro mai ia kia
+hokoa o ratou whenua, kia riro etahi
+moni ma ratou kia utua ai nga
+kakahu me nga taonga kua tangohia
+noatia e ratou i te Pakeha ka pai
+ra kia utua ko to te rangatira ahua
+tenei kua nohea tenei whakaaro o
+te tangata maori kia tangohia noatia
+nga mea e te Pakeha, na nga kaumatua
+ranei, na nga rangatira ranei na
+nga tutua ranei.  He patai kau ra
+tenei na matou, no te mea kua
+tuhituhia mai kia matou he pukapuka e
+te pakeha e mea ana i te kai ta
+nuipepa he maminga ta nga tangata
+o Awhitu o hea, o hea e mea ana
+ratou kia tu mai te Kawana hou hei
+reira ka utu i a matou mea i tangohia
+tera taua me te pakeha ratou
+kua ma,u ke te here. Ko te
+wakaaro o etahi i pehea ra tenei
+Kawana meake nei u mai e atawhai
+ranei ki te tangata maori e kore
+ranei aua ekore hoki e ahei te
+mea, taihoa, kia ui mai kia rongo kia
+kite hei reira ka mea ai, otiia kei
+wareware tatou ki te pono o te Kuini,
+nana te kupu ki te Kawana kia
+atawai ki nga tangata maori, nana te
+kupu ki te Kawana kua mate, me
+tenei Kawana. Ki te matou
+wakaaro e atawai ia ki te hunga
+tika ki te tangata he e wakaritea
+ano te utu mo tona he ahakoa
+pakeha, ahakoa tangata maori,
+ahakoa rangatira, ahakoa tutua, he mea
+pai he mea tika hoki tenei. Ko ta
+matou whakaaro tenei mo nga tangata,
+maori katoa ko ratou e noho ana i
+tawhiti, kia tuhituhia mai
+he pukapuka atawai aroha ki aia ko koutou 
+e noho tata ana, me haere takia
+kite i a ia kia rongo hoki koutou ki
+tenei kupu haeremai  me to te
+rangatira ahua kaua te paraikete, kaua
+nga kakahu paru otiia haere
+mai me nga kakahu  pakeha, tenei
+pea etahi a o koutou e mea ana a No,
+hea o matou, kua pakaru ke, waka-
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_44.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_44.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_44.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+rongo mai, Kahore he poaka? kahore
+he ringaringa hei mahi i etahi moni
+hei hoko i etahi kakahu? he tini ra
+o koutou mea hei hoko kakahu mo
+koutou.
+
+HE TUTAKINGA TANGATA. 
+
+Ka taea tawhiti te rerenga o Tawera, 
+ka ngaro e tahi o nga whetu
+maori ka oti te hura te kaha mangu
+o te po, ka kitea nga kapua ma te
+marangai, (te ita) ka mea te tangata
+ka takiri te ata, me reira ka ara
+kororia mai i runga i tona torona
+whero, te rangatira o te ao, na ka
+whakakakahuria e te ra nga rarani
+maunga pouri ki te kahu kura a ka
+tiaho me he pari tahataha moana,
+riro katoa atu ana te kohu ka ringihia
+mai te mahanatanga ki roto ki te
+awaawa pai i noho ai ahau, ka 
+ngaehe nga rau rakau ka tau nga
+kanohi ki te titiro atu no te mea ka
+puhipuhia e te muri whenua, ka oho
+nga manu tangi ata ka haruru nga
+motu ngaherehere i te waiatatanga o
+nga manu ki te Atua mo ratou i
+tiakina i te roanga o te po, mo te tukunga
+mai e te ra, hei whakamahana a
+ma nga hua o nga tini rakau e kai ai
+ratou.
+Na ka kitea te awa kopikopiko o
+Waima takaro ana nga wai marama i
+runga i te kirikiri, a mimiti rawa atu
+i te awa nui o Hokianga. Otiia ko
+te tino mea i poka ke te pai ke te
+whare o toku hoa aroha a te Warena
+i te taha o taua awa e tu ana, te
+mea i paingia ai ia ehara tana i te
+rapu whenua taonga ranei otiia ko
+nga wairua o nga tangata kia ora kia
+haere pai ratou tenei ao kia tae
+atu hoki ki te okiokinga tapu i te
+rangi. Otiia aua ahau e poka ke.
+Na, ka moni te ra i runga kau o te
+pae ka mea toku whakaaro ka
+maranga i te moe te tahi tangata, a
+haere mai ana tetahi te huarahi,
+tutaki pu taua a ka noho ki raro.
+Ko Pai Maori tetahi o taua
+ katahi te tangata poto, he moko
+tukupu , tu a kaumatua, he mawhatu te
+upoko i pararahi te ihu takataka ana
+nga kanohi e toki ana nga paparinga
+maiotoru ana nga ngutu keokeo ana
+nga tukimata a i hua nui nga waewae
+me te tinana katoa. Ko nga
+kakahu he mea paki te wahi ripa,
+waho ake te korowai pahana rawa
+ki te kokowai waho rawa he huru. 
+E rua nga mako, ko te kuru ponamu
+i te tahi G nga taringa he pohoi
+toroa te tahi te heitiki maori i te
+kaki, e toru nga hou tiaia ki te
+matenga e mau ana te ringaringa
+matau te wahi mere kakano pouri.
+Ko Aru Pakeha te ingoa o tetahi
+he mata ma, he mahora te upoko i
+hiamaemoe nga kanohi i tuoroa te
+ ihu, i pakonga nga paparinga i
+rahirahi nga ngutu a i humarire nga mata
+i te tirohanga atu he taitamariki
+hoki  ko nga kakahu he kahu ma i roto
+rawa he tarau whhakahekeheke he
+kouma pakeha, he koti mangu kuruto
+he potae whiti tona potae he putu i
+nga wae, maro ana i te uma te tau o
+tona wati he pukapuka i te ringa. 
+Kihai roa te nohoanga o te hunga nei
+ka mea ake a Pai Maori. E koro
+he mea pai ena pungorungoru e mau
+i a koe na. Na te aha te tangata
+maori i aru ai i o te pakeha ritenga?
+Ka mea au me waiho i nga ritenga
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_45.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_45.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_45.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,91 @@
+
+
+
+tawhito, kahore ki a koe me wakarere
+nga mea onamata, nga mea i
+paingia ai e o tatou tupuna a ka
+tangohia nga ritenga o nga tau
+tangata ke.
+Aru Pakeha, i te mea kiano
+ahau i kite i nga mahi whakamiharo
+o Ihowa me te kororia nui o nga
+mea i hanga ai e Ia a me nga tini
+mahi poka ke o te pakeha e pai ana
+ahau ki nga ritenga o tatou tupuna
+tena ko tenei kua tau te maramatanga
+ki roto ki au a ka whakarihariha
+ahau ki nga mea o mua ta te
+mea ka pehia te kino e te pai.
+Pai maori, he aha koia tau e
+mea ki te hinganga o te kino i te
+pai? Ko taku pai ra tenei kia tini
+nga pononga hei tahu kai, hei ngaki i
+tetahi mea mo toku korokoro hei
+whatu i nga mea muka i nga mea
+ngeri mo matou ko aku tamariki
+a ka maoa te kai, ka kai, ka hoki
+ki te takoto ma ka puta mai te
+taua kia whakatika atu ki te taki,
+ki te tutungarahu ki te titotito
+waiata na ka turi tetahi o oku
+pononga kia tukitukia he utu mo
+tona turi.
+Aru pakeha, aue ka puri 
+pu ahau ki tena ritenga hoterawa he
+whakaarongo ki te wairua. Te mea i
+hanga ai tatou koia tenei. Kia aroha
+tetahi ki tetahi kia whangainga te
+hunga kaikore kia whakakahuri i te
+hunga rawa kore kia tiakina te pani
+kia atawhaitia te pouaru kia tiro
+tirohia kia owhatia te turoro kia
+hoatu te Taro te Oranga ki te 
+hunga e noho ana i te he kia hoatu
+etahi o a tatou rawa ki nga Mihinare ki
+nga topito o te ao kia haere pai
+tatou i te aroaro o nga iwi katoa i
+tenei ra i tenei ra kia wakarororiatia
+to tatou matua i te rangi.
+Hei tetahi atu nuipepa ka korero.
+
+Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni.
+Akarana, Okotopa 29, 1843
+E koro e pouri ana toku ngakau
+mo aku moni iho atu ki nga tangata
+maori hei utu riwai kei ki koe he
+aroha ki te moni taku i pouri ai.
+Kahore he mamae ke taku ne te
+mea kahore ano i noa aua moni i
+hoatu ai e rua nga hereni na ka
+riro mai e rua nga kete riwai pai
+kau te ahua o nga kete titiro atu
+ana au e nunui ana nga riwai o roto
+no reira i hoatu ai nga hereni na
+te hoatu tanga o nga moni ki nga tangata,
+haere tonu atu ratou no muri
+ka tirohina e au nga kete ka wawahia
+nga ruru katahi ka kitea ka nga 
+tonapi i panga ki waenga nui o te
+kete, hei whakahe i te kanohi o te
+pakeha ko te take tenei o te pouritanga
+o taku ngakau, ki taku he
+ritenga tahae tenei, kihai au i ata
+titiro ki nga tangata i pena mai, kia
+mohiotia ai o ratou ingoa otiia e mea
+ana ahau kia tuhituhia atu tenei
+pukapuka ki a koe kia kite koe i
+te mahi he a nga tangata e oho ai te
+ngakau o te pakeha; taia tenei pukapuka
+naku ki roto ki tau Nuipepa
+kia wakama ai enei tangata kino,
+kia whakatupato hoki i nga pakeha
+kei he ta ratou hoko i te riwai.
+Heoi ano, Naku
+NA TE TANGATA I TINIHANGATIA NEI,
+E NGA KAI HOKO.
+[E tika ana u au, e te tangata i
+tinihangatia nei- e ritenga tahae ta ena
+tangata, engari me i mohio koe ki to
+ratou ingoa, ka rite ka arahina ratou
+ki te kai whakawa. KAI TUHI]
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_46.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_46.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_11_46.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,113 @@
+[Ko nga waiata te tino mea i pai ai nga tangata
+mohio ki te tini o nga reo ke tena ko nga
+waiata maori, ekore e mohiotia ai te tokomaha, 
+ko nga mea e mohiotia ai ekore i waiatia e te
+tangata pai ta te mea he ku pu kino kau no reira
+matou i whakaaro ai kore ranei e ahei te
+tahi pakeha reo maori te tuhituhi i tetahi
+waiata kia tika. Na ka puta ata enei whakaro
+te matou ki tetahi o matou hoa pakeha ka
+tuhituhi mai ia tenei waiata e mea ana ia
+ki te pai koe ki te meatanga tuatahi naku 
+taia ki roto ki tau Nuipepa. Otiia kiia atu ki
+nga tangata katoa e titiro nei ki tenei waiata
+kia ata tuhituhia mai ta ratou whakaaro ki te
+painga ranei ki te hanga ranei o tenei waiata
+whakamatau, naku, ana te waiata te mea he
+tuhituhi wakamatau kau. Heoi nga waiata e
+Pai ai ki te tangata tika ko nga waiata karakia,
+otiia ekore e tika kia korerotia noatia e te
+tangata,a waiata tapu. Koia ahau i mea ai me
+tuhituhi i tetahi waiata noa mau ma e nga
+tangata katoa e tika ana ranei he ana
+ranei? KAI TUHI 
+
+Ko toku kainga onetia,
+I tata ki te wai 
+Ka paki pu, ka rangona
+te tangia o te tai.
+
+Ko oku puawai papai,
+rite ki te ra,
+ma i whakaniko,
+I whero poukeke.
+
+Ka tera waho te akau
+Te rau, me te kanae,
+Te ngoiro te karati 
+Te mohi, me te whae.
+
+Nga manu ruku ngaru ma,
+Ki whanga a ka tau
+Nga mutu me nga wae roroa
+I waiho hei matau.
+
+Nga huka o te whahapu,
+Ka taia ki nga rae,
+Nga Pipi moe toku roa
+Ka whiua a ka pae.
+
+Ka pukea ki te one roa
+Nga pupu, e te hau
+Ka ngaehe i te muritai
+Nga rakau me nga rau.
+
+Nga puke pouri, keokeo
+Rarani ana mai
+Ka rerere, i runga ra
+Nga manu tangi pai.
+
+Nga kauri tupu i te wao
+Ma Kara, ma Koro
+Nga muka inu puna wai,
+Ma hine, a, ma ko.
+
+Te nui o Tikoro nei
+Ka noho i te he,
+e toku iwi, waho mai
+Nga ara poka ke.
+
+Hokianga, Okotopa, 1843
+
+E ROA MA.
+KUA tahuti a Rihari, (Ko Nga
+Kuku te ingoa maori) te
+tangata i herea mo tona tahae i te ra
+i tahuti ai e kakahu ana e ia ki te
+hate whero, me te tarautete, poraka
+me nga hu i nga wa Na ka kitea
+tenei tangata e koutou whakahokia
+mai ki te whare herehere, kia rite
+nga marama i tika kia herea ai ia
+a ka utua te tangata e whakahoki mai
+i a ia ki te pauna kotahi. 
+Naku
+  NA TE PERI
+(Tino Rangatira o te Whare herehere)
+
+E HOA MA
+E NGA TANGATA AIAGRKATOA.
+Kia rongo mai koutou, kei tangohia
+e koutou etahi o nga 
+aha ranei, nga aha ranei o te kaipuke
+i Pakarua nei ki te wahapu o 
+Kaipara mehemea kei a koutou
+etahi o nga taonga nga aha ranei o
+taua kaipuke whakahokia mai ki a
+matou. Kia rongo mai hoa ma ki
+tenei pukapuka, no te mea ka whakawakia  
+te tangata e tango ranei, e
+pupuru ranei i etahi mea o tenei
+kaipuke, ki te ritenga o te ture.
+Na matou
+NA HEMI (Wakatiwai Kaipara) 
+NA MORI (Akarana)   
+NA MITIHONA  (Akarana).
+Akarana, Nowema,4 1843. 
+Akarana, he mea ki te perehi o te Kawana.
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_47.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_47.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_47.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,60 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia.]
+
+Vol 2.] AKARANA, PARAIRE, TIHEMA 1, 1843. [No 12.
+E mea ana e Paora i taku 
+tamarikitanga e korero ana e ahau me
+ta tamaiti e matou ana ahau me te 
+tamaiti e te whakaaro ana me te
+tamaiti, otiia ka whakatupu tangata
+ahau ka whakarerea e ahau nga mea
+tamariki, tena, e mau tonu ana nga
+tangata maori i nga mea o o ratou
+tamarikitanga. I mua, he tamariki
+ratou no te pouritanga koia i aru ai
+i nga tikanga maori inainei he
+tamariki ratou no te mohiotanga
+koia ka tika ai kia whakarerea nga
+tikanga tawhito.
+I a ratou e noho ture kore ana e
+tika ana ano nga ritenga maori, hei
+ture koia kua takoto mai nga ture
+e te Kuini, kua kahore noa iho era
+ritenga kino, koia matou ka mea
+ata ai ki nga tangata maori katoa i
+whakarerea nga ritenga kuare a o
+koutou tamarikitanga whakaritea
+nga mea e te kaumatua, me ta Paora
+i ki nei.
+E tohe ana e tahi ki te ritenga
+tawhito mo nga kaipuke rere moana,
+e paea ana ki uta ka eke te kaipuke
+ka rere tonu nga tangata i te kainga
+i eke ai, ki te muru ki te pakaru
+he rawa tenei ki te ture, ko ta te
+moana, te Atua ranei nana te moana,
+i pai kia whakaora, e tino
+whakamatea ana e te tangata.
+I pena hoki te Rarawa ki a te 
+Tipene i te ekenga o tona kaipuke i
+te Wharo  E penei ana ano hoki e 
+tahi o nga hapu o Ngatipaoa e
+pupuru ana i nga taonga o te kaipuke
+o te taua ma e mea ana ma te
+utu whakahara anake ka riro ai.
+Na tenei te tikanga mo nga kaipuke
+pakaru. Ka paea tetahi ki uta ka
+eke, ko te mea matamaa e whakaaroa
+e koutou, ko nga tangata kia
+whakaorangia muri iho nga taonga
+muri rawa iho, nga papa, nga
+haika nga hera nga aha ranei o te
+kaipuke. Na, poto katoa enei mea
+ki uta tahuri atu ki nga tangata,
+me kahore he mea e mate ai
+ratou, atawaitia ratou, penei me
+te manuwhiri ko reira kawea nga
+taona katoa i taria mai e koutou
+ki te tahi whare maru pehi ai tauia
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_48.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_48.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_48.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,87 @@
+rawatia ake kei ngaro te tahi tuhituhia
+iho ki te pukapuka, e haria mai taua
+pukapuka kia matou ma matou ekorero
+atu ki te kai whakarite ture, kia ho mai
+e ia te utu e tika ana.
+Ko te tikanga pai tenei o te ture
+tena ko ta ratou e mea ana no matou
+enei mea kua paea hoki ki
+to matou kainga a na matou i ora
+ai he tikanga kohuru. A, ko ratou
+e kai pono ana i nga mea o te kaipuke
+pakaru i tere noa ki uta, kahore ano
+i taria e ratou rite tonu ta ratou
+tikanga ki te tahae.
+
+E korerotia ana, tenei nga iwi ka
+whakapoto ki Remuera ko nga
+rangatira katoa o Waikato, o hea o
+hea te haere mai, E pai ana matou
+kia huihui mai ratou otiia kotahi
+ano ta matou kupu, ki nga tangata
+katoa, aua koutou huihui mai me
+te ritenga maori kahore huihuia mai 
+mea te ritenga rangatira ano, ko nga
+pu nga aha waiho atu a ko te hari,
+me era ritenga tutu, katoa,
+whakarerea, kia kitea e nga pakeha katoa,
+e whakatupu tangata ana koutou.
+
+(Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni)
+
+Nowema 16, 1843.
+E MARA-Kua titiro ahau ki te
+mahi a te hunga maori i roto i te
+ware karakia, i te ratapu e kore ratou 
+e ata noho kia mutu te karakia ka
+puta ai ki waho otiia e putaputa
+tonu ana nga kaumatua me nga tamariki
+tae noa ki te wakamutunga o te
+karakiatanga, e mea ana taku wakaaro
+i haere ratou ki te wakarongo i nga
+kupu a te Atua. Ki te wakapai atu
+hoki ki a ia mana atawainga, kua riro
+mae, otiia na te hoa riri i wakararu o
+ratou ngakau koia te ata noho ai, a
+kihai i rite te mea i haere ai ratou ki roto
+ki te ware karakia.
+  NA TE KAI TITIRO.
+ Pono rawa ta te kai titiro korero, kua
+kite hoki matou tenei mahi,
+he ,mea i mahara ratou ki te tapa o te
+whare e tapoko ai e kore e pena.
+
+(Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni.)
+
+Nowema, 1843.
+E HOA. he Waimate ahau e 
+noho ana ka rongo i ahau tenei
+tahi tangata te huihui ana ki te wawai mo
+te tahi Hoiko he aha ianei te pai o te
+Hoiho o te kau kia ratou tenei taima,
+e atawai noa te tahi tangata i tana mea,
+a ka kite tana wanaunga ka hae ka haere
+ki te tango i ta tera tangata mana ahea ra
+te tangata maori wakaaro ai ki te mahi i
+tikanga, kia noho ai ratou i te
+marietanga.
+Na te kai wakarongo
+KORERO.
+
+(Ki te kai tuhituhi e te Karere o Nui Tireni 
+
+E HOA. Tenei ano taku korero ki
+a koe, kua oma etahi aku tamariki
+Pakeha ki hea ranei ki hea ranei. E
+mea ana ahau kei nga kainga maori e
+noho ana ta te mea hoki, e kore e ora te
+tangata i te nehenete me kahore he kai.
+Mehemea e tika ana taku korero, e,
+kei nga kainga maori, he ana ta te
+tangata maori pupuri
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_49.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_49.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_49.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,88 @@
+
+
+
+otiia he kuare ratou i
+mohio ki nga tangata mo aua tamariki.
+Na maku e mea  atu, ko aua tamariki
+i hara ki nga ture o te  
+Kuini, wakawakia ana, kawea ana
+ki tetahi whare motu ke ka roa, ta
+ratou nohoanga i reira, homai ana ki
+konei, e hua e mahue nga ritenga kino,
+e tango ki a ka ritenga pai, kahore, kua
+hoki etahi e ratou, ki nga
+ritenga tawhito, kua tahae kua aha.
+Koia ahau ka tuhituhi ai tenei
+pukapuka kia rongo ratou nga
+tangata maori, i te tikanga, kei meinga
+ratou e matou e te Pakeha Ko te
+tangata whangai tera te tamaiti oma.
+ Naku
+NA TE PAKEHA NOHO KORAHA. 
+
+E tika ana tau whakaaro e te Pakeha
+noho Koraha, kua kite hoki matou i
+tetahi a tamariki i Papakura e noho
+ana mea noa atu matou,
+homai kihai tukua mai e nga tangata
+maori E ke ana te mahi o enei
+tangata maori, ko ratou hei
+wakahihi i nga tamariki nei kia hara
+ratou ki te ture o te Kuini
+waihoki ka haere mai ratou ki te
+Kawana ki te hoko whenua ki te moi
+aha ranei, me pehea ka titiro pai atu te
+Kawana ki a ratou ?KAI TUHI
+
+(Ko tetahi atu Wai o te Korerorerotanga a
+ Pai  Maori raua ko Aru Pakeha.)
+
+Pai Maori Ara! e tino ana te
+tangata nei ki au ma hoki ona tapu ka
+turakina katoatia ki runga ki oku
+kupu E ia! me te mea e tika ana tau
+kua puaki mai na, e kore te matou wahi
+e kapea e ou Mihanere, kua maha ke o
+ratou haerenga i te one o 
+toku kainga, kahore i peka ki uta
+kahore i mea e pehea ana e 
+pono. tenei e kino ana matou ki te
+aroaro o te tini, no te mea e kore matou
+e tae atu ki tona whare karakia e tu
+tata mai ana, otiia e rongo ana ahau
+ki te tamariki kahore o mua kai kau
+whau tatari kia haere atu nga tangata ki
+a ratou nohea te ra te haerenga atu,
+ki tera kainga ki tenei pa, ki tera pai ki
+tenei iwi ki tera iwi.
+Ara Pakeha Kihai rawa au i taea te
+whakatika, pono, pono whakaharahara,
+otiiama ratou ka tahi ano ka mutu te
+haere atu ki kona e aha ? e mate haere
+ana ia nei te kapura o te aroha i karoto
+i a ratou, he tohe pu ranei na koutou ki
+nga ritenga maori. Ahakoa e kino ana e
+tahi e rat, ou ki tau titiro,
+he pena ana ano hoki ratou, me  koe
+ke tahi ano kikokiko, a kahore he
+tangata o tenei ao, e noho hara kore.
+ana, otiia ko te tino tikanga mou kei te
+karaipiture ko te hunga e whakarite ana i
+nga ture e roto kei te ara e tika ana ki te
+ora e ratou waewae, e k ahu ana e ratou
+mate ki te Haiona, ka huri haere
+ratou i tenei ao pouri a ka pumau e
+ratou whakaaro ki te orangatonutanga.
+Pa Maori. E koea he mea tukauki
+tangata te karakia hone tonu te mate o
+te hunga kua whakapono,
+waihoki te mea tutu, engari matou.
+e noho marire ana te hunga kua
+tahuri ana hoki a Panakareao ratou 
+ko Heke ma poke ana i te toto o te
+tangata i a ratou whainga pera hoki,
+te tumuaki e ta hi o ratou no te hahi.
+Aru Pakeha. Ko te whakapono
+o taua hunga kahore tapoko ki te 
+ngakau i mau te pito o te arero 
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_50.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_50.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_12_50.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+tena e ruirui nei te matenga taka
+ana ki te wai tere noa atu. E hua
+ana koia te waina ki runga ki te tataramoa.
+a e whai piki ana te puwha 
+o waenga kai. Kahore waihoki e
+kore nga jua kikino e tupu i roto i
+te tangata pai a e kore hoki nga
+hua papai e tupu i roto i te tangata
+kino na kahore he riri o te karakia
+ko te tanga hei kohuru ia ia
+ano. E kite ana ahau ka ara te
+pakeha i te ata ka horoia nga mata
+ka waiho nga ,kahu moenga kia
+takoto, ka kakahuriau i koheka mo
+te ra. Ka ara te tangata maori, ka
+mauria haeretia nga moenga ki runga
+ki te tuara, ka waiho paru nga 
+kanohi. E whakapaia ana te kai e te
+pakeha e whakaritea ana ano hoki
+nga haora e kai ai tena ko te
+tangata maori kai i te ata tu, kai i
+te aranga mai o te ra, kai a te tua
+awatea kai i te tino awatea, kai
+ta, muriawatea kai i te tua
+ai te kai, te., ahiahi pa, kai i te
+hinaki pouritanga, a kai i te waenga
+nui po Ka apua katoatia nga paru
+me nga kai  Hei pai kau ki a ia te
+ko pu wai,  me te tini o nga kai 
+whakamate. Kua noho te pakeha ki runga
+ki te turu ka noho te maori ki roto
+ki te  oneone, ka moe te pakeha ki
+tau e papa ka moa te maori
+ki te haummakutanga o te whenua,
+te whare ikeike e te Pakeha e 
+houhou ana ratou e whai putanga
+paea ana tona ahi he whare papuku
+o te maori pumahu tonu roto me
+he omu tunu taro ko te paoa o te
+kapura ka tau ki nga kanohi o nga
+tangata a ka whero nga kiri me he
+parirau kaka ka uaina te pakeha
+ka unuhia nga kahu maku kei pa te
+taewa ka uaina te tangata maori ka
+moe noa iho ki roto ki nga kahu
+maku tena tou kuare kahore. Ko
+e tahi etahi o nga pa i hei tukituki i
+a koutou a panga ketia ana e koe ki
+te karakia. na ko te whakapono
+hei whakaora i te tangata i aua tini
+he. 
+  Pai Maori.  No hea te pai o te
+hunga karakia?
+Aru Pakeha.    a na te mea te
+pai ai ratou e kore e whakaritea nga
+ture o te Paipera, e kore ia na
+e tino rite aua ture i a tatou, otiia
+ma Ihowa tatou e whakakaha na,
+ka pakarua nga ture a te hara ka
+inoi Pono atu tatou, ka murua aua
+hara mo te matenga o tona tamaiti.
+Aua koe e riri ki au no te mea ka
+whakapuakina i atu aua ture kiano
+pea koe rongo noa 
+   Pai Maori. He teka kua rongo
+au.
+Ara Pakeha e kua rongo koe,
+na e mea ana te tuarua o aua ture,
+aua koe e hanga i tetahi whakapoko
+mou na te tikanga o taua
+ture koia tenei, kia ka koa e kore
+pako ki te taonga kia kaua koe e
+whakaaro nui ki nga kakahu mo tou
+tinana me nga kai matou kopu, kia
+kaua tou ngakau e tukua kia 
+karapotia e te nui o tou whenua nga
+kauri nga korari nga kapana nga
+kaanga me te tini o nga mea atu
+otiia kia koropiko pono koe ki a
+Ihowa, kia rapua te rangatiratanga o
+te rangi a mana te tini o nga pai, e
+tuku mai kia koe.
+Hei tetahi nuipepa atu ka korero.
+
+Akarana he mea ta ki te perehi o te Kawana.
+
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_1.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_1.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_1.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,51 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+ Vol 2] AKARANA, MANE HANUERE 2, 1843. [No. 1.
+
+Ko te hurihanga tau, ko te takanga
+mai e 1843, ko te timatanga hoki o te
+pukapuka. tuarua o to matou Nuipepa
+mo nga tangata maori, a e oho ana o
+matou ngakau ina wakaaro matou ki te
+maumau mahi tuhituhi noa iho i nga
+Nuipepa o te tau kua pahure nei kahore
+he hua heoi te mea tohea putia ai e
+matou ko te noho marie, ko te wakamutu
+wawai tahae riri noa me era atu ritenga
+katoa e wakanekia, iho ai te tangata ho
+atu ana te tikanga pai tena ka tohe tonu
+ano ki te kino, koia ra o matou ngakau ka
+tino pouri ai ta te mea e mohio ana ki te
+tukunga iho o tenei mahi hei
+ngaromanga, he aha ianei te pai o enei
+mahi, koia tenei ka wakairia te ingoa o
+nga tangata maori hei matakitaki mo te ao
+katoa i a ratou
+e tahuri ana ki te kai kikokiko- Tirohia! 
+Tirohia! e nga pakeha katoa o ia wahi ko te
+hunga tenei e reka ana ki te kai i o ratou
+wanaunga, e wakarite ratou,
+ki te kararehe haere tahera, otiia kei
+a ratou ano te hua o te ratou mahi whai
+kau ana tera ki Tawauwau, ka ngaro
+te tangata, he tohe to matou ki te atawai,
+ki te pupuru te kino e tohe ana ratou ki
+te kino, ekore e rongo, otiia kia tika hoki
+to matou kupu kei hurihia katoatia ki runga ki te
+tokomaha nga hara e etahi ko te taumata
+e rui pai ana e kohikohi pai ana ko te
+tangata e tukino ana a kohikohi kino ana,
+E te he au nei, he mokaikai, ata noho tena
+ano te tama te waewae te hohoro. 
+
+  Mo te tuku nga iho o tenei pakanga hou
+a Ngati Wakaue kahore o matou kupu engari 
+te mea e mohio ai matou ka mau
+tonu te riri a nga tangata maori tetahi ki
+tetahi, ekore rawa ratou e ora Tena, he
+tauhou tenei me wakahou ano a tatou
+hanga ka roa nei hoki te kingitanga o
+Wiro ki tenei motu heoti wakarerea
+tona ritenga aua ra e waiho ia he
+rangatira mo koutou, erangi, he takahanga.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_2.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_2.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_2.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,84 @@
+waewae mo te tangata ka penei ake
+ia, ka mate au me ki atu he
+ahakoa nau hoki matou kohuru i a
+ko matou hoki ekore e ngenge to
+ringaringa i te tuhituhi tikanga mo
+koutou, heoi ano te mea e ngenge ai,
+te tuhituhi noa iho ekore e tangohia
+e te tangata tena ki te mea ka
+wakarongo pu ano koutou ki nga mea e
+korerotia ana ki te Nuipepa ki nga
+mea hoki e tika ana katahi ka tatu o
+matou ngakau. 
+
+Kua riro mai nga pukapuka o etahi
+Rangatira maori mo te ngangaretanga
+nei, otiia ekore matou e pai kia taia e
+tatari mare ana kia hoki mai te tino kai
+tiaki, ko te Karaka i Tauranga i haere
+atu ano ia kia kite ki te wakarite ki te
+mea he hunga mahara a Ngatiwakaue
+ka rongo ratou ki tana e mea ai.
+
+ E mara ma, he aha koia te tikanga
+me nga tangata hohoko mea o nga
+Pakeha? E mea ana matou, me utu.
+Ko te mea tenei e kino haere ai te
+ingoa o nga tangata maori ki to te
+pakeha aroaro te wareware ki te
+wakaea i nga mea kua riro i a ia.
+Na  ka tohe te tangata ki te tahi mea
+o te pakeha, he kakahu ra nei he
+aha ra nei uta ana e ia te ritenga o
+te utu wakaaetia ana e te pakeha e
+mea ana kia utua mai e tetahi ra atu.
+Na, ka hoki ra te tangata ki tona
+kainga me tona mea a hari pu ana
+t ona ngakau, mo te mea kua riro mai
+i a ia te mea i pirangi ai ia Heoi ra
+ka rite te ra i mea ai ia ka utua ai
+te mea ki te pakeha otiia kahore
+he wakaaro o tona ngakau ki tena, a
+ka mea ano pea, kia wiua atu tona
+
+poaka ki te hoko a ka rokohanga e te
+Pakeha i he atu ai taua mea kahore ano i
+ea noa, a, ka wakamaharatia e ia taua
+mea nei a ka tohe hoki kia wawe ai te
+rite. Na, ka mea atu te tangata ki a ia, a
+mata te moni kore ra te utua ai e au ou
+mea a ka mea te pakeha, tena ratou
+poaka, he aha koia te utu ai ki tena? Ko
+reia pea ki atu ai te tangata ka mea teka
+atu ki te pakeha
+
+  ehara i ahau tenei poaka, he tangata
+ke ra nona te poaka, e kore e ahei i ahau
+te ho atu i te poaka hei utu mo tou mea a
+A na, ka mea matou, e hara tenei i te
+mahi tika, ka he tenei ki to te Atua aroaro,
+ki to te tangata ano hoki ka rua hoki nga
+mea he ko te wakawareware te tahi a
+ko te korero teka te tahi. Na ko te tuatahi
+e rite ana ki te tino tahae, ko te tuarua
+hoki e pena ana me te hara i mate ai a
+Ananaia raua ko Hapaira E marama e
+pehea ana o koutou ki te tangata e penei
+ana te mea ana ra nei koutou, he tika
+ia? kahore ra pea te mahi he tenei ekore
+hoki e noho tahi te wakaaro ma me tenei
+he i roto i tona ngakau me te
+maramatanga ano ekore e noho tahi me
+te pouritanga.
+
+  Na, kia rongo mai koutou ki to te
+pakeha ture mo tenei mahi. Ki te mea, ka
+penei te tahi pakeha ki te tahi ], ara, ka
+tango noa a ekore e ata te ra i
+wakaritea nei ka arahina taua pakeha
+wareware taua pakeha tahae ki te
+aroaro o te Kai Wakawa wakawakia ai 
+kitea noatia te tino rironga i a ia te mea a
+korerotia, me teka pahuretanga o nga ra i
+wakaritea ai., a ka tino kitea te ritenga
+o tana
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_3.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_3.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_3.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,80 @@
+mahi, ka tuhituhia te tahi pukapuka
+ka tonoa te tahi katipa ki tona whare me
+nga mea o reira ki tona mara ranei mo
+tona wai kau poaka hoiho, aha ra nei a ki
+tena kainga pea mo tona whenua kia riro
+hei wakaritenga mo taua mea tangohia
+noatia ai e ia, e utua noatia,. ka rite. Na, ki
+te mea kahore he rawa o te tangata nei, ka
+maka ia ki roto ki te ware herehere, hei
+reira ia noho ai a rite noa taua mea riro
+te ai i a ia. No konei ra te pakeha ka
+mataku ai ki tena mahi, a ko te tangata wai
+wakaaro ka makatu hoki ki te Atua, ta te
+mea, e kino ana hoki kia ia.
+
+  Heoi e te wanau e pehea ana koutou
+ki tenei? E kore koutou e wakawa e te
+hunga tango noa i nga mea e te pakeha a
+e kore e wakaaro ki te utu ? E kore
+koutou e wakama e rapua ra, kia
+wakaritea e koutou nga mea riro noa mai 
+Me reira ka rangatira haere, ka tika haere
+ra hoki koutou A ko nga tangata kahore
+ano i pena, kia tupato ka tango koutou i
+nga mea e te pakeha hei reira pu ano utua
+ai taua mea penei tonu kahore he te e
+aru nei i muri i a koutou.
+
+NGATITEATA RATOU KO NGATITAMAOHO. 
+Ka hinga matou i te wakatakariri ki te
+mahi e te iwi nei! Ki ta ratou totohe ki te
+kainga, e ki ana etahi no matou e
+wakahoki atu ana
+etahi, he hori no matou ano, ko wai hoki
+ka kite atu te tikanga i
+te henga E heoi mea e mohio ai matou,
+te tanga o te Kaihau ma pukapuka
+kainga ki roto ki te Nuipepa o Hepitema,
+kahore tetahi pukapuka na Ngati Tamaoho
+i riro mai, hei wakakahore i te Kaihau
+ma,
+
+koia matou i whakaaro a ai, e tika ana.
+No muri nei matou rongo ai te tukunga he
+to Maumuatu na Kaihau ma, otiia he
+rongo kupu kau ia, a hono tonu ana te
+ngangare tena ko tenei, e wareware ana a
+Weteri raua ko Mata, ki ta raua
+wakaaetanga ki nga rohe i wakaaturia mai
+e te Katipa ki a te Karaka na ta raua
+wakaaetanga ano i riro ai te kainga,
+Me hoa ma tuhaina atu o koutou huhare ki
+te whenua hoki mai ano koia ki a koutou
+waha?" he ahakoa ra i riro te mai pea
+tenei kainga e rite koia te toa o te tangata
+a e utua ranei i nga riwai i hutia kautia e
+koutou? kahore ra hoki e kite ana ranei
+koutou i te pakeha e pena ana ki te mea ka
+peka te taiepa kari o tetahi ki to tetahi,
+kainga ka peauau ranei tetahi ki te hanga
+noa iho tona whare i runga i te wahi
+wenua o tetahi ka wakatika ranei te
+tangata te oneone, ki te pakaru ki te
+huhua ranei i nga mea e tupu ana a kahore
+ekore e pena, ka haere marie atu ki a ia
+mea atu ai, a noku tenei wahi karapotia
+nei e koe, ko tou whare hoki kei runga kei
+toku oneone, heoi ka rongo te tangata ka
+pai Katahi a, ka mea atu ae koia he
+poauau noku tera ke toku rohe me i reira
+ka wakaritea mariretia e raua tena ka
+turi te tangata ka tohe tonu ki te wahi i
+karapotia ai i hanga ai ranei tona whare,
+ka tahi te tangata te oneone ka haere atu
+ki te kai wakariterite ture, kei a ia ano te
+tikanga mana e wakarite a ka kitea e ia ko
+te tikanga kei ta te tangata te oneone, ka
+riro mai ano te kainga i totohe ara me
+nga mea katoa e tu ana e tupu ana ranei ki
+runga.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_4.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_4.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_1_4.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,93 @@
+HE KOREROREROTANGA NA TITIRO
+HAERE RAUA KO NOHOPAI
+
+Titirohaere- Epai, e pehea ana koe
+ki te haerenga mai o te pakeha ki te tanga
+whenua?
+ Nohepai- Kahore e hari ana au no te
+mea te iwi whai tao nga ratou e ka
+rangatiratia, to taua whenua.
+ Titirohaere- Ka tai raia te taonga,
+otira e mataku ana au kei riro o tatou
+kainga katoa a ka whiua tatou ki runga ki
+a nga puke noho ai.
+ Nohopai- Nau ake ra nei tena
+whakaro a e mea ana ahau na te hanga
+tangata tutu me he mea he hiahia te nga
+Pakeha ki te patu i a tana kua kitea ketia i
+enei ra kua pahure ake nei a tena ko t
+tenei e atawhai ana te pakeha ma hoki,
+kiano te tahi o taua i patua noatia e ratou,
+otiia tokomaha o ratou kua maru i a taua
+ai tukituki.
+ Titirohaere- He kupu tika tau e Pai,
+te tini ke e tatou kino ki taua iwi na te
+ngakau maori i whakatupato i mea hoki e
+tahi o matou, aianei taua maru ai kua te
+mai te pakeha hia ra nei mano maroke
+ana i Waitemata i mua haere taua tahi
+mai tena ko tenei te taua whaka
+harahara?
+ Nohopai- Kei aha te mano mai ai,
+ki hai ra i noho noa, otiia he mea hoko
+marie nga whenua i noho ai ratou.
+ Titirohaere Heoi te hokonga o te
+pakeha maori, e pehea ana e koe kia te
+Kawana e apo nei tona ngakau ki te
+whenua kia riro katoa i a ia.
+
+ Nohopai- E Tiro kia rongo mai
+koe na ko etahi wahi o nga whenua
+e hokoa nei e te Kawana e
+
+waiho ana e ia mo te matenga o nga
+tangata maori, ka kahore he kainga o te
+tahi tangata ka tukua mai e te Kawana
+kia noho ki te tahi wahi o nga whenua i
+hokoa ai e ia.
+ Titirohaere- E mea pai kia purutia ai
+te kainga ka taurekarekatia hoki taua,
+na riro katoa nga kainga i te pakeha ?
+ Nohupai-  E aha koia te pai o te
+whenua takoto kaua e ngari ano te hoko
+ae nuinga ko te mea ia me waiho etahi
+wahi he mara ngakinga kai ma tatou me
+a tatou uri ano ekore hoki taua e
+taurekarekatia te hoko ana e te whenua,
+na ko nga mea he au taua he
+arumanga i nga hara o tenei ae
+kino, he wakarite to te pakeha maori ahau he
+haurangi, he tahae, te tango i te taonga
+kihai  i utua, me te nui noa iho o nga
+kino.
+ Titirohaere- Ae  ekara koia kei a
+koe, heoi e taua korero ka haere au ka
+mate aku tamariki i te hi kai, hei amua
+ake nei ka whakamutua e taua korero ?
+ Nohopai- Haere atu ekore ana kia
+mahi, a koe, e kore e taua e
+taurekarekatia ite nohoanga mai e nga
+Pakeha pai, otiia e rangatiratia.
+
+Ki NGA KAI TUHITUHI.
+
+  Na te matou rururarunga i te tini a matou mahi
+ke koia te taea ai nga korero o tenei Nuipepa kia
+tino pai no reira matou ka mea atu ai hi nga
+tangata maori ratou ka nga pakeha korero maori
+ina pai ratou kia meinga
+tenei Nuipepa he mea tika, tuhituhia
+mai ki te kai tuhi e te Karere e tahi wakaaro mo
+ma mea e ora ai e rite ai nga tangata maori ki te ta
+rangatira tu.
+
+KO NGA HOIHO OTE KAWANA.
+
+E KAPU ana matou i nga hoiho o
+te Kawana haerere ana, na ki te
+mea ka kitea e koutou e nga tangata
+maori wiua mai, a ka utua ano.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_5.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_5.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_5.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,54 @@
+KO TE KARERE O Nui TIRENI
+
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+VOL. 2] AKARANA, WENEREI PEPUERE 1, 1843. No 2.
+
+TE Nuipepa o Hanuere i mea ai
+matou, kia hoki mai te tino kai Tiapi 
+a te Karaka i Tauranga katahi o matou
+waha ka hamumu, kia korerotia
+te ngangaretanga o Ngaiterangi ratou ko
+Ngatiwakaue. Kua hoki mai ia a tenei
+ano nga korero mo nga tangata katoa e
+titiro Nuipepa ana. I te toru o nga ra o
+Hanuere, i u ai te kai puke
+ko Wikitoria ki Tauranga tika
+tonu te kai tiaki ki te Papa ki te
+kainga o te Paraone kihai roa te
+tunga e Wikitoria, ka rere atu ia ki
+Poneke, ko te Kawana, me era atu
+Rangatira Pakeha ki runga. Ka
+haere atu te kai tiaki ki te Pa o
+Tupaea, ka Otumoetai ka wakamine mai
+a Ngaiterangi ki te wakarongo korero,
+ka patai atu ratou ki a ia, ka mea,
+tika pehea te wakaaro o te Kawana ki
+a Ngatiwakaue kaha nga hoia
+haere ai ki te rapu utu mo nga
+tupapaku o Tukua ? hua noa ratou i
+haere atu nga hoia ki te wawai ki
+nga tangata maori kihai ratou i
+
+mahara ki te mea i haere atu ai nga
+hoia, hei pehi, hei wakakorekore te
+ngangaretanga o te tangata maori, mehemea
+he ngakau wawai ta te Kawana, me ta te
+tangata maori, mate rawa ratou i otira
+kihai matou haere mai ki te wawai kahore
+kia mau ra te rongo kia pupuri te kino, kia
+wakamutu te wawai, kia hokohoko kia
+ngaki marire i te wenua, a kia hapainga ake
+tenei whenua me tenei iwi ki te tu rangatira.
+No ka rongo a Ngaiterangi ki tenei kupu,
+ka pouri ratou, ka tahuri mai, ki te Kai
+tiaki ka mea 'me pehea a matou
+tupapaku? nau e te Karaka i pupuri nga
+hoia, ko tou hanga tenei, ekore matou e
+wakarongo atu ki te ki houhou rongo. Ka
+ki atu te kai tiaki ka mea ki te mea ka
+ki wawai mai koutou e wakaaro ana au,
+me timata nga hoia te rapu utu i a
+wai ai nga Pakeha i a Ngaiterangi
+ranei, na nga Pakeha, na Ngaiterangi
+hoki te timatanga o tenei pakanga,
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_6.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_6.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_6.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,77 @@
+otira i he o ana kuware te pakeha, ihi, ia i
+mohio ki te tapu o te tangata i maori tena
+ka kite nga tangata e Tauranga i te
+kaipuke e tu ana ki te wahi tapu ka
+wakatika, ka murua katoatia e ratou koia
+ahau ka mea atu ai me timata te riri kia
+wai ? na koutou ano, na nga tangata o 
+Matakana te timatanga o te he e ki ana
+koutou te mea ai te kaipuke he ina nui te
+tupapaku, otira, he tupapaku
+ka ngaro tetahi, ka ngaro tetahi Kua ngaro
+te tamaiti a Tohe, kua ngaro ano etahi o
+Tuhua; me pehea kia rite ai tenei pakanga
+kua he ngatahi i he te murunga
+o te puke, i te ano te mahi ngaromanga o
+Ngakai i he ano te mahi a Ngatiwakaue,
+i poka ke ta ratou riri ki te kaipuke o
+Hemi ki nga tangata e Tuhua hoki  na ka
+kite i te kotahitanga o te he o
+Ngatiwakaue me Ngaiterangi
+no reira ka mea atu ai ahau ki a koutou.,
+houhia ta koutou rongo aua e rapu utu 
+kati te mauahara me te wawai katoa,
+wakarerea te mahi kuri, aua e wakahuatia
+nga mahi a nga matua o tua iho! Na,
+wakaae ana a Ngatiwakaue wakaae ana
+ano Tupaea ki enei kupu a te kai Tiaki,
+otiia ko etahi  kihai i tino wakaae e
+awangawanga ana ko etahi tupato ki te
+wakaaetanga a Ngatiwakaue, e mea
+ana te maminga, otiira e mea ana matou
+waiho kia kite tatou, i ta ratou maminga,
+ko reira te waha hamumu ai. Heoi, e tera
+Nuipepa atu pea, ka korero,
+
+KO POMARE MA.
+
+Ka miharo pea te tini o nga tangata
+maori e titiro Nuipepa ana ina kite
+
+ratou i te ata wakaro o nga rangatira Pakeha
+ki nga rangatira maori he pono ano e ata
+wakaro ana ratou, e wakakore ana te riri,
+te wawai o tetahi o tetahi kapatau he
+ngakau ta te pakeha ki te tangata maori
+ka huna ano ia? kahore hore rawa Kia
+rongoa mai e nga tangata katoa e titiro 
+Nuipepa ana te mahi a Pomare ma. Kua u
+mai nga kaipuke e Pomare ki Akarana, ko
+ia, ko ona tangata me tetahi o Ngatiwatua,
+ehia te kau te e toru e wa ranei te kau a
+haerere ana ki te Taone ki te matakitaki ki
+te aha ki te aha, ka  a nga ratou i tetahi
+tangata maori, no Ngatitipa taua tangata,
+arumia ana a ka hopukia toia haeretia
+ana ki ta ratou kaipuke hei utu mo te
+wahine i oma titiro oho ana te tini o nga pakeha,
+a e mea ana ratou ara ka
+wakataurekarekatia te tangata maori nei,
+wakatika ana te tini o nga pakeha ki te
+wakakahore a ka tohe te tahi. ka tohe te
+tahi, ka kite te tangata maori te kaha o te
+pakeha me te tohe o nga katipa tikina ana e
+ratou pu, hei pu aha ranei? kei a ia tena
+wakaro pito iti te wawai ai otiira ka puta
+mate Kai Wakawa me te kai wakamaori,
+me era atu Rangatira ai mana, hei
+ana, hei wakakorekore te ngangaretanga wahi ia 
+kua tangohia nga pu, kua herea etahi 
+mehemea he pakeha nga tangata i pena ma 
+ekore e weau ka mau a riro katoa ki te 
+whare herehere, otiia i mahara ano te 
+Rangatira Pakeha e kuware ana te tangata 
+maori ki te ritenga nga pakeha koia te  
+mau ai. e ata wakaaro ana ano hoki ki te
+tanga maori, koia te riri ai, ahakoa  te 
+ratou hanga tenei, kua tuhia
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_7.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_7.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_7.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,97 @@
+te pukapuka kia wakatupato I te tangata
+maori, kia kaua e penei a muri e takoto ake
+nei, kei hoha nga pakeha, kei mea ratou,
+maumau ate wakaaro ki te tangata maori.
+Ko te tikanga mo tatou katoa, koia tenei me
+te he tetahi ki tetahi me ata wakarite,
+korerotia mana ki te Kai Wakawa waiho
+mana ano e wakarite, no tenei
+ngangaretanga taia ai te pukapuka ki nga
+tangata maori katoa kia kati ratou te penei,
+kei mea te pakeha, he ki wawai te ahakoa,
+e wakapiri ana tenei pukapuka wakatupato
+ki nga karapoti ki nga huarahi nui
+nei kia kitea e nga tangata katoa, tera ano
+te tokomaha o uta e hea ranei ekore e kite
+atu koia matou i wakaaro taia te
+kupu nei ki roto ki tenei Nuipepa kia
+mohiotia e aua tangata katoa o ia wahi o ia
+wahi.
+
+E HOA MA
+
+  Wakarongo mai koutou! ekore au e pai
+ki te tangata e mau ana tona pa ki nga
+waharoa o te Taone, he rawa tenei ki te
+ture a te Kuini, koia ra ka taia ai tenei
+kupu wakatupato kia kaua ai te tangata e
+mau mai tona pu, ma eke mai ta te
+kaipuke ranei, haere na uta mai ranei. Na.
+me te mea ka kitea tetahi tangata maori,
+pakeha ranei e hari ake ana tona pu, ka
+herea taua tangata, a ka wakawakia ia ki
+te ritenga o te ture.
+
+Naku
+ NA TE MATIU,
+Te Kai Wakawa.
+
+Ki te Kai tuhi o te Karere o Nui 
+Tireni.
+
+Remuera Hanuere 25,
+1843.
+
+  EHOA Kua kite maua tau pukapuka,
+kua taia ki roto ki te Nuipepa o Hanuere,
+mea ana te tai nga o a Kaihau ma pukapuka kainga
+i te Nuipepa o Hepitema, kahore ano koe i
+rongo noa, e he ana a Ngatitamaoho
+ki taua pukapuka, no reira hoki maua ka
+tuhituhi atu ai tenei reta kia kite
+
+koe i nga rohe i tuhituhia hunatia e
+
+Kaihau nei na maua pu ano enei
+kainga ka korerotia nei ko tetahi o
+enei kainga kua panga ki roto kite
+pukapuka a Kaihau ma i panga hetia
+ano Na, ka timata te rohe i
+Otutawake, Pakakauahi Tokatapu,
+Pakaraka Maukuku Tiraroa,
+Porohau Paeakeake, Parehetawa,
+Kawakawa,
+Pukewharangi, Muriwhenua,
+Opango Hereputuputu, Pumai,
+Hungahunga Ruwaimoko Kaitara,
+Otara, Mataparu Waimoho,
+Kauwerohia Owhau Tahuatutu  Aratiatia
+Potaka Waihihi, te Pakipaki
+te Ahuapakewa Waitawhara Taumoana,
+Kokonui, Pukewhau Takapau,
+Pokorua Wainui, Pehiakura Te Mutu,
+Orangi, Pukemiro, Te Kauri, Te
+Tumaro Hautapu, te Karaka te Rere,
+te Karoro,Kumukowai, Pokopoko,
+Ngamatawairenga, te Huaheke,
+Taurangaruru Ngakiriparauri,
+Takapuahia te Karaka Mangatoetoe,
+Ngarua Kaweirauhue, Ngarou,
+Wakaupoko Tawarikorari,
+Pukawakawa, Peketapapa, Reureu,
+Whaukotuku Te Ranga, Moturoa Tawaruru,
+Tokateka te Whara, Okowhao,
+Purapura Te Tutu, Paerau, te Hue, Opu,
+Teauaunga, Kaikihikihi,
+Mataparu Te Tawa Ngateke, Oroau, te
+Mauku, te Roroamauahiahi, Opatu,
+Kirikirihinau, Matawai, Orangi,
+Opitori, Kahuera, Titi, Pukeatua,
+Matara, te Aute, Okuru, Tapuirau,
+Pakautuia, Tuapango, te Rata, Otawahi,
+Katikaha, Patumahoe, Tutaia,te
+Hihi, Kohihi, te Reoreo, Takamoko,
+Takahia, te Rakekohe, Te Hoho,
+Taparahirahi, Maketu Puketutu,
+Pukekaraka, Kahumauroa te
+Waerenga, Mangaweau, Houpuni, Whatako
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_8.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_8.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_2_8.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,85 @@
+roamo,Puwha, te Weranga, Reao,
+Poroururoa,Oruru, Raotawa
+Paremata Patumahoe, Te Kakau
+Tahakoai.  Pakahuahua, Remukuri,
+te Rereatupato, te  Paki, Remungaraku,
+te Ngihangiha, Parekura, te Muhu,
+Nahiahi, Okau, te Wharangi,
+Pukehinahina, te Iwiroa, Awakanapa,
+Motukokako, Tawaruru, Kararawaha,
+Tuoro, te Ururewarewa.
+Ka mutu, ko te rohe tenei a maua
+kainga, a ki te mea ka wakawakahoretia
+tenei pukapuka e tetahi ka tahi maua ka
+mea atu he tangata teka ia Heoi ano.
+
+Na maua,
+NA WIREMU WETERI,
+NA WIREMU WATA.
+
+KO NGA HARA I  WAKARITEA I TE
+KAI WAKAWA.
+
+Kua rongo matou, ekore e ahei te
+mea, ko nga pakeha anake te tutu te
+marama kua pahure nei ma teka kua rongo
+nei ki te matenga o te Pakeha i Pumea na
+te tangata maori i patu te korerotia ana,
+heke ana te toto te ihu, te kape, otira
+kahore ano matou tino rongo noa, kei te
+pakeha tetahi wahi o te he koia ra o
+matou waha hamumu ai, heoi te tupu
+ko tenei kotahi ka, he te tangata maori te
+pakeha, aua e patua, ta te mea kotahi ano
+te ture mo te patu, ahakoa he patua e take,
+ahakoa he pa tua nga papa kore kotahi ano
+tona rite nga ko te whare herehere,
+engari me korero atu ki te Kai Wakawa te
+mea i te ai te tangata katahi ka tika atu te
+riri ki te tangata nona te he.
+
+Ko enei kua oti nei te maka e maua i riro he i 
+a Kaihou.
+
+Tenei ano etahi atu mea, i wakaritea e
+te kai wakawa te marama nei ko te 
+wakahokinga mai e nga tangata maori i
+nga hoia tahuti i taia ano tenei
+tahumanga ki te Nuipepa o Noema,
+me te ritenga ano e wiwi ai te tangata ma.
+wakahokia mai na ko enei tokorua i
+kitea e nga tangata
+maori i Aotea, a arahina mai ana ki konei,
+tae rawa atu ki te kai wakawa, ka tahi ka
+wakariterite, e rua pauna mo tetahi. e rua
+pauna mo tetahi mo nga ra hoki i atawaitia
+ai raua ki te kai. i utua ano tokorua aua
+pakeha, kotahi hereni mo te ra kotahi he
+hikipene mo tetahi mo tetahi e toru tekau
+ma toru noa ra i wangaia ai raua, na huia
+katoatia te utu i riro i nga tangata maori ,
+ea te wakahokinga mai me te
+atawaitanga ano, koia tenei, 5 13 e rima
+pauna, kotahi tekau ma toru nga hereni
+hara. Otira ko te mea tino wakatakariri
+ai, o matou ngakau ko te patunga
+noatanga o te Matoha e te pakeha, kahore
+ona take i patu kau ai ia e tu noa iho ana
+ano ia taua ra i hoehoea ai nga poti Ka
+peke te pakeha me te rakau ki tona
+ringaringa, ka wuia, ka u ki te kaki, ko te
+rakau i wati te kahanga o te patunga a
+wakawakia ana ka mutu, ko te utu mo
+tana he kia rua nga marama
+ki roto ki te whare herehere.
+
+Ki NGA KAI Tuhituhi Kua wiwi matou i
+te pukapuka a Hoete mo te pakeha i patua e te
+tangata maori, otira kua kapea ai Nuipepa nei
+kahore he  wahi kia taia Ko te pukapuka kainga
+a apiha ratou ko Timoti ma, kei tetahi Nuipepa
+atu. 
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_10.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_10.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_10.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,85 @@
+pakeha e pai ana ano kia kata koutou
+otiia,he huna tangata ta te pakeha
+riri te mea haere mai ai nga hoia,
+hei arai mo tetahi, mo tetahi, kei peke
+mai, peke atu he pono ano tenei, otiia ka tohe
+etahi, kia tupato e kore ia e maumau
+hapai, te hoari heoi kia mahara koutou ki
+tenei kupu he takaro ta te tangata
+maori riri he wakarongo ta te pakeha. Waiho
+tena mahi mo nga motu ke. Ka wai
+Kawana tatou, me wakarongo ki a ia.
+Wakaae mai ana a Ngatiwakaue i
+tenei kupu a te Kawana wakaritea ana ta
+ratou tahae, a, i ki mai ka 
+mutu ta ratou tutu he maminga ranei?
+Waiho kia kite tatou, e waka
+ma ana pea ki a ratou mahi kuri koia
+ka mea mai ka mutu tenei ritenga o
+nga matua no tua iho, otiia i mea
+mai ratou i pena ano Ngapuhi a
+Waikato a Ngatiwatua i a nga pakeha i
+wakamutu me he pakeha ki roto kia
+ratou, e wawe te wakamutunga
+huatu kotahi mea tino pouri ai o matou
+ngakau, ko te kohurutanga o nga
+tangata e Tuhua ki mai ratou  me pehea i
+te pouri o matou ngakau te ngaronga
+o matou tamaiti ? e mea ana matou,
+i ngaro noa ia, kihai mate i te ringaringa o
+te tangata i ngaro te 
+koraha, i te wai ranei e ai
+ta Ngaiterangi tena ko Tuhua hei tino
+kohuru, ka patau, he mate taua e
+tika ana ano, he mahi aoatia, kei
+mea te tangata maori, e wakaae ana
+te Kawana ki tenei mahi hore rawa,
+hore rawa ka mea mai ia ko Kuri ko
+Pote ranei te tupuna o tera iwi kua
+pena mai hara ia te koa tangata
+wahine ranei te toa kauaua, pote
+ranei, ina, pena mai te pote ki te hopu
+
+kiore, kauaua te hopu ite pihoihoi, tenei
+pea te mea mai a Ngatiwakaue
+aha kia mau ai te rongo kia Ngaiterangi kia pai
+ai to tatou Kawana ki a matou e mea ana
+matou matua wakahokia nga herehere e
+Tuhua, me etahi ritenga tuhituhia te tahi
+pukapuka pai ki nga tangata  Tuhua, ki
+nga rangatira hoki o Tauranga me nga atu
+ki te ngangare, me te riri
+katoa hei konei wakamutu ai houhia
+ta koutou rongo noho tahi koutou
+me o koutou Pakeha ngakia o koutou
+oneone hakoa a koutou riwai, poaka
+aha noa atu a kia wakatupu pakeha
+he iwi toa ki te wakarite i nga ritenga
+katoa o to tatou Kuini, o to tatou
+Kawana, he oti ano te kupu o to tatou
+Kawana ki a koutou katoa.
+He inati te horihori o nga pakeha i
+mea mai i mua, e kore e kake te tangata
+maori Kua heke rawa tena tupu a heoi
+ano tana e mohio ai ko te tahu i tana
+hangi, me te kai tana paipa.
+Ki ta ratou ki te aha ranei, he
+aha ranei te tangata maori. Ka titiro atu
+ratou ki te ahua paru ka kite ia ratou e
+noho mangere anau e kai ana i nga 
+kai pirau tangi ana te wakahe ara
+ko te meatanga mai ko Poaka raua
+ko Mangere nga tupuna o tenei iwi,
+kei ke, ko Tiki raua ko Papa. E hara
+tenei te iwi tangata, e kore ratou
+e kake, he maumaume aha te whakaako
+i a ratou.
+Ka tae te horihori. Na te aha 
+ranei taua hunga te whakaaro ai ki o
+ratou tupuna? Ha, e mea ana koutou
+i pera tonu o koutou tupuna te
+pai te ahua tangata me koutou e noho mai
+nei i Waitemata? Horihori.
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_11.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_11.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_11.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+Huata i noho ano koutou tupuna i
+roto i te rakau i pani ano ratou i o
+ratou tinana ki te kokowai i ta moko
+ano hoki ratou a kai noa atu ana ratou
+i nga otaota, i nga  aha noa iho o te
+whenua ritetahi ana ratou ki te i te
+wakaekenga mai tangata maori ,
+i te whakaekenga mai
+a Huriuha Hiha ki Ingarangi hakore he
+kakahu pakeha i up tangata e tena
+wahi. Heoi ano o ratou kakahu ko
+nga raua rakau nei ko nga hiake hipi,
+ka re, aha. Ka ratou patu hoki
+hetao, he hani, te kopera, he rakau
+maori haere mai ana ki te ngangare
+ki a Huriuha Hiha Te tahuritanga
+o Huriuha Hiha na whati ana ratou, 
+na ka mate te ratou tara i a ia, a
+whakanohoia ana e ia ana hoa, ki reira
+hei pupuru mo tena wahi. Ka tahi
+ka timata te kake o nga tangata o
+Ingarangi. Ka tahi ratou ka ako ki,
+te whakato witi ki te hanga whare 
+pai, ki te horoi i o ratou tinana. i e 
+ratou kakahu, a kake tahi ana ratou
+me nga tangata e Roma. Otiia kihai,
+ratou i hohoro te neke ake rite tonu
+ratou ki nga tangata maori inaianei
+he hori hoki te ki kia hohoro te tahi
+te whakatupu tangata ta te mea e
+rite tahi ana te pai ki te purapurai
+whakatokia nei ki te whenua tatari
+noa tatari noa te kai whakato, a,
+tupu noa ake.
+
+Ka mate a Huriuha Hiha na ka
+meinga a Akahutu Hiha hei kingi
+mo Roma. Na ka mate a te Karaiti
+a haere ana, Apotoro ki nga iwi katoa te
+kauwhau i rongo pai. Na ka puta
+mai e tahi ki Ingaringi.
+Ki ta e tahi o matou ki ko Paora kua
+puta mai i mua ki ta etahi ko etahi o
+ana akonga. A te rongonga o nga
+
+tangata o Ingaringi, na pai tonu mai
+ratou. Te tino tahuritanga mai ki te
+karakia na, ko te kakenga i kake ai.
+Na wakarerea ana e ratou te kuhu 
+atu ki waenga otaota; huihui mai ana
+ki nga taone kia tat ai ki te kai 
+whakaaro. Ka tahi ka hua te aroha ki
+te tahi ki te tahi a tino tohe ana ki a
+rite ki era hahi te pai. Nawai, nawai
+a ka iti haere tekaha o Roma na ka
+noho noa iho nga tangata o Ingaringi
+otiia kihai i taro kua whakaekea mai
+ratou e te tahi iwi ke.
+(A tera Nuipepa ka tuhituhi ano.)
+
+Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni.
+Waiheke, Pepuera 28, 1843.
+
+EHOA, te kai tuhi tena koe, hoa
+tenei ano taku korero kia koe, kia rongo
+mai koerere, kua kite matou i nga ingoa o
+nga kainga ki roto ki ta nuipepa hou nei,
+i nga korero a Wiremu Wata raua ko
+Wiremu Wetere, kua mohio matou ki nga
+ingoa o matou kainga kei roto i te
+tuhituhinga o ratou kainga ko
+Poroururoa, no matou tera kainga
+Mahakirau te Raho Waitotara, otiia te
+tini noa iho o nga kainga o Ngatipaoa
+kua oti na te tahi ki tena nuipepa,
+roe ka tahi ano te turu Tamatikapua  
+kahua matou he ingoa irini enei tangata,
+kia tika te tataki tona kainga ake kaore,
+poku ke poka ka, ka mahia Waikato i
+rawe Waikato ki te Taone rawa ki te
+tuhituhi ki o
+matou kainga Haha! ka tahi ano te
+tikanga o te poauau e hoa ki tau
+whakaro i pewhea mai te korero o nga
+ture a to tatou nei Atua?  ki tau
+whakaaro i mea me pokanoa iho me poka
+noa iho? kahore, kia rongo mai koe 
+Me timata matou ki te ture tuatahi
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_12.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_12.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_12.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,104 @@
+taea noatia te mutunga o nga ture,
+mau e whakaro te tikanga kia 
+tauia atu e matou. 
+Ture 1, Ture 2, Ture 3, Ture 4, Ture 5,
+Ture 6, Ture 7, Ture 8, aua koe e aha?
+Ture 9, aua tou hoa e ahatia?
+Ture, 10.
+
+E hoa e te kai tuhi kia rongo mai
+koe, ka kainga i tuhia nei e raua
+he whakapati moni ma raua koia i
+tuhituhi puku ai i o matou kainga hei
+utu taonga mo ratou, rere, kauaka
+kia tohunga ki te whakaro a te maori,
+te iwi horihori te Maori whakahaere
+whenua, otiia a Waikato anake,
+titiro hoki, e ngangare noa ana matou na te
+aha i ana i ngangare ara?  na te
+whakahaere horihori, koia i puta ai a ratou, 
+hua kino ehoa ki te mea ka utuarere,
+kaua e utua o matou kainga, kei whakaae
+koutou ki te utu, ahakoa utu
+whakatapu, kauaka. 
+Ehoa te kai tuhi ki te mea e
+whakapai koe ki tenei reta kia taia ki te
+perehi i Akarana, taia ki te kahore heoi
+ano 
+
+Na matou tenei reta,
+
+NA
+NGATIPAOA.
+
+HE TUHURITANGA KEI KAIPARA.
+
+ No te 17 o nga ra o Hanueri i
+haere atu ai a te Pura ratou ko ona
+hoa i Akarana-a taea noa atu ki
+te tauranga tera ano nga poti me
+nga waka e takoto ana. A, no te
+Wenerei, hei a te unga o te tai, ka
+toia nga poti ki te wai a ka hoe. E
+rua nga poti e rua hoki nga waka.
+Na te Pura te tahi o nga poti he
+kiki, no ona tangata hoki te tahi o
+
+
+
+nga waka a, na Ngatiapa, tera atu poti,
+te whera a na Ngapuhi ara e Rawiri
+Ware ma te tahi o nga waka ana.
+A na ka  hoe, tena kei te ihu te hau
+he kotiu hoki a u ana Ki
+Otakini noho ana ki reira a ahiahi
+noa kei te karakia moe noa iho ki
+reira a ao ake te ra he ana te hau
+otiira e takahaere ana. A na ka
+tino awatea kua timu hoki te tai, ka
+tahi ano te hau ka tika toia ana
+nga waka wakaarahia ana nga tera
+a na na ka pai te rere. A ora
+noa ana i nga tahuna o Kaipara, kua
+pakoa hoki te tanu ana ka Omakuiti,
+ko te whera anake i hoa Poa atu.
+Karakia ana matou moe mare ano
+ki reira ano te paraia titiro ana
+matou ki te rangi te whitu ra nei,
+kahore ra nei E ano, ka mea matou,
+E ka hoe ki Okaka, ko reira
+noho ai hei a te pakanga hoki whiti
+noa atu ai A na, ka hoea atu a u
+noa, rokohanga atu hoki e matou ki
+reira, ko te whera i pahure i  a po, me
+te tahi waka hoki, no Ngatitehinei a
+Maika ma A toia ana e matou
+waka ki uta, na ka noho ki reira.
+ano ka ahiahi kua iti te hau, ko te
+ngaru hoki kua kahore, ka hua matou,
+ka whiti, na ka tona nga waka. otira
+ko te whera anake i whiu ko matou
+nga wau, me te Poti, te Pura i hoki
+no te mea kino noa iho ana te ngaru
+ki nga roma, e taimaha ana hoki tenei
+poti nga utanga, a, ka po te ra moe
+marie ana matou ki uta. A te aonga
+o te ra, ara ake ana te Pura te moe,
+a kei te wakaara i nga tangata e paki ana
+hoa te rangi. Heoi reka ata
+pea nga kanohi i te moe, he aha ra
+nei i mea mai ai E e kore tatou, e
+whiti kei te puwaha hoki te hau, 
+enei reira ka mea te pakeha nei E
+kei tohe ahau, a, ka hoki marire
+ano ia ki te moe, a kihai tatu te
+moe, ka pa te karanga  E  e te
+wanau heoi ano tatou paki,
+hurihia e te wanau. Ko
+Rawiri, raua ko Maika e karanga iho
+ana i runga i te Puke.
+
+(A tera Nuipepa ka tuhituhi ano)
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te 
+Kawana.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_9.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_9.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_3_9.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,54 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+VOL. 2.]  AKARANA, WENEREI, MAHI 1, 1843. 
+
+I mea atu matou i te Nuipepa o
+Pepuere, tena ano te tahi wahi korero a
+Ngaiterangi ki a matou. I tupato ratou
+ki te kupu e Ngatiwakaue,, kia houhia te
+rongo e mea ana te maminga ia, heoti ra,
+kua tae matou ki Maketu ki te wakarongo
+korero, ka tae atu ki te kainga e Pango ma,
+noho pouri ana ratou e wehi ana ki nga
+hoia, ka huihuia katoatia te iti me te rahi,
+ka timata te korero mea ana ma tua
+wakahokia marie mai te poti o Hemi me
+ona taonga katoa, muri iho, ka korerotia
+atu nga kupu a te Kawana, wakaaroa mai a
+Ngaiterangi katoa kia waka hokia atu te
+peti, me nga ahau me nga aha o te pakeha.
+Ka tai ka mea atu matou, he kupu pai te
+kupu a te Kawana ki a koutou katoa te
+mea haere mai ia kia kite i nga rangatira
+o Maketu, o Tauranga o Rotorua, 
+kia hokona tetahi wahi wenua,
+hei nohoanga ma etahi pakeha ki to
+
+koutou kainga, otiia kau mai a Wikitoria
+kua rongo atu te Kawana, tenei
+koutou e wawai ana no reira ka waka
+hokia ona taonga maumau ke atu noa
+i nga taonga ki Ngaiterangi kia
+Ngatiwakaue hoki ekore e noho te pakeha
+ki te kainga tutu, no reira ka mea mai te
+Kawana, tokina ona hoia, wakakorekore
+i tenei pakanga hei wakamau hoki te
+rongo kua ana koutou, ko nga tangata
+maori, ka tokina ona hei wawai, hei huna
+tangata te wakaro mai koutou me 
+he ngakau wawai ko te Kawana ka pehea te
+tangata o tenei motu? nohea te kaha o
+nga tangata maori e kaha ai ia? kapatau,
+wati katoa nga mana tuauri o era motu o 
+era motu i nga hoia o Ingaringi, e ora 
+koia te tangata maori i te riri o te
+Kawana? Kia mahara ehoa ma, kia 
+mahara e Ngatiwakaue e Ngaiterangi,
+kei wakahohangia to tatou Kawana,
+kati te tutu, kei mate koutou i te riri o
+nga pakeha, me he riri maori ta te
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_13.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_13.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_13.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,51 @@
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol.2.] AKARANA, HATAREI APERIRA 1, 1843  No. 4
+
+AUETAI! te hono tonu e ta tangata
+maori tohe hua tonu hua tonu te
+kino i mea hoki matou i te Nuipepa
+o Hanuere,  he tau hou tenei, me
+wakahou ano a tatou hanga hua
+noa matou, e wakaae tonu ana nga
+tangata maori ki tenei kupu, kahore,
+e tohe tonu ana ratou, e taro ake o
+matou ngakau ka hoia, ka pehea
+matou ki te tangata e penei ana? e
+mahara ana hoki matou ki te kupu,
+tau haere atu tau mate atu
+huatu, ekore e puta tou atawai taku
+ata noho. Kei mea etahi he riri
+papakore te matou tena ko tenei e tika
+ana he kuri ngau ake i raro.
+Ka ki mai pea nga tangata maori he
+Nuipepa riri tenei kaho, he mea
+wakamarie na koutou pu ano te take
+riri wakaaroa hoki kihai nga hea ta
+Taraia ratou ko Ngatiwakaue me
+Ngaiterangi, ta ratou nei pakanga, kua
+oho, ko Nopera Panakereao raua ko
+Pororua, kia pehea ra te ako? he tari
+
+nga kuri te taringa o te iwi nei ! me i penei
+te ako ki te tui kua mohio ia ki te reo
+tangata. Na he pakanga kino ana tanga
+tangata o runga, otira, e korerotia ana, he
+kainga, te tupapaku, te papa, tena ko
+tenei raro nei hore rawa he papa, ko te
+kainga i wawai ai ratou, ehara i a ratou,
+kua hokona ketia te ra nei wahi o taua
+kainga, kia te Kawana. Otira, na te mea i
+tino pouri ai matou, ehara tenei i te
+pakanga o te tangata ingoa maori huatu,
+he hunga iriiri nei, te hunga e wawai ana,
+no konei matou tupato ai, kua hoki te
+peroporo ki tana ruaki. Aue te hokinga,
+kinotanga o te ingoa pai, otira kati matou
+i konei wakaaro ai, kei te hoki tera ano te
+tino Kai tiaki, a te Karaka kei te
+wakariterite, kei tona hokinga mai, ka
+tino rongo atu matou na wai ranei hei reira ka
+korero ai.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_14.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_14.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_14.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+E wakaaro ana pea koutou ko nga
+tangata maori, he Nuipepa riri kau
+ta matou. ma riria ana te hunga tutu
+e matou, otira he hori tenei wakaaro mo
+te mea te tangi no te wakaha, koia
+matou ka tuhituhia ai te kupu riri, me he
+mea e rongo ana koutou ki te matou
+nei tikanga, a e mea ana i nga mea tika,
+na me i penei hei reira pu ano mutu
+ai te kupu riri katahi ano koutou ka
+akona autia e te Nuipepa ki nga mea e
+wakarangatira ai to koutou tupu. He
+ahakoa e tohe tonu ana etahi ki te tutu,
+kei wareware matou i te nuinga e ata noho
+ana e wai ana i nga mea mane, koia
+tenei me waiho nga kupu riri, kei a
+ratou e wakatupu riri ana a ko te hunga
+ata noho tutu kore penei me nga
+tangata o Poneke, o nga Motu o hea o
+hea ranei me wakaaro tonu ano ratou 
+ki nga mea e kake ai ratou.
+Na,e tupato ana matou ki te tikanga
+o te hoko o nga pakeha ratou ko nga
+tangata maori  o naianei ko tona tukunga
+iho he mate pea, he rawa kore a ka
+rawa koretia nga pakeha ka rawa
+koretia tahitia ano hoki koutou
+ko nga tangata maori me ratou.
+Na, me pehea ranei? me pehea ranei?
+kia kore ai tenei matenga, kei mea
+mai koutou, he mea he hunga taonga
+nga Pakeha, ekore ratou e mate te
+mahore, kahore, ka mate ano ratou
+ina mau tonu te naianei tikanga,
+wakaaroa hoki, e noho tahi ana tatou
+hoko ana ki te huka, ki te ti, te
+paraoa, te tupeka, te paraikete,
+te hate te potai te tarautete, te aha te aha,
+te tini noa iho o nga mea ekore e taea
+te tatau, otira, no hea enei mea katoa?
+no Tawahi, no Ingarani ano a e aha
+koia te tatou nei utu ki a ratou e
+
+homai ana ianei mea mo tatou ara ki
+nga tangata e Tawahi o Ingarani he moni,
+ae ra he moni, otiia ehara tenei te mea
+tupu whenua te moni, kahore na nga
+pakeha ano kawe mai ki tenei motu,
+na kahore he moni heoi ta te tangata maori moni
+i mua, he pounamu he mako, tena te
+ekenga mai e nga pakeha ka mauria mai
+e ratou e ratou nei moni hei hokohoko
+ma ratou, me te mea ka tupu tonu te
+moni i roto i te peke, o nga pakeha,
+kahore o matou tupato tena ko tenei,
+ekore e taro ka poto i nga hoki he moni
+kau te mea e tonoa atu ana ki Tawahi
+ki Ingarani hei  utu mo a ratou taonga i
+kei te potenga o te moni tino mate ai
+tatou, ao, te mea kahore he ritenga me
+nga taonga o tawahi o Ingarani ke reira
+noho noa iho ai aua tangata kainga ake i
+nga mea tupu noa i tona kare, heoi tona
+oranga, kei mea hoki koutou ae koia ko
+nga pakeha anake te mate, kao tatou
+tahi ano te mateka hemo nga moni o te
+pakeha ka mutu hoki ta koutou
+utu hoki ta koutou hokekohe e hoki tonu ata koutou ki te
+mua ritenga tera ranei te moni e tupu ma
+ruia a kaha koia matou ka wakaaro ai,
+me pehea kia utua nga taonga Tawahi a
+matou ki tetahi mea ke, kia honotonu to
+u to tatou rawa Na, koia tenei, me tahuri
+tatou ki nga mea tupu i te whenua, i
+penei ano ta matou kupu ki te Nuipepa o
+Nowema o tera tau, kia ngaki nga
+tangata i te witi, teina ko te tino ma tupu
+e pai ai nga tangata o Ingarani, o te a
+ranei, hei utu mo o ratou taonga koia
+tenei te ihuka, heoi ano te mea e tino
+kaka, ai tenei motu ana mohio nga
+Pakeha te tikanga o te haro, katahi pea
+ka mohio kua tae mai hoki
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_15.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_15.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_15.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,82 @@
+
+a te rere i Ingarani, me tona mira
+hei hare i te muka. I te matakitaki
+kainga ano matou ko te Tere hei
+turanga mo te mira - kua wakapai
+matou ki te wai taheke, ki
+te Puru, a e pai ana matou kia
+ngarengarea nga tangata maori e noho
+tata ana tenei awa, tera awa e patata
+ona kia tapai. ratou i te harakeke, hoea
+mai ai ki te Puru kia te Tere ma tona
+mira e haro mana ano nga katapahi e
+wakautu  Na, hoa ma, kia rongo mai
+koutou me te mea ka pai te hara o
+tenei mira taro ake ka wakaritea etahi
+atu mira, kia tini ki o nga wahi korari
+katoa, a katahi tatou ka wai rawa ko
+nga muka hei utuatu ki nga rangatira o
+Tawahi mo o ratou taonga, tena ko a tatou
+moni ka waiho ma tatou. Na Muka raua ko
+Whiti to tatou nei otu ka kake ai.
+
+Ko te wakamutanga o te tahuritanga hei Kaipara
+timataia ki te Nuipepa o mahi.
+
+Ano, kei te nga tangata i te poti
+me nga waka. Na, hoe ana nga waka,
+kei muri rawa te poti, no te mea te tini o
+nga utanga kia utaina a, na pai ana te
+moana, tika ana ano hoki te hau, he
+tonga. Wakangau ana matou kei terea
+haeretia e te tae amu ano ka rite ki te
+tahuna wakaara ana te ra, ko etahi o
+nga waka kua whai tika tonu hoki to
+ratou whitinga ki tera taha. Ano ka tae ki
+waenganui kua nui haere te hau, kua tu
+hoki te ngaru, a ora noa matou i te taimahatanga
+o to matou poti. Ano ka tata ki uta rere ana
+a Rawiri ma ki te taha tika, karanga
+mai ana E kua tahuri te tahi o matou. 
+Ko wai? Ko Maika ma,
+
+(he tino ngahuru nga tangata ki runga)
+Keihea i tahuri ai Kei
+waho ke ra?   He tino tahuri koia, kua mate?
+He tino matenga ra kahore he maunga i tino
+kite pu matou otiira kihai ahei te hoe atu
+kei wa mate koki matou. A, pouri
+ana o matou ngakau i tenei rongo
+otiia kihai taea te
+Poti te wakahoki te nui o te hau, me te
+tai pari hoki kua puta a ka mea ano kia u
+ki uta, otira, kihai taea te nuinga o te
+ngaru. A, kua hoki mai nga tangata i te
+wakatau te hunga mate mea mai ana
+ratou Kua mate katoa a, na ka mea
+matou kia wawe te u ki roto kia kawea
+atu ai te rongo ki nga wanaunga, a tika
+ana te hau, me te tai hoki ka ruarere
+tonu atu ana matou, a u noa atu ki te
+Warau i te 3 o te karaka Hei reira, noho
+ana matou, a, pari noa a tae ahiahi hei a te
+ata po o te ra tapu kau matou ki to
+matou kainga ki Tangiteroria. Ano, ka
+rongo nga tangata ki te matou korero,
+pouri rawa e ratou ngakau, a no te ra
+tapu huri ai tena ra. Heoi, e ake ana te
+ra o te Mane munemune noa nga tangata
+o konei ki te wakatau i te hunga mate ki
+te moana ka hoe noa atu ratou,
+a Mangaware, na tutaki pu i reira,
+ko nga tangata i meinga nei, kua mate.
+He pono ra! kua ora katoa ratou tenei
+hoki, ka noho mai nei. Ko etahi i ora ki
+runga i te takere o te waka, ko etahi te
+kau ana te raumati ano, na te tonga, na te
+tai pari, na te maiatanga o ratou ki te
+kau, na te mahi tohu hoki o te Atua ki a
+ratou i ora ai ratou i te moana, Te paea
+ana ratou ki uta ki Waihihi, a kua rongo
+a Ngatipa i Okaro ki te tahuritanga, kua
+haere mai ratou
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_16.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_16.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_4_16.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+ra uta ki te wakatau i a ratou, a na,
+ka tutaki pu ki a ratou, e haere  kau
+mai ana, kahore he kakahu ka
+tangohia hoki e ratou ko te ratou
+kainga, wakakakahatia ana ki te
+paraikete ki te hate ki te aha a ka,
+hoea mai hoki e ratou ki to ratou
+kainga no naianei hoki i u mai ratou
+ki runga i te haringa nui o te ngakau.
+Na e mea ana matou ki tenei
+He tohe he na te pakeha i tahuri ai
+ki Manukau te tahi ra, tena ko
+tenei ehara tenei ki te pakeha, otira,
+he turi ia, no nga tangata. Me he
+mea rongo nga tangata ki te reo o
+te Pura, kua wawe te hoa mai te
+ata, ka whiti noa ano te mea,
+kahore he hau, me pena, kahore
+tenei orangatanga. Koia matou ka
+mea ra, ko nga pakeha, kei tohe ki te
+hoe atu ki runga i te kuware ra nei i
+te porangi ra nei a ko nga tangata
+hoki, kei tua i a ka ho marire,
+te pakeha, tona tikanga. Heoi ano.
+
+Kia pera taku aroha atu ki toku
+hoa toku ano ki ahau, a kia rite
+taku meatanga atu ki te tangata katoa,
+ki taku e pai nei, kia meatia mai e
+ratou ki au, katahi pea ka rite enei
+kupu i te mahi ma e nga tangata
+maori o Poneke.I te toronga o nga
+Whare pakeha te ahi monemone noa
+i o ratou taonga tokomaha ratou i
+muhore ke reira nga tangata maori
+kohikohia ai i a ratou  moma ka
+he e tu ki te Minita ki a te Kora,
+hei mea ho atu noa ma nga pakeha,
+6 14s 81/4 e ono pauna, kotahi te
+kau ma wa nga heremu ewaru pene,
+me te hawepene hoatu ai e ratou ki
+te hunga rawa kore kia hokona
+he kai, te kakahu mo ratou e hoa ma
+
+e nga tangata o konei katahi matou
+ka kite i te hua pai o te aroha e tupu
+ake ana i roto i te ngakau o nga
+tangata maori e rite ranei nga tangata
+o konei ki nga i tangata o Poneke te
+pai. ana pau nga Whare pakeha i
+Akarana, te ahi kahore ranei?
+
+KI NGA KAI TUHITUHI MAI E pai ana matou ki
+te pukapuka a tetahi e kua kai rapu i te tikanga a
+otira kihai ia i wakahuatia mai te ingoa o tona
+kainga, me te ingoa koki o e nga tangata i te kia
+ia koia tana pukapuka te taia ai e kore hoki
+matou e ahei kia taia te pukapuka wakapae puhu.
+
+Kua tae mai ki a matou enei korero  He
+ritenga maori te wakamutunga o te 
+korerorerotanga a Nohepai ko
+Titirohaere me tenei hoki Ko te tahi atu wahi o nga i
+tupuna Ingarangi ka taia ano enei ki te tahi
+Nuipepa atu.
+
+E hoa ma e nga kakorero i tou Nuipepa kia
+rongo mai koutou ki te matou e pai ai, ka kite
+koutou i etahi kupu ke me ata tuhituhi mai ano ki
+te Kai Tuhi wakakitea mai nga kupu hei kia tino
+tika to matou reo [KAI TUHITUHI
+
+E HOA MA.
+
+KIA rongo mai koutou katoa, tenei ano
+tetahi pukapuka, na te pakeha e noho
+ana ki tahaki atu o te whare o Pimana, i
+tuhituhia atu ki te Kawana e mea
+ana, te Kawana, tenei ano nga tangata
+maori e tua ana i nga rakau o te kainga
+kua oti nei te hoko e koe hei wahi
+hoko ma ratou a tona te mahi
+penei. Na e mea ana te Kawana,
+tuhituhia atu tenei kupu ki nga tangata
+maori kei rokohanga ratou e te kino.
+Kua ho atu au tenei kupu ki nga
+katipa kia titiro haere ratou, a ka kitea te
+tangata tahae e ratou, ka herea, ka
+wakawakia nuitia ano i reira. 
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_17.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_17.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_17.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,79 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI.
+
+[Na te Kawana i mea kia taia] 
+
+Vol. 2] AKARANA, MANE, MEI 1, 1843. No 5.
+
+TARO ake ka ngaro te ingoa o nga
+Rangatira maori te mahi a Whiro!
+kei te wakahe ia te tangata maori,
+ko te papakutanga haeretanga o te
+
+
+ingoa maori rere tonu ana ki nga topito o
+te ao no reira te matou tupato keihoha
+te ngakau o Wikitoria te Kuini te mahi
+he o nga tangata maori, e wakanoa ana
+iana ture, kei wakamutua hoki taua
+ritenga atawai. Hua noa ana pea nga
+Rangatira maori, ekore e puta atu te rongo 
+a ratou mahi ekore! rere ana te rongo
+kino me he kawau e rere ana ki
+te moana te hohoro Na te Nuipepa ekore
+etahi o koutou mahi e taea te huna e
+tata katoatia ana e te pakeha a mahi
+maori i roto i ta ratou Nuipepa pakeha,
+me matou kohia e te ana i nga ritenga
+Pakeha ki roto ki te Nuipepa maori mo
+koutou no reira te matou pawera e te
+wanau akiritia rawatia nga ritenga
+wakatupu kua nga mea hoki e wakahe
+ana i a koutou. Ka ki mai pea koutou I
+mo te aha tenei kupu?  na whakarongo
+mai kua kite matou i te mahi a etahi
+Rangatira maori, ka noho noa iho ratou
+ki te Taone, e rea noa ake te ratou
+nohoanga i konei kahore he oranga,
+katahi ka anga ratou ki te mahi kino
+rawa ka ho atu i o ratou kotiro ki nga
+Pakeha, e tanga a ratou te utu
+puremu hei oranga mo ratou, katahi te
+mahi hei a kua puta mai hoki te rongo o te
+mahi a nga tangata ratou ko nga wahine e
+
+noho noa iho ana ki te Taone huihui mai
+ana ratou ki tetahi whare, ko nga tane
+haere unene ana ki tenei whare ki tena
+whare i te roa e te ra, kai ana ratou i nga
+mea hokona ana e ratou te utu
+puremu o nga wahine katahi ano taua
+whare ka pakarua e matou, me pehea te
+kupu ki tenei mahi kahore, ahakoa he
+kupu nui, ekore e rite ki tenei mahi te kino. Tenei atu
+ano tetahi ritenga e mate i, te ingoa
+maori, te tahae tupu haere ana tenei
+mahi e korerotia ana tini noa iho nga
+mea tu e pakeha, kua riro i te tahae a,
+
+tanuraia ana e nga ke e ki waenga
+tahora, kia mutu te ratou noho konei,
+katahi ka maua nuitia atu  I te whakawa
+hoki matoumanahi, ko tahi te tangata i
+hopukia kotahi tahua ko te  ahiahia te
+ingoa o te tangata i oma te tamaiti koe i
+Ngatipo te ingoa o te tangata kua herea e rima tahi nga
+paraikete tahaetia e raua, e toru i a
+te ahiahi me te hate e rua i a Ngatipo,
+whakahokia ana nga mea e rua ki te
+pakeha a maku ana te tangata e te Kai
+Whakawa ki roto ki te whare herehere,
+kia tono ona marama e noho ai ia i
+reira hei utu mo tana tahae. E hoa ma e nga
+Rangatira o uta nei ekore koutou e
+whakaro ki tetahi tikanga e wakamutua
+ai enei mahia ekore ranei koutou e ahei,
+kia puritia o koutou tangata me o koutou
+kotiro kia kaua ratou e haere mai ki
+konei, penei ai  whakaaroa hoki ki tenei kei
+heke rawa o koutou ingoa, kei piri tonu
+te toku whakarihariha ki a koutou.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_18.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_18.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_18.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,78 @@
+KO TE TARI ATU WAHI O NOA
+"TUPUNA 0 INGARANGI."
+
+Na, ka noho nga Hakoni ki Ingarangi,
+a roa rawa iho na ka whakaekea mai
+ratou e nga Rani. He iwi tena no o
+Hakoni te taha o te moana, te iwi
+whakatere kaipuke he mana rawa ki te
+ngangare A to ratou rongonga ki te pai o
+Ingarangi na, rere mai ana ratou i runga i
+o ratou kaipuke. No te 850 o nga tau o,
+muri iho i a te Karaiti taua iwi
+whakaeke nui mai ai o Ingarangi
+Rokohanga mai ko Etereri te tuakana o
+Arapere te kingi o Ingarangi I te pito
+whakaekenga mai i mate ratou, a mate
+ana to ratou tangata nui a,Rakanara a ka
+rongo ana tamariki,
+na te tino haerenga mai ki te takitaki i
+tona mate. Tae rawa maku, wehewehe
+nga rangatira o nga Hakoni. Na kihai i
+huihuia e ratou whakaaro a riri
+tautauamea ana tena iwi tena iwi Na ka
+mate ratou i nga Rani. A noho ana nga
+Rani i Ingarangi. Na wai a, ka mate a
+Etereri te kingi o nga Hakoni,
+a riro mai ana te kingitanga tona teina i a
+Arapere. Otiia e koni mai ana tena nga
+Rani., a, kihai kaha a Arapere i a ratou.
+Na ho mai ana e ia te moni kia ratou kia
+hoki atu ratou ki te ratou kainga. Te
+rironga mai o te moni tahuri tonu mai
+ratou ki te whawhai ki a ia a huakina
+petia ana ia e ratou. Na mate noa iho a
+Arapere, e whati ana ia ki nga nehenehe,
+ki nga repo kuhu ai.
+
+Otiia he maia rawa a Arapere, he
+mohio hoki ki te whakaaro Na ka haere
+mai ia ki tetahi motutere i te
+
+huinga ia whare o te tahi kai tiaki hipi me
+te whakaaro aro ki te pehea ranei ki te
+pehea ranei e ora ai tona iwi i nga Rani. A
+noho noa iho ia i reira. I moehewa hoki te
+hepara kua noa no nga tautangata noa atu.
+Na, ka akiakina e Arapere e taua ruruhi ki
+te tunu taro ki te ahau ki te aha,
+whakarongo o kau a Arapere. Otiia kihai i
+tika ana tuau o te taro I poto hoki ana
+whakaaro tona tuateatanga mo tona iwi 
+i mate nei i nga Rani, a whakatupehupehu
+noa iho te hoa e te para ki a ia. He
+inati.  te tangata nei Ha! poauau. He aha
+koe te whakaaro ai ki te mahi wera noa
+iho nga taro ia koe heoti. Ka taea te huhi
+o te tangata na, ka mate te tara ka hua
+hoki te mahara Ka tahi ka ma te
+whakahaere a Arapere ki ona hoa, a
+aroha mai ana ratou ki a ia. Na tikina ana e
+ia atawai mai ana e tahi tangata ki taua
+motutere, a, hanga ana e ratou ta ratou pa
+ki reira. Na ka tahuri ratou ki te whawhai
+ki nga Rani. Na wai, i whawhai i
+whawhai a hinga ana nei a Rani i a ia, Ka
+tahi ka huihui mai te tangata ki a ia a ka
+tokomaha ratou. Na ka haere puku mai a
+Arapere ki te puni o nga Rani, me te
+whakatangi ano tana hapa, e pai noa iho
+ratou ki a ia kua noa te tangata ke noa
+atu Na tirohia katoatia ana e ia nga wahi o to
+ratou puni, a hoki ana ki ona hoa. Na ko te
+tino whakaekenga mai a Arapere ia ratou
+a mate iho ratou Otiia ki hai i taro kua
+whakaeke mai ano ratou, a, huakina nga
+tangata o Arapere. Hua noa e rokohanga
+Arapere. Hua noa e rokohanga a
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_19.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_19.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_19.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,88 @@
+Arapere e noho poauau noa iho ana. Te 
+whakatikanga mai o Arapere, na ko ratou,
+ka hinga. Ka tahi ka ta te manawa o,
+Arapere. Otiia kahore ia i pai kia noho
+mangere. Ahakoa te turoro ia tino whai
+ana ia te ao, te po, ka enei mea erua kia
+kake ia, kia kake hoki tona iwi Haunga te
+whakakake. Ko te whakakake ko te
+mangere raua tahi raua kihai a Arapere i
+pai ki era. Na ka whakaaro ia kia nui tona
+mohio kia mohio ai ia ki te tohutohu i ona
+tangata me pehea hoki e mohio ai te kore
+tangata hei whakaako Na hokona ana e ia
+nga pukapuka pai, hei whakaako i a ia, a
+korero tonu ana ki reira te ao te po. Ko te
+tahi wahi o te ra i whakamotuhaketia hei
+whakahaere tikanga mo tona iwi, hei
+whakarongo nga ki a ratou korero ko te tahi
+wahi hei korerotanga i ana pukapuka a he
+nohinohi te wahi o te po i waiho hei moe na.
+Na kake ana a Arapere,
+ratou ko ona tangata a paku ana
+tona ingoa ki nga tau whenua katoa.
+Na ka whakaaro ia kahore ano ona
+tangata kite noa te pukapuka e te Atua.
+He reo ke hoki te reo kahore ano kia
+whakamaoritia hoatia ki te ratou reo. Na
+tikina ana e ia etahi tangata mohio a
+Ahera raua ko Erikena, hei hoa
+whakamaori mona, e whakamaoritia ana
+e ratou te pukapuka e te Atua tuwhaina
+atu ana hoki e ia ma ona tangata. Na ka
+tuhituhi ia i etahi ana whakaaro hei
+tirohanga ma tona iwi kia hiahia tahi ai
+ratou me ia ki te tino taonga e kake ai te
+tangata He mea tuhituhi kau ia nana,
+kahore i taia kahore hoki ana ta
+pukapuka.
+
+No naianei tena mea kitea ai e te Pakeha.
+Ko te tahi tenei ana whakaaro E
+mohio ana ahau, kahore he mea ke atu
+hei rite mou te pai e te Atua e koe e
+noho nei runga i te ranei te rangatira
+hoki o nga mea katoa. A, e mohio ana
+ano ahau e kore ahau e tata ata ki a koe,
+ki te kahore ahau e tukua atu e koe.
+Whakaakona ahau ki tenei. Whakahangia hoki-
+Heoi ano te hunga, i a ratou te tikanga
+ko nga mea i kite nei i a koe.
+Tena koa. Ho mai taua whakaaro tika ki a
+au. Heoi ano te hunga, kei a ratou te pai,
+ko nga mea i whiwhi ki a koe. Tena koa.
+Ho mai te pai ki a au. Homai hoki he
+ngakau e mohio ana ki te
+whakaaro. Whakanuia taku hiahia ki te
+oranga tonutanga ringihia mai ano hoki
+tou aroha kia au. 
+
+(Kei tetahi Nuipepa atu ka korero ano 
+
+Ko tetahi wahi atu o te korerokorerotanga a
+
+NOHOPAI raua ko TITIROHAERE 
+
+Nohepai. E ko titirohaere kua tae
+mai koe e kara.
+
+titirohaere- Kua tae mai ra hoki au
+e tamara kia whakaotia e taua korero a
+kua oti hoki te arahi mai e ahau toku
+tamaiti matamua a Matakuhoia, kia
+rongo na te peheatanga a taua korero.
+
+  N- He mea pai e kara kia arahina mai
+tou mea matau ina hoki toku muringa a
+TE Whakarongo kua oti te tono mai e
+ahau.
+
+  T- i muri iho i te taua korerotanga ka
+whakarau, a, horerawa kitea e ahau te
+pononga o au kupu.
+
+  N- Kua wareware koe e kara ki
+o taua Tupuna? E aha o ratou kaka-
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_20.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_20.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_5_20.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,103 @@
+Hu? he aha ta ratou kai? ko nga
+kahu, he pata he ti kei nga rangatira
+ka whiwhi ki te mea muka. He roi nei te
+kai he pipi he ngohi, he karahu 
+na tenei whakatupuranga e kai ana
+taua i te parete te poakona ki te
+mea ka nohea ano taua whenua e te
+Kawana ratou ko ona tini pakeha, he
+aha ano te kai ai taua i nga mea
+whakareka a te pakeha, te kakahu noa
+ai hoki taua i nga tino koheka papai, ki
+te mea e ahuwhenua ana taua ki te ngaki 
+ki te mea ano hoki e hokoa e taua nga
+wahi whenua takoto kau
+
+T-Ae raia i enei rangi e pai
+ana, otiia ka kapi te whenua i te
+pakeha ki toku whakaro, ka iti taua ki te
+aroaro o taua iwi ko reira pea te
+Kawana tango ai i a tatou, hei ngaki
+i ona mara, kei patu kowhatu ano hoki ki
+nga huarahi.
+
+N-ano e hara ratou i a te Kuini
+Wikitoria i a koe ka pea e kore ra te
+tangata e herea noatia ka pa tau he
+tahae, me era atu kino na ma era herea
+ai e te katipa, tena ka noho marire te
+tangata ekore ra e ahatia e te kai here,
+tenei kei taku teina a Whakarongo, ki
+mai koe e koro, he tangata eke
+kaipuke hoki ia.)
+
+  Whakarongo. Kua whai ahau ki
+Iuropi e hoki noa mai ki ano ahau ki te
+noa i te tahi pakeha hiahia ki te here i
+ahau, na i oku whakatuturitanga ka riria
+au e nga tangata o te puke tena ka pai
+taku mahi ka atawhaitia au e a pakeha
+katoa.
+
+T-E rongo ana koe e Ti ki nga
+kupu o toku teina ? e kore raia hoki e
+penei te atawhai o nga pakeha katoa,
+tena ano nga hunga kawe riri, otira he
+mangakau ki te mea ka pa tona patu,
+ka whakawakia ra ia ki te ritenga o te
+ture. Matakuhoia" E pa! he hoia ka
+puta e whatahi e rahi te tatou marutanga
+aianei te pu a ratou a he maripi
+
+roa kei te hope e mau ana aue!
+hohoro tonu te haere mai 
+
+N-Kati hei konei tatou tatari ai,
+na e patua tatou aianei, koia te mea
+tika au kua whakapuaki mai na, a he
+tangata korero pono koe.
+
+T-Ka tahi ano au ka whakapono atu
+e Pai, ma hoki nga hoia ra haere
+mariretia ana kihai hoki i mea kia whai
+kupu au ki a tatou e whai hoki te tini o
+te pakeha.
+
+N-Ae ra hoki e penei ana te pakeha
+me matou, ko te tangata waha ko te 
+tangata wahanui, ko te tangata hoko pai
+ko te tangata hoko kino ko te tangata
+tika ko te tanga he, aua ra e apitia e koe
+nga hara te tangata ko tahi ki runga ki
+nga matenga o te hunga tokomaha he
+mea he kia whiua au mo te kino o tera
+tangata, engari mona ana te utu o tona
+hena, ki te mea ka mate koe te tahi 
+ana koe e tahuri atu. ki te patu ki
+te pahua ra nei i tona whare ta te mea,
+kua wai! o nga Kai whakawa he
+whakarite i nga mea katoa e pai ana ki te
+ture kua pakeha na hoki tatou, no te mea,
+kua whakaae ki a  Wikitoria hei Kuini mo
+tatou na kaotakahia ana ture ki raro ki
+o tatou waewae, he mea tika rawa kia
+rongo tatou te mamae o ona whiu ina
+hoki a Pita te Apotea. ka mea I!
+Whakahoneretia nga tangata katoa,
+arohaina nga hoa wakapono E wehi ite
+Atua whakahoneretia te kingi, ahakoa e
+hara tenei te korero whenua he mea kia
+rongo koe.
+
+E HOA MA.
+
+E KOREROTIA ana, tenei ano tetahi
+tangata kua kite i nga hoiho o te
+Kawana, na e mea ana matou ki taua
+tangata E haere mai hei kai arahi i te
+pakeha tiaki hoiho, ko reira utua ai koe
+e matou i te pauna kotahi
+
+Akarana, he mea ta ki te perehi o te Kawana.
+
+ 
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_21.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_21.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_21.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,53 @@
+KO  TE KARERE NUI TIRENI.
+[Na te Kawana e mea taia]
+
+Vol. 2.] AKARANA TAITE HUNA 1, 1843 [No.6
+
+I te Nuipepa o Aperira i mea ai
+matou, na te ngakinga i te witi, no te
+haronga hoki te muka o tatou moni e
+rongoatia ai.  Nei, tenei ake tetahi
+ritenga hua ai nga moni ma nga
+tangata maori, e wai rawe hoki
+ratou, ka hahia te tangata ki tetahi
+mea aha ranei mona a ka kore
+noa iho ona moni hei hoko haroa
+tetahi kete muka, haria mai ki nga
+Pakeha heke taonga ki te Taone,
+a ka tangohia ano e ratou taua
+kete he ngutu taonga ano te moni,
+a mehemea ehara ia te mea
+utu nui i hiahia ai te tangata ka
+riro mai pea i te tenei kotahi 
+Katahi ano te mahi ahua tangata t e
+ritenga pai rawa he ki tenei, tena ko
+te naianei tikanga, he ana titiro
+hoki ki te tangata haere warara
+ana te taimahatanga o t tona kawenga
+wahia, Me he ia hou te pakeha e
+kite ai taua i tangata a ka rongo ia
+ki e tahi o ona hoa pakeha. Na he
+rangatira tena tangata no Waikato,no
+hea ranei ka  ata te tauhou ka mea.
+
+He ati te awau o te tangata nei e
+aha te wakaritea ai tetahi mahi rangatira
+mana? Otiia ekore matou e mea atu,
+wakarerea katoatia te hoko o naianei,
+kahore e tika ana ano hoki ta koutou
+hoko i nga riwai, i nga kanga i nga poaka,
+tena ko tenei korerotia nei te mahi
+pai atu i era miro hoki ki taua tangata e
+arataki ana tona poaka ki te hoko kua
+tae ki tetahi whare, ka puta mai te
+pakeha ka mea he ma nga utua 
+katahika ano te tangata ka ki atu e rua
+pauna Ka kata te pakeha ka mea atu,
+kahore kia kotahi heoi ano ka haere  
+ki tetahi whare atu penei
+tonu a ngenge noa iho nga waewae o
+te tangata tona kopikopikotanga, a
+te Taone a ahiahi noa ka riro te poaka,
+kahore ranei, otira m iho pea nga utu
+tau pauna kotahi i wakaritea e te
+Pakeha tuatahi tena ko te tangata e
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_22.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_22.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_22.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,85 @@
+hari ana tona kete muku ki te hoko ekore
+a, e pena, haere tonu ia ki taua  Whare i
+reira te mea i pai ai ia e takoto ana, ka
+wakaritea te taimahatanga o tona kete e
+te kai hoko a me te mea e rite ana ki te utu
+o te mea he pai ai ia ka riro mai akahoki
+pai atu te tangata.
+
+I MOHIOTIA KI TE AHA E KAKE ANA
+TE TANGATA MAORI?
+E mea mai te tangata ki a matou.
+Hei aha ta koutou Nuipepa i taia ai?
+Na, ka mea atu matou i taia ai ta
+matou Ngakeha kia kake ai te tangata,
+maori kia mohio ai ia ki a matou
+tikanga ia mohiotia ai ano hoki e te
+ra iwi, e tera iwi, nga iwi e kake ana
+me nga ketia hoki kake ai..
+
+Na e mea ana matou e kake ana te
+tangata maori. E mea mai te tangata
+kia matou. He poaka te tangata
+maori. Kahore ka tino te rawa e
+matou ngakau ki tena kupu he tangata
+ano ratou tae matou nei ano whakapakeha.  
+Na te mea kihai ratou i
+rongo wawe ki nga ritenga pai i kore
+ai ratou e hohoro te kake. Otiia e
+hohoro ana e tahi. Haere ki Putiki.
+He aha i reira i te poto nohoanga o
+Akarana? I pai ranei nga whare.
+I ahua pai ranei te kainga. Kaore
+ra hoki.
+He paru noa iho te whare
+karakia hei muia i puruhi te moenga
+tangata he kino noa iho. Inaianei
+e pehea ana? Haere ki reira  i te
+Matakitaki  Ahakoa te whare rauapo
+nga whare he whare pai ana hoki
+Tahi rawa te whare karakia whariki
+rawa whakapai rawa. Me nga whare
+tangata maori hoki, haere noa ai te
+pakeha rangatira ki roto te ai he
+
+whakahouhou ai ai he wehi te puruhi te
+ai te aha mua potatu a ratou ki, hei
+hoko tupeka, hei hoko pu hei hoko
+paraikete. Inaianei, na ka kitea te kakahu
+pakeha tera tapu ka kitea te moenga
+pai me te tepu pai, me te marmi, me te
+paokamete preti, me te aha me te aha.
+
+Na te aha? Na te mea e kake ana tera
+iwi e kake ana a Ngatipaoa. Me
+Ngapuhi ano hoki e kake ana ana
+Ngapuhi reira, matou i enei
+marama i mea ake nei. E mea mai te
+tangata, ara, i te whawhai nei ratou te
+raha, no te mea kahore ano kia tino
+u noa te ratou whakapono.
+Otiia me he mea ko nga wa o mua ina, kua
+tino te rawa ratou. Tena ko tenei te
+mutunga iho o te ratou ngangaratanga,
+na tanumia e marietia iho a ratou tupapaku,
+whauwhiu ake hoki ki te rongo. Na etahi
+hoki o te hunga kino ratou i whakahihiri.
+Me he mea ko muaa kua tino kino rawa te
+mahi. No reira matou i mea ai e kake
+ana ano Ngapuhi. Me Waikato ano hoki e
+kake ana ano etahi o nga tangata
+Waikato e hoko ana. ratou i nga
+kakahu pai, hanga ana hoki i nga.
+Whare pai e anga nui ana hoki ki te
+karakia, ki te tino mea e kake ai te
+tangata tenei ao, e kake ai hoki i
+tera ao atu. He koanga ngakau te mea i
+taia inaianei ki te tahi wahi o t enei .
+nuipepa ta ratou kohikohinga moni. Me
+he mea he mua, ka hua tena
+whakaputanga aroha. Hua atu
+aroha te tangata aroha iho ki a ia 
+ano, e kore e mahara atu ki te ra iwi
+e noho ano i roto i te pouri. Tena ko
+tenei ka whakaaro ratou inaianei ki te
+pai o enei korero, ka aroha hoki ki
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_23.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_23.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_23.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+nga tangata i hapa i enei taonga na
+ka mea ratou, a, me kawe atu e hoki e
+tahi me era kia ora taua tatou.
+
+ Koia matou i mea ai, E kake ana
+te tan  ngata maoria tenei ano matou
+te moi nei kia hea ai ki a rata ou he
+ngakau whakaaro te ngakau aroha,
+he ngakau, kaha kia u ai to ratou tohe
+nei ki te pai, kei hohoro ratou thoha,
+kei hoki iho, me te kohata e taka
+ana i te pari e ngari kia pera ano,
+me te tamaiti e whanau nei i te
+orokopikanga o takoto huhuakore
+noa iho ana. Muri iho ka ngoki;
+Muri iho ka haere a e tu ka pera ano me
+te tangata, na ka kai i te kai pakeke
+a ka kiia te tangata Ma te Atua e
+aroha mai ki te tangata maori e
+whakatika hoki ana mahara kia pena ai
+na te tupu ake ki te tikanga o te
+kaumatua.
+
+HE RUENGA MAORI.
+
+  I te marama e Maha, te 9 o nga ra i
+te tau 1843. Ka whakatika atu matou i
+Nuaka, (he wahi whenua e takoto ana i te
+ringaringa matau o te awa nui o
+Hokianga, e tata ana taua wahi ki te wah
+apu ka take matou ki te tuauru e rua pea
+maira, ka kitea atu etahi o matou nga
+waka maori e rere mai ana ,no te hi
+whapuka hoki ratou, ka hoki mai ki!
+Hokianga, a ka oti te toto nga waka ki
+uta ka whakatata atu matou ka mea atu 
+I a e kore korua e pai ki nga paunatu
+peka e rua mo te ngohi kotahi ? Ka mea
+mai tera kia kotahi pa ana moni kia te
+kai nga herem Kahore o matou hiahia
+kia maumauria nga moni me era ngehi
+kua tata ki te
+pirautanga na ka tahuri mai matou
+
+ka hoki ki te kainga moe iho ohe i nga
+ake i a te ata kei te whakapai i nga
+aho, me nga matau, ka eke ki te poti ka
+hoe a te wahapu ra ano rokohanga.
+aata  e noho ana taua iwi hoko pai , i
+te taha o te awa, e tiaki ana hoki i o ratou,
+kourahiriwa, me nga kohatupapaei no te
+moana, nui hoki ana taonga hemea hi ki te
+matau Kihai tukua te punga o to matou
+potika pa te karanga riri o taua hunga,
+kihai roa te manuranga, ka teka te punga,
+mei reira ka hoa kiuta ki te tika kowhatu hei
+punga, manu kau ano ka whakatika te tahi
+tangata maori, (ko Ngapo ai ingoa, no te
+hapa o Ngatikorokoro, me te patai te
+ringa, ka tata mai tona waka ki te poti ka
+mea E hutia te punga, hoe atu e kore koe
+e riri me he mea haere atu ana ahau ki
+te tahae i tou tea ? Ka mea atu te tahi o
+matou kotau tea tenei ko te moana? Ka
+mea mai E ae ra hoki naku te moana e
+kore te tangata e tukua mai kia ni, ka oti
+hoki te whakatapu mo matou. Ka hutia te
+punga ka hoa ki te tahi wahi atu manu
+kau ano ka aru mia mai me te patiti, hei
+patu pea ta matou, otira a mea kau mai
+He kore koutou e rongo kakutia ai te
+whakaheke o te punga e ahau no reira ka
+hoe ke mai matou ka whakarere atu taua
+hunga atawhai ki te pakeha.
+
+[He inati te tangata i korerotia nei ko
+wai ra? Katahi matou ka rongo ki te
+tangata e kai pono ana nga ika o te
+moana, he porangi ranei, he aha ranei
+tenei korekea e mea mai etahi apo tonu
+ana nga pakeha i nga mea e te tangata
+maori tena ko tenei e apo ana te tangata
+maori i nga mea o te Atua kai Tuhituhi] 
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_24.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_24.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_6_24.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,75 @@
+ Ko te pukapuka tenei tuhituhia e te
+Tere, kia mohio nga tangata maori 
+katoa i te tikanga o tana hoko to te.
+harakeke i pai hoki matou ki tena ritenga,
+ko e matou i wakaae ai kia taia ta te
+Tere pukapuka ki roto ki,
+to matou, Nuipepa, a e mea ana
+i matou ki nga tangata katoa e noho
+tata ana ki te Puru kia tahuri mai
+ratou ki tenei mahi, ko reira kua tonu
+ai a  ratou taonga.
+
+E HOA MA. Tenei ano taku
+tikanga mo te harakeke hoea mai ana e
+koutou ka paunatia katoatia nga
+karakeke hoea mai ai a ko nga utanga
+waka e kore e rite ki te taimahatanga  o
+nga pauna ko tahi mano, ekore ia e
+tangohia, ko te utu o nga utanga e rite
+ana ki nga patua e rua mano, koia tenei, e
+ware hereni mo nga harakeke roroa, he
+mea tapahi ki raro rawa ki te putake.
+Na, ka riro mai nga utu i te tangata a ka
+hiahia ia ki tetahi mea ke atu, haunga te
+moni hei utu, na ko te ritenga tenei e aua
+taonga.
+ Ka wa nga pauna paraoa e rite
+ana ki te hereni kotahi.
+ Kotahi pauna Tupeka, e rite ana
+ki nga hereni e toru.
+ Ka wa nga pauna Raihi e rite
+ana ki te hereni kotahi.
+ Katoru nga pauna Huka e rite ana
+ki te hereni kotahi..
+ Kotahi paraikete e rite ana ki
+nga hereni tekau ma rima.
+
+ Kotahi Hate e rite ana ki nga hereni
+e wa.
+
+Na to koutou hoa aroha
+NA TE TERE
+Te puru Huna 15, 1843
+
+Ki te kai tuhituhi o te Karere
+
+E Hoa- E mea ana ahau ki a tuhituhia
+e koe nga moni i kohia i konei
+e nga hahi o Pehiakura o Waikato 15
+11s. 4 1/2d. hei kawe mo te Rongo pai
+ki nga iwi e noho ana i roto i te pouri.
+Kei a au ena moni a maku e uta atu
+ki tahi wahi ki te komiti o nga
+mihinare.
+Na tou hoa na te
+MANIHERA
+NO TE PUAHA O WAIKATO, HUNI 10, 1843
+
+E HOA MA.
+Ko te toru tenei a matou tainga
+korero nga hoiho o te
+Kawana kua ngaro - heoi kahore ano
+kitea noatia. Na, i te korerotanga
+tuatahi i mea atu matou  e whiua mai
+nga Hoiho ki konei Otiia kihai tae
+mai. No reira tuaruatia ana kupu
+haere mai  etahi tangata, hei kai
+arahi mo te pakeha. Tena, kihai tae mai.
+No konei ka mea atu ai matou kia
+korerotia kautia kia matou te ingoa o te
+kainga kitea ai aua hoiho e haerere ana.
+Na ma matou e hopu.
+
+Akarana, he mea ta ki te perehi o te Kawana.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_25.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_25.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_25.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,54 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol.2] AKARANA, WENEREI HATAREI 1, 1843. No 7.
+
+HE WHARE HOKOHOKO
+
+ Tenei pea etahi o koutou te mea,
+te whare aha ra tenei maku e mea
+atu te whare hoko i o koutou mea,
+kia kaua ai koutou e haerere, e
+kopikopiko i te taone. Tenei ano pea etahi
+o koutou e mea ana, ha! he aha te
+pai o tenei mea he aha ano maku e
+haerere e rapu i tetahi pakeha hei
+hoko i taku poaka, i taku aha ranei ?
+Wakarongo mai ka haere koe ki
+tenei pakeha, a, e kore e tangohia,
+tera pea te pakeha, i hiahia ki te hoko
+kua kapea e koe tena mehemea e
+kawea ana tou poaka tou aha ranei, ki
+te ware hoko ka haere mai e tangata
+mate ki te hoko ka riro. Waihoki,
+ka kawea te wa e te riwai ki tenei
+pakeha ki tera pakeha, a e kore e
+pai, mamae ma iho tou tuara i te
+taumaha, kopikopiko noa koe, ka
+ mea koe, ka mate ahau i te kore
+ pakeha hei hoko i taku kete riwai,
+me hoko hei hikipene, tena
+
+mehemea e kawea ana ki te whare hoko he
+pakeha ano pea kino, kihai roa ka puta
+mai te pakeha i pai ka riro, mehemea e
+haere ana koe ki te taone, ka riro pea tou
+aha ranei tu noa ana koe i nga waharoa
+ano ka po noa te ra, katahi ano koe ka
+wakaaro ki te hoki ki tou kainga tena ka
+kawea tou aha ranei ki te whare hoko kihai
+i roa ka riro hoki ana koe ki tea mahi.
+Maha noa iho nga pai o te Whareheko,
+rite ai hoko rite te utu tena ka haerere ki
+te taone, te utu mo te tetahi te utu he ta
+tetahi koia matou ka tohe atu ai ki a koutou,
+kia mauria mai o koutou mea ki te
+whare hoko me tenei hoki ka haere koe ki
+te kuwaha o te whare pakeha ka riria koe,
+ka whawhai pea korua te mohio ia ki tau
+reo, te mohio koe ki tana ka haere mai
+koutou ki te koutou kai tiaki ka mea e,
+kua maru akau i te pakeha, tena mehemea
+haere ana koe ki te whare
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_26.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_26.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_26.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+hoko hore he pakeha hei riri kia koe, ta te
+mea te tini te pakeha me te katipa hei
+titiro hoki pai atu ana koe ki tou kainga.
+Ko to te rangatira tu ahua
+he haere ki te whare hoko tena ko to te ware tu
+ahua, he kopikopiko te taone, me te
+kete riwai ki te tuara.
+He whare hoko tenei i nga mea,
+katoa, poaka, heihei  riwai muka ika,
+kakahu maori puka tanapu.  me nga
+aha noa iho.
+Ko te tangata i hiahia ki te hoko,
+haere ana ki te taone ka riro hoki marie
+atu ana ia ki tona kainga.
+E hoa wakamutua te hoko i enei
+mea, ko nga pu me te paura me
+nga mea katoa e aku atu ana ki
+te whauhai tenei hoki tenei mea
+me wakamutu, ko  te hoko rama, 
+me nga mea katoa e wakahaarangi a
+te tangata te mea wakaahua nei i te
+tangata ano te kararehe maori, Kia 
+wakaaro atu koutou ki o koutou hoa
+wahine, me o koutou tamariki, ki
+tetahi mea me a ratou tinana.
+Ko nga rae puare ai tenei whare
+koia enei ko nga Tuihe me hoa
+Paraira, ko te 8 o nga haora o te ata
+ kuare ai ko te .5 o nga haora o te
+ahiahi kapi ai, ko nora Mane, nga
+Wenerei, me nga Hararei ko 9 o nga
+haora o te ata puare ai, ko te 3 o nga
+haora o te ahiahi kapi ai. Ko tenei
+marama e kore e whai ritenga mo tenei
+whare, tena ko tenei e haere e nei, ka
+riro mai tetahi ritenga nohinohi ma te
+tangata i te whare e wakarite otira
+ka e waiho tonu roto, ka mea atu te
+tangata i te whare kia kawhai ki waho,
+kawea kaua e turi. Na, e tu ana tenei
+whare, i
+
+raro i Orotiu, ki tetahi taha o te
+awaharoa e aha ana ki tetahi.
+
+Ko te ringaringa o te hunga mahi hei hopu
+i te taonga HOROMONA 
+
+E aue ana nga pakeha o tenei wahi o
+Hokianga, tenei ra tenei ra mo te
+mea ka hone tonu te haerenga mai e nga
+tangata maori ki te tika utu mo nga taiepa
+kua wawahia e te kau  mo nga mara
+ano hoki kua parehe te kai. Ahakoa
+nohinohi ake nei ano te kainga, kia
+whakaharahara noa atu ano nga utu, ka
+pai ratou, a, ki te mea ekore e whakaae
+te Pakeha ka mea ratou kia puhia nga kau. 
+A tenei marama kua pahure i puhia
+tetahi o  Pene Ianga e te  Hukutu, otiia
+tu kau, kihai i mate. Ka poku ke e Te
+Manaroa, ka haere mai nga tangata
+ngakau po, no te karawa i a Papahia
+ma, ka tono ki etahi paraikete ki nga kako
+paura ki te tupeka ki te hata, ki te ahau ki
+te ahau e taea ranei te tatau ? Whakaaro
+ana te Pakeha ra, kahore i maha rawa nga
+mea i parehe i nga kau, ka mea atu ta E kia
+kotahi tekau ma rua hate utu tahuri
+ke ana nga tangata maori, ka hurihia ua
+karu ki runga ki te ranei, a ka meinga e
+a mangere kino kia kawea ki te Kai
+Wakawa mana e whakariterite tohe noa
+atu ana matou kia hanga i nga taiepa kia
+pai ka mea tonu mai te kau hoki to
+matou, to nga maori he poaka kau ra to
+matou Katahi ano toku kupu mangere
+mea ma ekore tenei iwi e whakama ?
+kahore he rakau o te m akere ? kahore he
+ma kaha o tenei motu hei wawahi?
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_27.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_27.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_27.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,78 @@
+kahore he toki hei tua? kahore he
+ringaringi, hei hoa te waka? kahore he
+pokohiwi  hei mo nga ki ata? Nohea he ki na
+ratou! Tiroha kite ahua te raea mate ra,
+e kore e taea te ngoki atu ki te whakaara
+te taiepa. hikaka noa nga waewae a
+hirorerore aha te haere koia hoki u a
+ratou ka tango noa mai nei nga mea
+ratara rahi kau ake te  kakaho a kei
+te whata i ringa pea te roroa tetahi, ko
+te hanga kei runga kaua engari te  kura o
+Maui e ngoto ana i Waihoki te hohou
+ekore e pa te taringa o te kau uraru ke
+ana ko reira ko atu ai o ratou poaka ki
+te kai, a ko reira a hunga i ngaua 
+noatia ra te turoro haere ai ki te pakeha ka
+tirohia atu, me te tahataha pari tara tonu 
+te oma, a heoi te roa e te arero ki waho,
+ki te tohe utu ke aha nana i mate ai te
+mea e hanga taiepa nei, he aha i ma ai, e
+hari ai te pakarutanga o nga taiepa 
+e te kau. Aua hoki, kei a ratou ano te
+ritenga. Kia mea atu ahau ki a koutou e
+te whanau e rau ana iwi kati ra te taiepa
+hianga, maumau tau oranga kia pareho i te kau
+i te poaka, a maumau ano hoki te taonga o te
+pakeha kia hoatu mo nga otaota i kai ai te
+kau. Ko tetahi tenei o nga mea hei
+whakarawakore te taua whenua, a e
+whakatakariri ai koutou, me te pakeha
+katoa ano hoki.
+ Tika tonu tenei pukapuka e te Kai Tuhi
+i Hokianga ki a matou, he rawa ratou i
+tohe utu mo nga kai o te mara takoto kau,
+kao taiepatia no reira matou ka
+wakatupato ai i nga tangata maori e ngaki
+tata ana ki te kainga o te pakeha, kia
+wakaarahia te taiepa pai, kaha e
+
+kore hoki e rite te utu mea kahore he
+taiepa, ko te tikanga tenei e te ture Kia
+mahara e matou hoa maori, me te mea ka
+haere mai koutou ki te mea utu i te
+raumati haere ake nei mo nga mea i
+pau te kau ka haere matou kia kite i te
+taiepa, me te mea e kino ana, heoi e kore
+e aite. KAI TUHI]
+
+HE WAKAAROHATANGA.
+
+  I te tahi o nga ra o Mei te tau 1843, ka
+puta mai ki toku kainga etahi tamariki
+maori. Ka mea atu ahau ki a ratou  E
+kore ma e kore koutou e pai kia haere ki
+te tiki rakau maku i roto ra hei taratara?
+Ka mea mai a Pai, kia pehea ai rarahi o
+terakau? Ka meinga atu e ah au. Kia
+rarahi kau ake te inoroia kia hei ai te
+whakapiko hei hanga whare marwmaru
+hoki maku." Haere ana aua tamariki ki te
+kainga tae atu ka mea i No ka matou i te
+pakeha ra, a e tono ana kia haere matou ki
+te rakau uratara mona. Ka mea mai te
+tahi E haunga ano te utu ma koutou, ko te
+taoi utu ki au ki te kahore, e kore koutou e
+tukua ki te tau Ka rongo ahau ki ana
+korero papa a ka oho te tangata tawhito i
+roto i au, puta ana te pumahu ki aku mata,
+ka mea au ka tahi ano taku mahi
+whakatupu taurekareka ka whakataka
+riri pu ahau ki tena hunga Ara te ture
+enei no ratou ka haere ki te pao kaho, me
+utu ka haere ki te pere toetoe, me utu ka
+haere ki te hui torotoro, me utu ka haere
+ki te tua pou me utu ka haere ki te
+kokoti nikau me utu ka haere ki te whai wahi
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_28.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_28.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_7_28.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+me utu ka haere ki te taratara me
+utu ka haere ki te hi ngohi me utu me
+etahi atu mea e taea ra nei e ahau te
+rapu. Mea ke mea pea te tangata titiro i
+enei rarangi, ko wai ra tenei tangata ?"
+Kia mea atu ahau ko Ngaponu tama
+a Rarekare, ko te Poka te ingoa o tona
+hapu, ko te ingoa ote kainga ko
+Torerete. Otiia na Ngapunu hara i a ia
+enei ritenga, ma Tio a rongo ana
+ahau ki te korero, e whakahokia ana
+taua tangata ano e etahi o nga tangata
+maori, no te mea e tahaetia ana e ia
+nga tutu ana ritenga whakaaroha ki a
+ia anake, ekore ehatu etahi mo ratou.
+Ahea ra tenei iwi aia mai ai i roto i
+te ouru? Ahea ra ratou
+whakatuputangata ai ? Ko to ratou tino
+atu, he taonga! te ngakau apo ma te
+taonga, koe ka aha ai ? Ko te tahi
+terere o nga mekameka e Hatana hei here
+i o koutou waewae!ma hoki ka rua te
+kati tau koutou i akona ai e nga I pononga
+o te ripeka kahore ano hehua pai He
+whakaakoranga hou tenei te nuipepa,
+me kore ranei e tahuri mai tenei iwi
+pakeke ki te pau me kore ranei e
+whakarere i o ratou ritenga maori, e kia
+tango ratou i a te pakeha ritenga. Na ki
+te mea ka whakarerea katoatia e ratou
+he a ka tahuri pono mai ki te pai ka
+hari rawa nga kai kauwhau, ka hari ano
+hoki nga kai tuhituhi nuipepa.
+
+E MEA ana e te Paraone raua ko te.
+Kemara mehemea e pai ana etahi o
+nga rangatira maori e noho patata ana ki
+Akarana, kia tangohia etahi a raua
+kau, kia whangainga ki o ratou kainga,
+e pai ana anoa ma raua e wakaaro i
+tetahi tikanga hei utu mo te tiakanga,
+mo te whangaiti i hoki me he the ae
+hiahia ana  etahi o koutou 
+ki tenei mahi haere
+ki ta raua whare kei te Taone wakarite ai. 
+
+E HOA MA 
+
+KUA tahuti tetahi tangata te
+whare herehere, te Wiwi, no te
+timatanga o tenei marama o Hurai tahuti
+ai Na, ka kitea tenei tangata, a ka
+wakahokia mai e koutou ki te Kai
+Wakawa, ka utua e kai wakahoki mai
+akotahi pauna mete hopukanga, kotahi
+pauna mo te hopukanga kotahi hereni me te
+hikipene mo nga ra katoa e wangainga
+ai te herehere e tona kai wakahoki
+mai a u noa ki Akarana.
+
+Ko Haki te ingoa o te tangata he
+mahunga mawhatu ko te ahua o te
+kanohi wahi iti e rite ana ki te tangata
+maori i te tahutitanga he potae
+kanapa tona tarauete puru kei roto
+he hate wero kei waho he poraka
+me te mangumangu ki nga ringaringa.
+KIA rongo mai nga tangata katoa,
+kua pai a Houkamau te rangatira
+no runga kia tukua tetahi wahi whenua
+ki a Kuini Wikitoria hei nohoanga
+Mihinare, me te Hahi o Ingarangi 
+Kei Warekahika te kainga, ko te ingoa,
+ko te aroaro, ko nga rohe enei ki te
+taha ki uta ko Pukemanuka ki te taha
+ki te Tonga, ko Kohukohupaua, ki te
+taha ki te Hauauru, ko te upoko, a ko te
+moana nui te rohe ki tetahi taha Na te e
+tuhituhia ana tenei pukapuka kia kitea e
+nga tangata katoa kia mohio ai ratou ki
+te wakaaro tika o tenei rangatira e tuku
+ana tona kainga, kahore ano i utua hei
+nohoanga mo tetahi kai wakaako mona.
+ 
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
+
+.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_29.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_29.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_29.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,66 @@
+KO TE TAINGA TUARUA 0
+TE KARERE 0 NUI TIRENI
+
+Ki tenei marama o Hurai, kia wawe
+te rongona te ngangaretanga i Poneke.
+
+Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 2 AKARANA, WENEREI HURAI 12, 1843  No 7
+
+Kua u mai a Wikitoria ki Akarana i
+rere mai i Poneke, ka pouri te rangi
+mangu kerekere tera te rongo wawai, no
+runga kua ngangare nga tangata maori,
+me nga Pakeha, kua mate tetahi, kua
+mate tetahi Kia tatou, kua ke ngatahi
+ki to te Tangata me to te Atua ritenga,
+otiia ko nga mea katoa
+o te Ngangaretanga i hinga ai nga
+tangata maori me nga Pakeha,
+ki ano i tino rangona e rapu ana
+matou ki te take o tenei
+ngangaretanga. Ka tonoa e te Kawana e
+tahi o ona Rangatira ki nga tangata
+maori kia rongo ai i a ratou korero kia
+tino mohio ai iataria e tatou kia tino
+ra ngona te tikanga me te pono o
+tenei pakanga. Kei meinga na te
+tangata maori ra nei, na te pakeha
+ranei te he Ki a tatou, kua he
+ngatahi, kua ma mate toto o tetahi o
+tetahi he mea wakapouri ngakau te
+wakaheke i nga toto o, a tatou hoa
+tangata.
+E mea ana nga tangata maori me nga
+Pakeha he oneone te putake o tenei
+pakanga erua te kau nga 
+
+tangata i hinga he mea nui ake ranei te
+oneone i te tangata ? E mea ana nga
+Pakeha o Poneke, kua wakaae a te
+Rauparahara ko Rangihaeata kia
+te Peina raua ko te Karaka kia wakarite
+te oneone. Otia oho ana e te
+Rauparaha, haehaea ana nga kara turakina
+ana nga rakau tetie tungia  ana nga
+ware o nga kai tuhi wenua,peia ana ia
+me ona te ngata no reira i haere
+atu ai te kai tuhi wenua ki te kainga o
+nga Pakeha ki te Kai Wakawa mea
+atu ana ki a ia he teka ta te rangatira
+maori korero me waiho ki te kai
+wakarite oneone. Ka haere te Kai wakawa
+me ona tangata kia mauria
+mai a te Rauparaha raua ko
+Rangihaeata ki te Kainga o nga pakeha ki reira
+rapu ai ia wai ranei e te
+tangata maori ranei, te pake ka ranei .
+Otiia kihai raua i wakarongo ki te
+korero o te Kai Wakawa kihai i tae;
+no reira i mea atu ai te Kai Wakawa ki
+ona tangata i mau pu haere,
+hopukina nga tangata maori. Ka tangi te
+pu o te pakeha ka hinga tetahi ka
+hinga tetahi, ka kitea te Waireweka i
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_30.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_30.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_30.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,107 @@
+tenei mahi ka mea ia kia wakamutua te
+wakaheke toto, tukua ana e ratou o ratou,
+pu tu marie ana nga rangatira ,maori
+me nga rangatira Pakeha, kahore
+o ratou pu, kua noa, ka mutu te wawai.
+Pono atu a Rangihaeata e tu ana nga
+rangatira maori me nga rangatira
+Pakeha ka tupu ake te kino i roto i a ia
+mo tona wahine kua maru ana
+ringaringa ano etahi o nga rangatira
+Pakeha i patu, na te Pakeha tenei
+korero, he pena ranei he teka ranei.
+
+E mea ana te tangata maori ki ano i
+hekana te wenua na ratou ake ano hua
+noa ratou he tango wenua te
+wakaarahanga kara a me tietietenga o
+nga rakau. I turakina nga rakau kia
+mohio ai nga Pakeha kaeoa i tukua 
+kiano i wakaae ki a ratou he pakanoa te
+mahi o te Kai Tuhi wenua kia hanga
+ware, kia makatia wenua, e tika ana
+ki a ratou tikanga, kia ahatia kia ahatia
+a ratou mea e tupu ana i runga i ta ratou
+oneone, kihai i nga ki a ratou
+korero koia  ai nga ware,
+kahore e ratou ki wawai kahore a
+ratou wakaaro kia wawai, ko te
+kitenga atu i nga pu, no te puhanga o
+ratou e te Pakeha, no te hinganga o
+etahi o ratou, ka oho ratou e mea
+ana te tangata maori kia rongo nga
+tangata katoa, na te Pakeha te.
+timatanga tokotoru nga tangata maori i
+hinga i te paihanga o te Pakeha, no
+reira i timata ai te wawai ki nga
+Pakeha. Otia kotahi mea kino rawa
+ki te Pakeha, ko te mahi
+a Rangihaeata, no tana tukituki nga i nga
+rangatira Pakeha e ana ringaringa ano
+muri iho i te tatauranga e mea ana
+nga Pakeha katoa he mahi tiri kino
+tenei, me he pono.
+
+Na, ko te wha tenei o nga tau i noho
+marie ai nga tangata maori ratou ko
+nga pakeha, no reira nga hoia tonoa,
+atu ai e te Kawana kia mau tonu te
+ritenga pai o te ata noho aua koutou ko
+nga pakeha e mau te
+
+pu, i te hamanu ranei. Kahore waiho
+nga hoia hei tiaki mo tetahi mo tetahi.
+Ko te wakaaetanga o mua nei o te
+Kawana kua mate, ekore e wareware. E
+penei ana  hoki tenei Kawana, mau
+tonu. Ko nga kainga kiano i hokona e koutou
+ekore e. riro i te pakeha, hore rawa 
+otiia tukua marietia kei te kai
+Wakarite wenua ano te tikanga.
+E mea mai ana te Kawana ki au
+kia tuhituhia atu  tenei pukapuka
+wakamarama ngakau ki a koutou
+
+kia wakaaturia hoki ka m` katoa tana
+pukapuka wakatakoto tikanga 
+kua taia, ki te tahi wahi o tenei Nuipepa.
+
+
+He pukapuka na te Kawana he waka takoto
+tikanga, he mea wakamaori.
+
+Kia rongo mai e nga tangata katoa,
+he tikanga, he maunga rongo hoki
+tenei mo te wenua, me nga pakeha
+mo nga tangata maori hoki, kia kaua
+e tupato tetahi ki tetahi ke, mau
+hoki te korero o te Kuini. hanga
+tangata maori Pone pu Tana korero
+ki nga rangatira maori tana mea
+tanga ki a ratou. Ki nga rangatira
+maori te tikanga, te rangatira 
+o ratou wenua o ratou kainga me o
+ratou taonga katoa. Na ko ahau te
+Rangatira e wakarite ana te Kawana
+tanga o Nui Tireni, ka wakatupato i
+nga tangata katoa kia kaua ai ratou
+poka noa ki te hanga whare, aha noa
+iho ki nga kainga e totohe, ki ano i
+hokona e te Pakeha, ki ano i tukua
+te tangata maori.
+
+Tatari marie e nga tangata katoa,
+ki te kai wakarite wenua, ko a ia 
+te tikanga mo te wenua, mana e mea,
+ma wai ra nei, ma wai ra nei te
+wenua, te kainga totohe.
+
+Kua pai te Kawana, kia meinga
+a te kemara, hei kai tiaki i
+nga tangata maori o Nga Motu o
+Mokau o Wanganui me nga wahi
+katoa e patata ana ki enei kainga.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_31.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_31.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_31.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,64 @@
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 2.] AKARANA TUITI AKUHA 1, 1843 No 8
+
+E mea ana matou tenei nuipepa
+kia whakaaturia te mea hei
+wakarangatira i te tangata. E hara te tangata
+wai kakahu, moni, me nga aha noa iho,
+penei me te tini o te pakeha e hara te
+taonga i te tino ritenga o te rangatira
+ahakoa i au ki au taonga katoa,
+me te tini noa iho o nga mea e hara
+tohea e tino tohu o toku rangatira e
+tanga. Tenei pea koutou te mea, a!
+
+
+he aha oti e tino tohu rangatira o te
+mea hei wakarangatia i te tangata?
+Wakarongo mai, ko te tino, e putake
+tenei o te rangatira te mohio ki nga
+korero o te tini o te pukapuka,me
+nga ma i tuhituhia ki roto. Tenei
+ano pea etahi o koutou e mea ana i
+ngaro ki roto ki to koutou reo te tini
+o nga pukapuka ma wai re e wakamatau,
+ko waihoki e mohio ana ki te
+korero pakeha he pono, e kore e
+mohio nga koreheke ta te mea. kua
+koreheketia, ahakoa te rangatira ia
+kahore hoki ona kai wakaako i tona
+nohinohinga otira ko a koutou
+
+
+tamariki, me ake hoki ratou ka
+kaumatuatia me pehea ratou me mate
+kuare, pera me nga matua? rere 
+tonoa katoatia ki te kura kia akona
+ai e te pakeha i te nohinohinga kua 
+kite koutou te mahi o te pakeha 
+tonoa ana o ratou tamariki ki te kura,
+ka  mohio ratou ki te tini o te mea.
+Na ka kite koutou, ko te matau te
+tahi wahi o te Mea hei wakarangatira
+i te pakeha ahakoa kihai i maha a
+ratou taonga he mohio to ratou
+taonga hei wakarangatira hei
+wakakake i a ratou na te matauranga i
+whai ingoa ai te tangata. E mea ana
+te pakeha ki tera wakatupuranga
+rangatira, he kaumatua ratou koia te
+matau ai ki te korero pakeha, ta te
+mea kahore o ratou kai wakaako;
+tena ko tenei wakatupuranga rangatira
+ara, ko nga tamariki e tupu ake
+nei i waenga i te pakeha e kore e
+mohio ki nga tini mea o te pakeha ki
+te tuhituhi, ki te whika, ki te tatau
+moni, me te tikanga o nga mea katoa
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_32.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_32.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_32.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,84 @@
+o tenei motu e kore te pakeha e mea,
+he rangatira e tangata, ahakoa he
+tamaiti na te rangatira, ahakoa whai
+taonga. Tenei pea etahi o nga
+rangatira maori e mea ana kei hea
+te kura, kia kawea atu ai a matou,
+tamariki kia wakaakona? Waka
+rongo mai tera te kura pai kei te
+Waimate, e te kainga o te a hopu
+kua wakaritea e ia he tangata hei
+wakako i nga tamariki maori, e
+pai ana hoki te Pihopa me te tini o
+nga rangatira pakeha kia hanga he
+whare kura ki Akarana, me era kainga
+atu, otiia e mea ana ratou, kia 
+wakaae nga rangatira maori ki mua,
+kei maumau hanga noa i te whare a
+e kore e homai nga tamariki kia
+wakaakona; kei pera me nga rangatira
+o te Waimate, tenei tata te
+kura, e kore e homai nga tamariki.
+Ko etahi pea o nga matua e mea ana,
+e wehi ana matou, kei riria a matou.
+tamariki e aroha ana hoki ratou ki a
+matou tamariki: e penei ana ano ra
+matou te pakeha e aroha ana ki a
+matou tamariki ahakoa, ka tonoa 
+ki te kura ka tutu e pai ana ano kia 
+riria, kei tupu ake te kino i roto 
+ki te Nuipepa, te mea, tupu ana te tangata, tupu ana
+te mohio.
+(A tetahi Nuipepa atu he korero.)
+
+Akarana, 27 Hurai, 1843
+ 
+E hoa e te Potete tenei taku
+korero kia koe, kia rongo koe i taku
+tikanga mo tenei ngangaretanga, ki
+te mea ko te tikanga tenei i roto i te
+Nuipepa nei, ka mea atuahau kia
+
+koutou ki nga Pakeha, he ana ta
+nga Pakeha kua tohe nga tangata
+maori ki te korero ki nga Pakeha,
+kahore rongo, tohe tonu ki te ruri i
+te kainga, koia ka tahuna ai nga ware
+ki te ahi kahore nga tangata i hiahia
+kia patu i nga pakeha, kahore i korero
+pai tonu tatou ki nga Pakeha penei
+ano hoki ko koutou ki te mea ka
+tohe te tahi tangata maori ki te tiki
+wahie i te kainga kua hokoa e
+koutou e te Kawana`ranei e wa ranei 
+ka riri koutou ki te mea kahore i
+rongo te tangata ka tohe tonu, muri
+iho ka mea koutou kawea ki te
+whare herehere; tena ko ta te tangata
+maori korero ka wakahengia e koutou,
+e nga pakeha ina hoki, e korero pai
+ana e te Rauparahara raua ko Rangihaeata
+ki nga pakeha, kia waka
+mutua te ruri wenua ki hai i waka
+rongo mehemea kei nga pakeha te
+kainga e tika ana tena, no nga
+tangata maori ano te kainga, he aha
+te pai o te haere o te kai ruri wenua 
+ki te Kai Wakawa korero atu ai.
+kahore i tika kia haere kau ki te Kai
+Wakawa, horihori atu ai e pai ana
+hoki, e korero marire ana nga tangata
+maori kia wakamutua te ture, kihai i
+rongo koia i mahara ai nga tangata
+maori tahuna nga whare, kei noho
+tonu ki te ruri te kainga, kia
+wakamutua te mahi koia nei ranei te take i
+haere ai a Tamihana ratou ko ona hoa
+rangatira ki te hopu mai i a te
+Rauparaha raua ko Rangihaeata kia
+wakawakia mo konei te take mo nga korero
+pai nei! e he aha tenei mahi! Mehemea
+i haere kau, ko ratou tangata kau e pai
+ana; tena i hari ano me nga pu, na ratou
+ano te hiahia kia wawai; ahakoa
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_33.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_33.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_33.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,86 @@
+kei mea koutou, na te tangata maori
+te hiahia kao na te pakeha te hiahia,
+titiro hoki ra, i mauka nga pu hei
+aha? nga hoari i maua ai he aha? e
+mea ana ahau he minamina patu ano
+i nga tangata maori, i maua ai nga pu,
+mehemea ka tika tenei korero, he
+rawa te pakeha, he rawa! E mea
+ana ahau, i haere mai te pakeha ki te
+riri i nga tangata maori kia mutu te
+wawai, na he aha Tenei? kua ngangare
+nei nga pakeha ki nga tangata maori
+i Poneke, kei hea te ata nohoanga 
+o te pakeha! kihai i taka te tau o nga
+Pakeha ki Nui Tireni, kua patu ki
+nga tangata maori, e whai kia roa te
+nohoanga, me i haere atu nga
+pakeha korero pai ki nga tangata
+maori ma te tangata maori e homai
+te riri o riri nga pakeha, a koia i
+haere noa mai nga pakeha kia ata noho
+i Nui Tireni tena ko tenei, haere tonu,
+atu puputa tonu atu kihai i
+wakaaroaro na korero marire kao, e hara
+ano tenei tikanga i ta koutou tikanga,
+i ta te pakeha e mea ana ahau na te
+tangata maori ano tenei tikanga ki
+taku mahara e hara a Tamihana te 
+Kai Wakawa, ina hoki te he o tana
+tikanga, engari a Wairaweke, i
+puaki tana waha kia mutu te patu,
+tena ko Tamihana, kihai tana waha i
+hamumu. Ki te mea ka tuturu tenei
+he take, ko te tahunga i te whare
+nei, ka haere atu nei nga pakeha
+pupuhi tonu atu nei, hinga tonu iho
+nga tangata maori tokotore nei he
+rawa ta koutou korero mo te ata 
+noho he rawa, he rawa, he rawa!
+maumau nga korero a te Kuini, i 
+korerotia nei e koutou kia matou, 
+ki nga tangata maori nga
+
+korero nei, kaua e patu, kaua e tahae
+kaua e aha, kaua e aha, he aha tenei?
+kua patu nei kei mea koutou e he
+ana te mahi a te Rangihaeata, kao e
+tika ana.
+Otira, ki ta te tangata tikanga e patua
+ano kia mate, kia mate katoa ano,
+mehemea ia, kaore i mate tetahi,tetahi 
+a, e tika ana kia wawao
+tena kua mate tetahi, kua mate tetahi
+ka taha ka wawao kao, e he ana tena,
+kia mate e tahi ka wawao ai, a he
+nukanuka kia mate etahi i hea,i mua
+i te wakakekonga o nga pu, ka riri
+ai, penei, kihai i mate tetahi, tetahi,
+tena, tukua ano ki mate tetahi, tetahi,
+ka riri, he maminga tena kia matou ki
+nga tangata maori.
+Heoi ano taku korero ki a koe.
+NA TUMUTUMU.
+Kia Te Potete.
+KI TE KAI TA.
+E Hoa ekore ranei koe e pai kia
+taia ki te Nuipepa nga korero o ta
+matou huihui ki Orua, i te waru o
+nga ra o Huni i tenei tau o to tatou
+Ariki kotahi mano waru rau, e wa
+te kau ma toru? I pouri toku ngakau
+i te kitenga i te torutoru o nga
+tangata i te huihui, kihai hoki i
+tokomaha, e waru pea te kau takitahi
+ki te huia katoatia ka hua au, e pa,
+e kore e noho atu te tangata i tenei
+mea, kaore e heke ana ta te Atua e
+purutia ana ta Maruhoake. Ki taku
+ka aroha te tangata kia te Karaiti, ka
+hui mai he tohu aroha hoki ki a ia.
+Raia, kahore i tae mai, kahore te
+Urioteoro, ko Paora Taui anake 
+toko ono ano pea o Ngatirori, heoi
+ano. I timataia ta matou huihui ki te
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_34.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_34.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_8_34.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,84 @@
+himene, muri iho ko te korero pukapuka
+ko te karakia. Ka mutu, ka
+makatika a te hemara, ka korero
+mai i te ahua o to tawahi huihui, ka
+mea iho ano ki a matou, he homai
+tanga ki a Karaiti. na ka noho,
+ko ia kei runga, ko Paora te Iwi, mo
+te wakapono kia tupu ki nga whenua
+katoa kia nui haere. na ko Paora
+Taui tetahi o nga tangata tahi, ko
+Herui Pihapoto, ko Kiahau, me etahi
+iho. Ka mutu ka homai e tera 
+tangata e tera tangata, tana i pai ai
+a tauria rawatia ake, e ono pauna
+tekau nga hereni, e rua nga pene, me
+te hawe pene. Na, muri iho, ko te
+hakari. I te aonga o te ra, ka hui
+mai nga tangata ki te korero pukapuka
+me te korero ngutu, nga tangata ano ia e
+mohio ana. Ko ta te tahi,
+karaehe i korero ngutu ai, ko
+te waru o nga upoko o Roma;
+engari e toru nga upoko a Paora te
+Iwi raua ko Maata Karere i korero 
+ngutu ai.
+No te rua te kau ma ono o nga ra
+o Huni i huihui nga tangata o Orakei.
+Na, muri iho i te karakia, ka
+taki a Karaka Ikoea, te wakarerenga
+iho o nga mahi a te Karaka,
+koia ano oho ana te mauri o te
+tangata. Muri iho, ka taki nga
+tangata maori ko Paiura, ko Nopera
+Parenga, ko te Ara, ko etahi iho, ko
+etahi iho. Ka mutu nga taki, ka
+homai e tera tangata, e tera tangata
+tana i pai ai a tauria rawatia ake
+ewa pauna, e witu hereni tekau nga
+pene, me te patene. E te kai ta, e
+pehea ana koe? e mea ana au e pai
+ana tenei u a matou, he timatanga
+hoki; kei nga ra e haere ake nei, ka
+
+hira ake pea. E hira ana tenei i ta
+houangi nei. Heoi ana aku korero.
+Naku na te KAIMATAKITAKI.
+Tenei ano tetahi korero aku ko te
+ware papa o te Manihera i Waikato
+toto noa i te ahi. Toto noa nga
+pukapuka o the Manihera i te ahi, kihai
+ora tetahi. E ngari nga kakahu
+moenga, me nga peti i ora, me etahi
+o nga kakahu tamariki, ko nga pukapuka
+i whakamaoritia kihai ora, kihai
+aha. Ae he mate ake tona mate u
+ana! Kite ana i te huhi. No te
+ahi kohua te ahi i wea ai te ware.
+Heoi ano aku korero. naku na te kai
+wakarongo atu.
+WAKARONGO
+Mo nga herehere tahuti katoa, e 
+wakahokia mai ana ki te Kai
+Wakawa, ka utua te kai wakahoki
+mai, e te Kai Wakawa kotahi pauna
+mo te hopukanga, kotahi hereni me
+te hikipene, mo nga ra katoa e
+wangaingai ai te herehere, a, tae noa
+mai ki Akarana.
+WAKARONGO
+E mea ana a te Paraone, raua
+ko te Kemara, mehemea e pai
+ana etahi o nga rangatira maori e
+noho patata ana ki Akarana, kia 
+tangohia etahi o a raua kau, kia
+whangainga ki o ratou kainga, e pai
+ana ano, a ma raua e whakaaro i
+tetahi tikanga, hei utu mo te tiakanga
+mo te whangainga hoki
+mehemea e hiahia ana etahi o koutou ki tenei
+mahi, haere ki ta raua whare kei te taone 
+wakarite ai.
+
+Akarana, he mea ta ki te perehi o te Kawana.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_35.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_35.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_35.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,52 @@
+KO TE KARERE O NUI TIRENI.
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 2.] AKARANa PARAIRE, HEPETEMA 1, 1843, No. 9
+
+I te nuipepa o Akuha i wakamaharatia
+koutou kia tukua e Koutou tamariki ki
+te kura, kia wakaakona ratou ki nga tini
+mea e mohio ai te pakeha i mea matou
+e hara nga taonga anake te mea hei
+tino wakarangatira i te tangata,
+otiia ko te matauranga te tino take o te
+o te rangatira ko te mea tenei e whiwhi ai
+era mea katoa, ara, ko te ki tenei hei
+wakapuare i a tatao katoa e takoto
+ai nga taonga me nga aha noa iho e
+matauria ana e te pakeha. Ahakoa
+kei a koutou te whenua, me nga
+rakau me nga harakeke te mohio
+iti ta koutou ki te mahi tena ko te
+pakeha koia ano te tino mohio a Ahakoa
+kei o koutou whenua te hiriwa te kapa,
+te mata te tino, e kore koutou e mohio
+ki te mahi tena ko te pakeha e tino
+mohio ana. Kei a koutou nga rakau
+pai, hei hanga i nga kaipuke nga whare  
+kua kite he koutou ki to te pakeha hanga
+
+tena ko koutou e kore e Mohio.
+Kei hea ta koutou whare papa, whare
+kowhatu pereka ranei? Kei hea ta
+koutou kaipuke? I hanga ki hea? E
+wakapai ana hoki koutou ki nga mea e te
+Pakeha, te pu nga kakahu nga
+titahi, nga puka e kore etahi o koutou e matau
+ki te hanga i enei mea hia o koutou i
+matau ki te wakatere kaipuke.? kei hea
+te tangata e mohio ana ki nga tini motu o
+te moana me nga tauiwi e noho ana te
+ao nei? kowai te tangata i mohio ki nga
+tini reo o nga tauiwi.
+Kia rongo mai hoa ma ke te
+Pakeha e mohio ana ki enei mea katoa,
+te tangata uaua ia, e tohe tonu 
+ana ki ta matau e timata ia i tona
+nohinohinga a haere ake ana ia ki te
+kaumatua  mohio haere ana,
+Waihoki, e mahara  ana ia ki ana
+tamarika, ka tonoa e ia ki a kura e
+mohio ana hoki ia ma te matauranga ka,
+rangatira ai te tangata.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_36.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_36.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_36.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+Hurai, 25, 1843.
+E HOA. Tenei ano taku korero
+ki a koe e titiro ana ahau ki te mahi
+a te tangata maori. Ki te mea ka
+haere aku kararehe ki a ratou
+mahi na ka tae mai nga tangata ki te
+inoi utu a, ka hoatu e ahau ka mea
+ratou, he tika kia utu ahau e kore
+ahau e wakakahore i taua tikanga,
+otira, ko te paunga aku mea i  a
+ratou kararehe, e kore. mou ea utu.
+I tetahi ra e rua kura i aru i aku hipi,
+mate iho nga hipi e rua i aua kuri,
+ko te utu tenei ki ahau kotahi kuri i
+wakamatea e te tangata i te kararehe,
+kotahi i wakaorangia, hei kai ano i
+aku hipi. Ko etahi o aku poaka kua
+pau te kuri e tetahi atu tangata e
+kore ia e utu i aku poaka, e kore ano
+hoki taua kararehe e wakamatea.
+Kotahi kaumatua tae mai ki toku
+ware nei ai ki te kai, ka warea ahau
+ki te mahi tahaetia ana e tahi mea
+i taku wara, e kore ia e utu i tana
+tahaetanga. E pehea ana koe ki
+tenei tikanga E mea ana ahau ki
+te kore ratou e utu i aku mea he tika
+kia kaua ahau e utu i a ratou mea,
+kia rite katoa te uta oti ko ahau
+kia utu i a ratou, a, ko ratou kia,
+wakamate noa i aku mea, me te utu
+kore? Ki hai tenei i tika. Ko tetahi
+hunga i  pau a ratou mahinga i a
+Tatou poaka ano haere atu ana aku
+kau i muri iho o te paunga ki aua
+mahinga, ka mea ta hunga na aku
+kau i kai a ratou mea kaore ana a
+ratou poaka ano i kai, Ko te mahi
+tenei i tenei wahi te ao,
+Heoi ano i tenei tama.
+Naku na te tangata,
+NOHO KORAHA.
+
+Huri, 28, 1843.
+E HOA. Kua korerotia mai ki
+ahau hiahia ana etahi pakeha tae
+hou mai ki Nui Tereni, kia purua te
+reta h, ki waenganui o te reta w,
+me te reta a hei toku wakapuakanga,
+e ata ratou mo te ware nohoanga
+tangata, mo te ingoa pononga e mea
+ana ahau e ngawari ana e pai ana to
+te tangata maori reo i tona tikanga
+tawhito mo nga tangata katoa, otiia,
+ki te purua e ratou taua reta 
+waka puakanga kore ki roto ki taua wahi,
+ko te timatanga tena o te
+wakapakeketanga o te reo maori, e kore hoki e
+mahue pai reira ta ratou mahi
+whakapororaru, ki te puta tena hiahia
+a ratou. Ko enei kupu hoki kia wai
+tona wakapuakanga, ko matau mo
+te matauranga o te tangata, ko matau
+mo te ringaringa matau ke matua,
+mo te matua o te tangata o te aha
+noa, ko matua kia ratou te mea,
+kia matua tango i te mea, me era atu
+kupu ano ka tino pakeha ka tino
+kino te reo maori ki te mea ka
+haere ahau ki Ingarangi, e kore ko te
+pakeha reo e wakatikaia mai ki taku
+wakapuakanga ko taku wakapuakanga
+ia te waka rite atu ki te ratou
+reo me nga mahi katoa, e kore e
+riro noa i te tangata, waihoki ko te
+reo maori, e kore e riro noa te
+Pakeha tae hou mai ki Nui Tireni,
+ki te kore ia e au wenua ki te rapu
+te tikanga o te wakapuakanga.
+Na te
+KAI WAKARONGO KORERO.
+E wakaaro ana ahau kihai i tino 
+tika te korero o te Kai Wakarongo
+Korero, e mea ana ia e wakapakeke
+ana te pakeha to te tangata maori
+reo, kao e wakaaro ana ahau e
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_37.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_37.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_37.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,93 @@
+
+
+
+wakangawaritia ana kia mohio ai te
+hunga tae hou mai. Ki taku
+wakarongo kihai i rite te wakapuakanga o
+te whare (nohoanga tangata) ki te
+ware (pononga) me te whai (wahie)
+ki te wai (e inumia nei) me te whiwhi
+ki te wiwi e hanga nei ki te
+whare. KAI TUHI.
+
+I te takau ma rima o nga ra o
+Akuraha i wakawakia etahi tangata a
+Rihari raua ko te Waru no Matamata
+tetahi no Waikato tetahi te tahae te
+mea i herea ai I te tekau e nga ra o
+Hurai, haere ana ratou tokowha ki te
+whare o te pakena, ka haere tetahi o
+ ratou ki te waka tona paipaki i te
+ kanara tangohia ana te takakakahu o
+te tangata i te whare, ka haere tetahi
+o ratou ki te hoko taro ko te a. kihai
+takaia ai nga kakahu hei utu ki hai
+i tangohia e te pakeha heoi ano  Ka
+hopukina e te katipa e kawea ana ki
+te whare herehere a te tekau ma
+rima e nga ra o Akuha ka waka
+wakia raua, e te kai wakawa, a mea
+ana ia, kia wakahokia ki te whare
+herehere ki reira mahi ai i nga
+marama e ono te mahi nui me ta raua
+kara. E hoa Ma, ko te mahi tonu
+tenei o nga tangata o Waikato.
+
+Ki te Kai Tuhi.
+
+E Hoa. E pai ranei koe kia taia
+ki te Karere o Nui Tireni, aku
+wakaaro mo te oranga o te tangata maori ?
+E pouri ana toku ngakau i te mangere
+o etahi me te mea hiahia ana
+ratou ki te mahi, te iwi whai taonga
+ratou tena ko tenei ka haere au ki
+a ratou kainga, ka kite au e moe ana
+etahi, e noho noa ana etahi, ka
+haere au ki te Taone ka kite au e
+noho noa ana etahi haerere noa
+ana etahi, he aha tenei, he tohu pai
+  e ki he tohu pa* a
+te tahu keo he tohu mangere.
+Kia korero atu ahau i aku wakaaro.
+kite au i te Nuipepa o Akuha
+mea koe, E ko te mohio ki nga
+puka, me nga mea tuhituhia ki roto
+te tino tohu o te rangatira, e tika
+ana koia ano te ake o te rangatira,
+otiia, e mea ana  ahau mehemea ka
+mahi te tangata mai e ora ka nui ake ia,
+Kotahi enei  a ea. mehemea ka mahia
+e te tangata maori ka whiwhi ratou i
+o te pakeha taonga he muka. He
+mea tupu noa te harakeke te
+koraha, he aha te mahia ai e ratou ?
+Mehemea e mahi ana te tangata
+maori, i te muka, i te witi, te tini
+noa iho o nga mea katahi ano te
+motu whai taonga ko Na Tireni,
+katahi ano te iwi rangatira te tangata
+maori.
+Naku na te
+KAHITIRO.
+
+E hoa ma e nga tangata o runga,
+a raro o tetahi taha o tetahi taha 
+wakarongo mai ki enei wakaaro ana
+e tatou kai tiaki, e mea ana kia pai
+te haere kia hohoro te hoki ki tou
+kainga, aua e noho noa i te Taone
+kopikopiko ai, noho noa iho ai he
+aha te pai o te tangata ki te noho i
+to te Pakeha kainga a to te noho
+noa tena tukunga iho te mate, ara,
+he mau ki te whare herehere. Kia
+ata titiro i te ahua painga o nga
+korero ao tatou kai tiaki he aha 
+ra tatou te  wakarongo ai ki a
+ratou nei kupu ? E hoa ma e nga tangata  
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_38.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_38.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_2_9_38.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,76 @@
+e tohe tonu ana ki te kino. Tena tatou
+ka rongoa i o tatou tinana, kia
+wakamutua te kanohi te wakapeke te
+hunahuna me nga tini mea katoa a
+nga Pakeha e takoto ana i tona
+whare, kaua e pa atu ki taha ma, he
+mea kino wakaharahara hoki te tahae.
+
+Ki te Kai Tuhi.
+
+E HOA. E kore koe e pai kia
+taia ki te nuipepa tenei kupu aku.
+He tangata haerere ahau ki te Taone
+e kite ana ahau i te tini o te tangata
+maori haere ana, otiia e rapu ana
+ahau, ko tehea ranei te rangatira, ko te
+hea ranei te ware rite tahi hoki te
+ahua e te ana pea e ahua pai nga
+kakahu o te ware, ahua kino ana nga
+kakahu o te rangatira ka rite tahi nga
+paparinga ko etahi i whai moko, ke
+etahi kihai i taia nga moko, te 
+paraikete paru nga etahi e whiu poaka
+ana tetahi e whiu poaka ana tetahi.
+Me pehea ka matauria ai nga ranga
+otira? E mea ona hoki au mehemea
+e mohio ana nga pakeha he rangatira
+tenei, i e kore ratou e tutu ki a ia,
+ekore e panga korero kino, e kanga
+ki a ia. Kua kite te tangata maori
+he ahua ke to te rangatira Pakeha, e
+ahua ke to te ware i ahua ke te
+korero i ahua ke nga kakahu e kore
+e kanga, e kore e tutu e kore e
+noho tahi e kore e haere tahi.
+Otiia ko te tangata maori kua kite
+ahau e noho tahi ana nga ware me
+nga rangatira e kai tahi ana ratou, e
+inu tahi ana te waipiro. Koia
+ahau ka mea ai te ware katoa poa,
+ina rite tahi te ahua o nga mahi me
+te ahua o te tangata.  Otiia  ma nga
+rangatira maori e mea mai te
+Nuipepa o Akatopa te tahi tahu kia
+matauria ai ratou e te Pakeha, kia
+ka ratou e tata ki te rangatira
+maori.
+Naku,
+ NA MATAKITAKI HAERE.
+
+WAKARONGO.
+
+Mo nga herehere tahuti katoa, e
+wakahokia mai ana ki te Kai
+Wakawa, ka utua te kai wakahoki
+mai e te Kai Wakawa kotahi
+pauna tae te hopukanga kotahi
+hereni me te hiki pene mo te ra kotahi,
+e whangainga ai te herehere a tae
+noa mai ki Akarana.
+
+WAKARONGO.
+
+E MEA ana a te Paraone raua
+ko te Kemara, ki nga tangata
+maori katoa ki te pai koutou ki te
+haro muka, ka kawe atu ki te raua
+whare i te Taone, ko te ritenga
+tenei e te utu kotahi tekau ma
+wha pauna moni mo te tana kotahi
+rite pea te taumaha o te taua ki nga
+rawhi e rua tekau takitahi.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_51.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_51.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_51.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,61 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA TUREI OKETOPA 1, 1844 [No 10.
+
+E hiahia ana matou kia taia ki tenei
+nuipepa kia rongo ai nga tangata katoa e I
+te timatanga o te whainga o Hone Heke,
+me te wakamutunga.
+No te waru o nga ra o Hurae, tae mai
+ai nga rongo ki a te Kawana, kua poutoa
+te kara e Kororareka e Hone Heke, pouri
+kerekere te ngakau o te Kawana, ka
+wakaaro ia kia tikina nga Hoia o Pouhakena
+ kahore ana hoki i te Kawana kite noa
+i te pukapuka e Hone Heke, i runga ke
+ia) E rima wiki ka tu mai nga hoia. Ka
+rongo a te Kawana kua tu mai nga hoia,
+ka haere atu ia e rua ana kaipuke, ko te
+Manuao, ko Wikitoria No te 25 o nga
+ra o Hepetema i tu atu ai ratou ki
+Kororareka. No te Mane nga rangatira maori
+i huihuia ai kia wakaritea nga mea he,
+kia korerotia ano koki nga mahi e Hone
+Heke. Katahi ana te Kawana ka haere
+ki uta ka tangi nga repo o te Manuao, ka
+tangi te tetete o nga hoia, heoi ano haere
+ana a Kawana me etahi o nga rangatira o
+te Manuao ki te huihui maori tonoa ketia
+ana nga hoia. Kia korero a Kawana pai
+kau nga korero kahore he hiahia riri,
+kahore he aha. Ka mea ia ki nga
+rangatira maori, me pehe i ra ka wakaotia ai
+tenei kino E ma ratou ma nga rangatira e
+wakaaro. Ka mutu ta te Kawana korero,
+ka wakatika e manu it Tareka, e Meka, a
+Hori Kingi a Tamate Waka, e wai, e wai
+kotahi ana ratou wakaaro, kotahi ano
+kupu  E kahore he take mo te mahi e Hone
+Heke.. Ka mutu te korero o nga rangatira
+maori, ka wakaaro ratou, me utu ki to
+whenua ranei ki te poaka ranei ki te aha
+ranei ki te aha ranei katahi a te Kawana
+ka mea kahore waiho ana i a o koutou
+tamariki, e ngari, homai kia tekau takitahi
+nga pu-maori, me nga patai ka tahi a
+Ngapuhi ka mea, Ka tika o te Kawana,
+ka ma Heoi ano ka mutu te huihui ki
+Kororareka mutu kau ano ka haere etahi
+o nga tangata maori ki Te Aute, ki
+Kaikohe ki hea, ka hoa ki te mau tenei
+rongo pai hoki ana e te Kawana ki to
+kaipuke. No te aonga ake ka rere nga
+kaipuke e toru nga kaipuke nunui, kotahi
+kaipuke iti ana ki Poraenui me nga
+hoia, me nga purepo me nga mea huna
+tangata. Ko wai ka mohio ki nga ingoa i
+Ka tohe nga matua o Hone ki a te Kawana.
+kia kaua e tukua nga hoia ki uta mehemea
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_52.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_52.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_52.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,88 @@
+e kore e tukua ki uta ka mutu te kino ko
+ratou tahi te haere me te Kawana ki uta
+ki te Waimate, kia houhia te rongo.
+Wakarongo ana a Kawana ki te kupu a te
+tangata maori, wakahokia ana nga hoia ki
+Kororarekau me nga kaipuke katoa, koia
+anake te haere ki uta. Ka tuhituhia nga
+pukapuka ki ia rangatira ka ta rangatira,
+kia huihui ki te Waimate, ki te komiti kia
+wakaora tenei kino Tika ana e te
+Kawana ki Otumu, huihuia ana nga
+rangatira o reira i Pomare a te Waka a wai,
+ka wai, Kotahi ana ratou wakaaro mehemea
+nga rangatira katoa, kahore he take mo
+tenei kino wakaae ana ratou ki to te Kawana
+tikanga mea ana ratou mehemea he
+rangatira maori e kore e penei te ngawari te
+pai me te rangatira maori e whawhai tona
+ko tenei, ahakoa te hoia ona, e kore e
+wakaaro ki te riri, kahore te kupu he,
+kahore he kupu kino. Heoi ano tona kupu
+kia waiho ia hei kai tiaki mo nga tangata
+maori mo nga pakeha, mehemea ka tutu
+te tangata maori hei kai wakarite Ia ka
+tutu te pakeha hei kai wakarite hoki ia.
+Mea ana i te Kawana ki te Pomare ka
+wakakohretia ea a! Katamauhe. Ka mutu,
+ka huihuia nga pakeha ki Kororareka,
+wakamarietia ana e ratou ngakau tone
+ana etahi ki te whawhai kihai a te Kawana
+i wakarongo.
+
+I te rua o nga ra Hepetema huihui
+tua nga rangatira o Ngapuhi ki te Waimate,
+tae katoa mai ana nga rangatira o Tarana
+a Waikato, e Ruhe a Tamati Waka a
+Patuone, a Manu i witi, ka wai. Kihai a
+Hone Heke tae mai ite mataku ia Ngapuhi.
+Ka korero a te Kawana, uta te Paki
+i Wakamaoria, ka korerotia te tikanga
+mo te kara, i nga hiahia pai o te Kuini me
+ratou i te hanga o nga pakeha te he o
+nga wakaaro mo te kara, mo te whenua
+ano hoki, ka wakahua ia i te utu mo te mahi
+i Hone heke ki te kara, ka mea ia kia tekau
+nga pa ne o nga patai. Kihai i ata puta nga
+kupu o Kawana, wakatika aini a Ngapuhi
+ki te tika i nga pa kuare roa takoto ana
+nga mahi o te pa o te patiti ki nga waewae
+o te Kawana ka mea e te Kawana, heoi ka
+mutu, ka mutu ka mau te rongo.
+Wakatika ana a te Wiremu Parata korero ana i
+nga tikanga pai o te Kawana. Muri iho
+ko nga rangatira maori pakaunga korero.
+Muri iho ka korero nga Mihanare, muri
+rawa iho ka korero a te Pihopa Heoi ano
+ka mutu, ka mau te rongo kahore he ana,
+kahore he aha hoki mai ana e te Kawana.
+Kia kite hoki koutou te mea a meinga
+iti Na kara tapu te kara e Ingarangi Ko
+tetahi wahi o te pukapuka i te Kawana ki
+a Hone Heke.
+Na ko te ritenga o te hara koia tenei.
+I to koutou meatanga atu ki te Kuini
+o Ingarangi kia arohaina kia tiakina ano
+hoki nga rangatira maori o Nui Tireni,
+kotahi ana a tikanga, he tikanga ma,
+ko te tumuaki hoki ia e tetahi o nga
+rangatiratanga tini o tenei ite he tikanga pai
+taua manga mo nga rangatira o Nui
+Tireni. mea te Kuini kia meinga nga
+tangata o Nui Tireni he teina mo nga
+Pakeha kia whai tikanga ano hoki ratou,
+kia rite ano ratou ki te pakeha he aha
+te mea I hiahiatia aia, hei utu e he utu ki
+ma ? Kahore He utu ki ana tangata ?
+Kahore He aha oti te mea i inoia e ia
+I te tangata maori? ko tana i mea atu ai
+ki a ratou koia teitei kia waiho te
+hokohokonga kainga ki aia, a he aha te mea
+i peneitia ai ? Kua rongo m e tukua
+katoatia ana e koutou e kotatau whenua ki
+te pakeha kahore he whenua e waiho mo
+koutou, hei mahinga kai mo ko  koutou, hei
+hoko kakahu He tikanga pai tenei mo
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_53.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_53.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_10_53.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,76 @@
+
+
+tangata maori mehemea kaua tenei
+tikanga pai o te Kuini kua mate ke etahi
+nga rangatira te kore mahinga kai mo
+ratou, kahore he kakahu Konga ou tupu
+iti ake kai mehemea kua hokea katoatia o
+ratou whenua ?
+Ko nga korero enei e te Kuini ki a te
+Kawana. Ko uta wahi takoto kau anake to
+hoko i whiriwhiria etahi wahi papai ma te
+tangata maori hei reira hoko ai I te taenga
+ki nga pakeha mo pihi nohinohi, kaua e
+tukua kia nui nga wahi whenua mo te
+pakeha, ruritia nga wahi kua oti te hoko o
+ratou ka it tino nui te wahi e waiho iho
+mo ratou he tikanga kino o tenei me
+nga tangata maori ?
+ I te huihuinga ki Waitangi i wakaae
+nga rangatira katoa ki tenei. No reira ka
+wakararea te kara e Ingarangi kia kitea
+ai kua wakakotahitia nga iwi o Nui Tireni,
+me nga Ingarihi, kua honoa tine he teina he
+tuakana te hoa he hoa we waiho ano
+hoki te kara e Ingarangi hei kara mo nga
+tangata maori e hiahia ana kia waiho hei
+teina mo nga Pakeha, kia waiho hei iwi
+hononga ki te iwi o Ingarangi kia rite
+rutere ki te paere rakau. He maha ke
+nga iwi te kainga ka, he iwi ka, he
+reo ke, kua hoaoa, kua wakakotahitia kua
+hui ki raro ki tenei kara, ara te kara o
+Ingarangi.
+Otiia mehemea kaua e honoa nga iwi
+nei mehemea ka wehewehea ratou e rite
+ratou ki te rakau kotahi e kore nei e kaha
+nga nana i te tangata ka whate noa Otiia
+ka paeretia kia wakakotahitia kia kaha ka
+rite ratou ki te paere rakau e kore nei e
+whati. No konei tenei karate toku o enei
+mea pai i monga, he rio tapu a te hara
+nui tenei te poutokunga o tenei kara.
+No te mea kua rongo a Te Kawana ki
+nga rangatira maori to rarunga a
+ratou mahinga i te kau ta te mea ano hoki
+ekore e ahei te poka ake o te tangata hei
+wakaae ritenga mona ake ano ka oti te
+hanga e a te ture e takoto ake nei, hei
+waka ma I nga ngangare a te Pakeha, a
+te tangata maori, koia nei kua meinga e
+ia hei wakamatau i a ratou. Na e ai te
+mea ka rokohanga te kau te hoiho te hipi,
+te poaka te nane ranei e takahi ana ki
+waenga, ahakoa taiepa, ahakoa mahinga,
+maori ranei parehe iho pea nga kai me
+tika o te tangata nana te mara me wakarite
+ki nga kai wakawa e ma ratou e karanga
+he utu ki a ia ko te ritenga kei te nuinga
+kei te itinga ranei o te mea tutu ai
+nga kararehe.
+KI NOA TANGATA MAORI KATOA.
+E KORO ma kia mohio koutou kua
+mahue tera whare kura ai koutou,
+I whakaakona ai koutou nga tangata
+maeta ki te whaka, ki te reo pakeha hoki,
+ara te whare Karakia e Wetiriana, kei
+te whare nui te taha te whare kura
+mo koutou. To mea mahue ai tera
+whare, he kapi tonu i nga pakeha, i nga
+po katoa. Kia toru nga po haere mai
+ai koutou, hei nga mano, hei nga Wenerei,
+me nga Paraire.
+
+KIRITOPA PURUTANA, Kaita o te Kawana.
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_55.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_55.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_55.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,62 @@
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA, PARAIRE, NOWEMA 1, 1844. No 11]
+KI NGA TANGATA MAORI O NUI TIRENI
+ME NGA RANGATIRA O PEWHAIRANGI.
+
+Tena koutou. E pouri ana teka
+ta te mea kua rongia ahau i nga mahi k
+nga tangata kino, e hiahia ana kia
+Wakatuturia nga tangata ata noho.
+I nga wahi kua nohoia e aua tangata kino,
+i nga wahi kai korerotia ta ratou korero
+takateka kia oho ai nga tangata maori
+me ake e titia o nga pakeha ona, ki nga
+wahi ata noho te mataku ki Akarana pea
+ki te wahi ata noho, noho ana nga pakeha
+me nga tangata maori ano he teina he
+tuakana ano kotahi ano Iwi. E hoa ma,
+ko te tukunga iho o enei mea he kino, he
+rawakoretanga mo nga rangatira e noho
+ana i nga wahi tutu. Haunga ano te
+rawakorem., a e nga tangata, otiia, e kore
+nga kaipuke e tapoko atu ki aua wahi.
+E mea hoki ratou Ko te hunga tutu nei
+ano enei, kaua tatou e haere ki reira a
+e kore e tata atu nga pakeha pai ki reira.
+u kore teitei mahi tutu e paingia e te
+Atua 
+E ngari kia huihui nga rangatira me
+nga tangata ata noho kia kotahi o ratou
+wakaaro, kia kaua e tukua kia tupu ake
+enei kino Me tino pehi, me whawhai te
+hunga tutu, ahakoa rangatira, ahakoa tutua,
+kia ata noho ia kia pai ai te whenua.
+Na, kia huihui nga rangatira katoa kia
+wakaaroa tenei mea kia kaua ai e tupu ake
+he kino. Heoi ano.
+Na to koutou hoa aroha
+ROBERT FITZROY
+Kawana.
+
+KI NGA TANGATA MAORI O NUI
+TIRENI.
+
+E hoa ma, Tena koutou. I hiahia ana
+riroa kua tuhituhia atahi pukapuka teitei
+Wihi, teitei wha ki a koutou. Ko tenei
+pukapuka, mo nga whenua, hiahiatia ana
+a koutou kia tukua ki te pakeha.
+he maha o koutou hiahia ana kia
+tukua etahi o o koutou whenua mo te
+pakeha, a e hiahia ana kia noho te pakeha
+ki roto i a koutou i te maha nga pakeha
+hiahia ana kia hokona o koutou wheatua
+kia noho ki roto i a koutou, otiia he maha
+ue ka mea i wakatupatoria ai te pakeha.
+Maku e wakaatu atu te mea, i tupato ai
+nga pakeha ko te take o te Whenua tetahi,
+ko te taimaia mana e tuku te whenua.
+tetahi  ko te tangata e wHIwhi ki nga utU
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_56.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_56.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_56.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,97 @@
+tetahi. He maha o koutou tikanga, he
+tikanga ke pea te tenei iwi he tikanga ke te
+tera iwi ia e kore e mohiotia e te pakeha,
+he maha nga pakeha o Ingarangi e haere
+mai ana ki konei, i e hiahia ana kia hokoA
+he whenua mo ratou ka hokona te whenua,
+ka riro i te kore ratou e mohio ki a koutou
+tikanga), hoatu ana nga tau ki nga tangata,
+e noho ana i runga tana whenua, hua
+noa ratou nga pakeha, ko ratou na take
+o te whenua kahore tera ke nga tangata
+kei tawhitu ke ka nohkiia te kainga e nga
+Pakeha, kia hanga i te whare ka ngakia te
+whenua, ka tahituhia hei te pukapuka ki
+tamaiti ki nga whanaunga e noho ana i
+reira ka mea ia, Koia ano te pai o tenei
+motu koia tino te pai o nga tangata maori,
+haere mia ki konei tatou noho ai. Kihai
+i roa, ka tima nuki nga tinirata na ratou
+ake ano te kainga, te mea i haere mai ai
+naou roheo ratou k a nikina a matou
+whenua ki te pakeha ka riri ratou, ka mea
+ratou kia kite mo, ka tutu ratou ki te
+pakeha kia pena e ratou nga pakeha, ko te
+hira kino rawa ka whawhai, ka hinga tetahi,
+ka hinga tetahi. Maumau nga moni o te
+pakeha! maumau hanga noa i te whare!
+maumau ngaki i te whenua. Ka
+wakakinongia a Nui Tireni e te pakeha ka
+wakakinongia nga tangata maori, ka
+tuhituhia ano e tetahi pukapuka ki Ingarangi,
+ka ana whanaunga kia kaua ratou e haere
+mai ki konei, otiia kia haere ki te tahi
+motu ke, ki nga iwi atanoho hoko whenua
+ia kia ata noho ai ratou me a ratou tamariki
+ka mau tonu atu. Na katahi koutou ka
+kite i te mea kore ui e hoiho ki te haere
+mai e nga pakeha o Ingarangi ki te hoko
+i o koutou whenua ki te noho i roto i a
+koutou kia kite ai koutou i te hipi i te
+kau i te hoiho, kia hanga ai he kaipuke
+he mira hei huri paraoa, ki te wakaako
+i a koutou ki te whatu paraikete, koa,
+kia wakamatauria koutou ki te hanga
+hate, tarautete, me nga tini mea a te
+pakeha, kia utua koutou ki te moni mo te
+koutou mahi he mana o koutou e mea
+he mokane tenei, otiia ke te mea kino.
+rawa ka muri tupu ake ai mehemea ka
+mai te hoko i a pakeha te whenua,
+mehemea e kore e ata noho te tangata
+maori. Mehemea katoa te tangata maori,
+ka hoki ki o ratou ritenga tawhito, kia hara
+ki te ture, a e kore ngta rangatira e homai
+i aua tangata hara kia wakawakia ki to
+ritenga o te ture ko reira pea nga pakeha
+ti noho nei i tenei motu, otiia ia e kore
+hoki nga pakeha o Ingarangi i pai kia
+noho ki nga wahi e kore e wakatikaia nga
+tikanga o te ture. Mehemea ka haere nga
+Pakeha katahi ka kia mai nga mea tino
+kino ki a koutou Kahore he ritenga kino
+o te Kuini o Ingarangi ki a koutou. Ko
+te rangatira hoki ia e te rangatiratanga
+nui rawa o tenei ao kahore ia tahae
+i o koutou whenua nia ana tangata kia
+Wakaae ano koutou kia hokika, katahi ka
+kia hoko. Otiia ka kite te Kuini o
+Ingarangi e kore e tukua ana tangata kia ata
+noho i roto i ,koutou e kore pea ia e
+mea ki ana hoia, kia ana Kaipuke kia homai
+ki konei, otiia e twiaowhia katoatia ana
+tangata i Nui Tireni, i te wahi tutu i a
+kore ia e anga mai ano ki a koutou. He
+ana te tukunga iho ? E mohio ana koutou
+he maha nga rangatira o nga tini iwi o te
+no nei, otiia kihai i rite tatou tikanga ki
+o te Kuini ki Ingarangi kihai i rite to ratou
+mana ki to te Kuini o Ingarangi ke ana
+kaipuke kei nga moana katoa, ko ana hoia,
+ kei nga tini motu kei nga tini kainga o te
+ao nei. I nga wahi hua tae ana kaipuke
+Ana hoia e kore era iwi e tata mai ki to
+tutu mehemea ka tangohia e ia ana tangata
+konei, ka tangohia e tetahi o nga iwi
+whawhai nei, nga iwi tukituki nei i nga
+iwi nonoho tango noa i nga whenua a
+mehemea e waiho ana koutou e te Kuini,
+ka tangohia e koutou kainga, e kore e
+hoatu he utu mo a koutou kainga. Te mea i
+wakaae ai te kuini kia noho ana tangata ki
+konei hua nei e pai te noho o te tahi, o te
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_57.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_57.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_57.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,95 @@
+
+tahi. E mea te ririo e wakaaro he kino nui
+o tenei a tenei pea etahi o koutou e mea
+ana me pehea ra te wakarite kia hoko ai 
+te pakeha i o matou wahi whenua?
+Ko te mea tuatahi, koia tenei, kia
+wakaritea o koutou tikanga te tangata,
+te take o te whenua, kia mohio ki nga
+Pakeha kua roatu nga wa ki te wai ranei,
+ki a wai ranei.
+Ko te tuarua, koia tenei i te he hoia ka
+tutu te tangata ki nga pakeha ka tahe
+ranei, ka aha ranei, kia mahara nga
+ran gatira kia hoatu nga tangata tutu ki te
+Kai Wakawa kia wakawakia ki te tikanga
+o te ture Ingarangi.
+Na, kia rongo mai koutou iti ake, kupu
+makoaiton e wakaaro e hai ana nmei
+E kinatia nmei E Na iti  i riri
+anhia ana ki te hoko whemi ki te pakeha,
+kia nohea paki,ha ki roto i te matou
+wakarongo mai kia huihui a nga tangata
+katoa e ti! hapu, kia komititia, tuhituhia
+te ahua o te oneone ki mua ki te pepa,
+tuhituhia nga ingoa o nga rohe tuhia koki
+nga wahi e hiahiatia ana e koutou kia
+waiho mo koutou, me o koutou tamariki 
+tuhituhia nga take o te kainga, me nga
+tangata hoki e noho ana ana tawhiti tata
+ki taua kainga hihamua ai ki nga ingoa
+o nga tangata ka wiriwhi ki te tau kawa
+atu ki te Kai tiaki o taua wahi ka kite ia,
+Kotahi ake enei mea, mehemea e Hikaria
+ana koutou kia noho ia pakeha ki roto i
+a koutou ko nga raiwatia e te kai ia kia
+komiti kia wakaae ratou kia tukua nga
+Pakeha, mehemea kia ro e ngia tangata,
+maori ki nga pakeha kia wakaae ratou ki nga
+rangatira ki anei, kia hoatu o i taua    
+tutia nei ki te Kai Wakawa, ko etahi pea a
+koutou e pai ki anei ko etahi e kino.
+Mehemea e pau etahi o nga tini iwi nei ki
+tenei korero tuhituhia mai tetahi pukapuka
+ki a te Kawana, a e kore e roa ka rangona
+ki I ngarmai e kai aua etahi o nga iwi o Nui
+Tireni, kia noho te pakeha ki roto ki a
+ratou lo reira nga pakeha o Ingaringi
+Hri mai ai ki enei arahi,mutoho hoko iti i
+hui mai ai ki enei wahi atanoho hoko ai i
+etahi kainga mo ratou. Ka tae mai nga
+Pakeha ka haere ratou ki a te Kawana ka
+mea atu, E hiahia ana matau ki te hoko 
+kainga i nga tangata maori. Ko reira te,
+Kawana mea atu ai Kaua koutou e hoko
+i nga kainga o tera iwi he iwi tutu e whawhai
+ana e totohe ana ratou nop wai ranei
+te kainga no wai ranei te kainga, waihoki
+e kore ratou e homai i nga tangata tutu
+tahae kia wakawakia ki te tikanga o te
+ture, ko ta ratou mahi, he tika ki te pakeha. 
+E ngari haere ki tera iwi, te iwi atanoho
+te iwi e kore e totone me a ratou whenua,
+waihoki, he iwi wakarongo ratou, ka tutu
+etahi o nga tangata o to ratou iwi ka
+homai kia wakawakia ki te tikanga o to
+ture, haere ki a ratou hoko whenua ai, ki
+reira koutou noho ai te iwi atawhai hoki. 
+E hoa ma, i nma i penei mo nga
+rangatira o tawahi, o Ingarangi to tutu, kihai
+i oi E nga atu aita iho nei te paate, e
+I awari ana hoki nga ture, kihai ratou i
+wakaaro atu ki te tikanga o te ture otiia,
+I penei tua na tangata maori te hau i reira
+he kainga pomana te Ingarangi kahore i ma
+te uta t e te whenua kino kino ana hg,
+whare o nga tangata kino atu nga kakahu.
+kino ana au kia I teitei e kai ana e
+tika ana te hoko o te kainga, ta te mea e
+rite noho aim e wakaaro, ta ratou i te
+tikanga o te ture, e kore tenei me konei,
+kia mai kia tera hokonga o te kainga, ka
+Hokoa oti tona mahi te tangata nana i
+hoko. E kore a Kihai o Ingarangi a
+tapa e to wheatia e teiteiki i aua tangata,
+akakoa tono a,ka e kaha ana te
+ture mehemea aha te tangata ahakoa
+rangatira nui wakaharahara ahakoa tutua
+noa iho nei mehemea ka tutu tetahi o
+nga rangatira o Ingarangi ki tetahi pononga
+o tetahi iwi ki, e haere ano taua rangatira
+ki te whareherehere a mehemea i kohurutia
+taua pononga e wakamatea ano te
+rangatira ahakoa rangatira nui wakaharahara.
+E mohio ana koutou, he iwi kaha
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_58.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_58.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_11_58.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,117 @@
+rawa te Ingarihi, ahakoa kaha ki tutu     
+tetahi a nga rangatira o Ingarangi,e
+e tohungia.
+Heoi ano aku kupu ki a koutou wakaaroa
+e koutou e pai ano ranei, e kino ranei.
+ NA TE TINO KAI WAKATAKOTO
+TURE.
+Na TE Kawana i mea ka taia.
+Ki te kau tuhituhi i te Karere o Nui Tireni  
+
+Poneke, Oketopa 9, 1844.
+E hoa ma e ora tangata maori katoa o
+riti e Wakarongo mai koutou ki tenei korero 
+kah tae mai o koutou korero ki Poneke
+nei, i utaina mai i runga i a Wikitoria ka
+kite matou katoa i o koutou tikanga mai i
+o koutou tikanga m. Hoki, kia mate matou
+nei i te wakama mo enei mahi kino. Aue
+e kore koutou e whai mo te tohe tonu ki
+te kino tenei ano hoki o konei maori,
+kahore e pawe me koutou e tu katoa ana
+E i nga i a takita ,mkonei kino ai
+Matou ki nga pakem nei. K koro ma, kei
+tango atu koutou ki te tikanga o Hone
+Heke engari ma koutou ano tetahi ma
+koutou e mahi ara e hoko ki te riwai
+ranei ki te kai ranei ki te poaka ranei
+ki te kanga ranei ki te merini nei, ki a
+ano ranei ki te aha ranei ki te nui noa
+ihoa o nga kia maori..
+Ko nga tangata e noho ana ki a taone,
+e noho ora ranei e noho hemo ana
+ranei  ka tahae no te mea kahore
+a ratou kai i E ia ra katoa, no te mea hoki
+kahore ratou e mahi, kahore a ratou
+kahore I ratou i mahi i ka tahae ranei a
+hoko i nga taringa e nga pakeha ki a
+iti ratou e ta, noho koe t( ata ti!
+ watea ranei, ka hemo koe i te kai ka haere
+koe ki roto ki a tahi whare pakeha ki tone
+ktu koe ki a ia ka mea atu kwi Pamti, uta
+o tera mea ka titiro ke ona kanote, ka
+wakaaro ia he mit tau korero, otira
+m maminga kua tahuri ke m no reira ka tango
+koe ki te taro ranei ki te aha ranei ka huna
+ki roto ki takak iho, ka tatari Hihi te
+tahgaia o te wareka mea mai ki a koe,  E pai i
+ana koe ki tera mea ka ki atu te pakeha
+ki a ia Kahore, ka mea a utu, ka ki riri ai
+ki a koe, i Mere ki waho matou putanga ki
+Wano, ka takarepatou kakahu, na ka We
+tata ai tana moi tahaetia, e koe ka rere
+atu ia ka hopu i a koe, k a pupura ka kite
+tito iti i nga katipa e haere ana,
+atu ia i nga katipa e haere ana ka karanga
+atu E hoa arahina atu maori nei ki te
+ware herehere ka mea mai taua katipa. He
+aha te mea, ka ki atu ia Nana i tahae toku
+mea, katahi ka tupato te katipa ka arahina
+atu koe ki te ware herehere. Ko  te tikanga
+tenei o koutou o nga tonoa o Akarana.
+Wakarongo mai hoki ki te tikanga o nga
+rihori o konei o Poneke, ka tekau ma ono
+oku marama i toku haerenga mai ki Akarana
+ki konei ka matakitaki ahau i nga Maori
+o konei imatu ki te ware herehere toko
+torutoru ratou i mai tena ko koutou m
+tonu nga ra mo nga tu te tahae, no reira
+ka hereherea tonutia koutou e nga pakeha,
+Na te aha koia tokomaha ai nga tangata,
+o Waitemata i hereherea -ka mea mai pea,
+koutou, Na te tokomaha o nga tangata i
+noho ki te taone tahae ai, kahore, he
+maha ke nga maori o konei, tenei hoki nga
+pa maori  e rua, e tau ana i waenga nui
+o te taone o Poneke, ko Pipitea tetahi ko
+Te Aro tetahi ka huihuia enei pa erua,
+kotahi pea te rau tomo roto, e noho pai
+ana ratou i te aroaro o nga pakeha, kahore
+rro ratou i pokanoa ki te tahae penei uta
+kouttau e noho homarire ana ratou. Kei
+ka mau koutou kua patua  a pakeha o
+konei e rmori, e ke ana hoki tena he
+iwi ke na ratou tera mahi, kei tawhiti noa
+atu to ratou kainga. Akuanei pea, ka
+rongo he koutou tenei korero, e kore
+t kitea e whakama, e kore koatoa i wakarere
+atu tera mahi he, he mea
+wakatutuatanga kua rongo nei hoki tatou i te ture
+o te Atua aua koe e tahae a kua tahae
+koutou, kua wareware koutou ki tenei ture.
+Heoi ano ka mau tenei korero ki a koutou.
+Na to koutou hoa
+NA MAORI PAKEHA
+
+WAKARONGO
+
+Wakarongo e nga tangata maori
+kua tere tetahi o nga poti o te
+taone, no te po o te hararei, tere ai, ko
+te ahua o taua poti koia tenei, He kata
+ara he rakautahi, i tua ma te peita.
+Mehemea e wakahokia atai a tenei pea e te
+tangata maori ka utu te kai wakahoki
+mai.
+WAKARONGO.
+E hiahia ana Te Apakarame raua ko
+Pene Rori ki etahi kai mahi ma raua,
+ki Aotea, ko te ritenga o te utu koia tenei
+kotahi tekau hereni mo te marama kotahi
+mo nga kai, Kia rima tekau nga tangata.
+KIRITOPA PURUTANA, Kaita o te KAWANA.
+
+
+
+   
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_59.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_59.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_59.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,60 @@
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI.
+[Na te kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA, MANE. TIHEMA 2, 1844 [No 12.
+Ko to Nuipepa wakamutunga tenei e
+tenei tau, a ka mea atu matou ki nga 
+tangata e korero ana tenei Nuipepa e
+pehea ma o koutou wakaaro mo hone
+tonu te ati tenei Nuipepa? me wakamatu
+ranei ? He maha nga mea pai kua 
+wakakitea ki a koutou. I korerotia e matou i
+te timatanga o tenei tau, te taenga mai o
+to tatou Kawana hou. He maha nga mea
+pai kua meinga mo kotou katoa, me
+nga tangata maori mo nga pakeha, pono
+tonu tana korero ki a koutou kia waiho ia
+hei matua mo te tangata maori? Kua
+wakaae ai kia hoko noa ma koutou i o
+koutou kainga te pakeha, he maha o
+koutou huihuinga mai ki tana whare kia
+wakaritea o koutou ngangare tetahi ki
+tetahi a e pai katoa ana ana wakaaro mo te
+tangata maori. Tena he aha nga ritenga
+o nga tangata maori ki a te Kawana. Kia
+timata tatou ki nga tangata maori e noho
+tata ana ki Akarana. Ko te nuinga o nga
+rangatira e atanoho otira o nga tutua
+e tahae tonu ana i tenei ra i tenei ra he
+maha o ratou e haerere noa ana i te taone,
+hore he mahi., he mea pehea ra ra e oranga
+nga kupu a nga pakeha pai, tena ko nga
+kupu a nga pakeha kino, ta ratou mea i
+tohoro ai te wakarongo kua kite matou
+i nga tangata maori e ruri ruri ana e
+haurangi ana te taone. E koro nga
+rangatira riri, i E He tangata tutia e tukua
+mai ana ta ratou pononga wahine ki te
+taone noho ia e mea ana matou e heke
+haere ana te kaha o nga rangatira ina hoki
+e kore nga pononga e wakarongo ki a
+ratou korero, e wakaae ana pea etahi o
+nga rangatira ki nga mea e tahaetia ana,
+ina hoki e kore e homai nga tahae kia,
+wakawakia, ki te tikanga o te ture.
+Ki raro ki Pewhairangi ki Hokianga
+kua wakarongo nga rangatira ki nga
+kahu i nga pakeha kino, nga pakeha e
+kore nei e aahia te pai mo ratou ka
+tutu nga tangata maori, ka pouri te ngakau
+o te Kawana ka mea ia, kia tikina taua
+hoia o Pouhakena, otiia ka tae mai nga
+koia ki Kororareka ka mea nga rangatira
+Maori kia kaua e mana nga hoa ki uta
+me wakarite marietia ana wakahokia ana
+nga hoia. Tae kau mai ano a Kawana ki
+Akarana ka puta mai nga rongo kua
+tahaetia nga hoiho o Te Raiti, wakaritea
+ana tera kihai i tino oti ka tahaetia nga 
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_60.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_60.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_60.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,103 @@
+hoiho a Te Ingatene ai e peiwa ratou mo
+tenei tutu e tae atu ranei a Kawana kia
+kite i a ratou ? Kaahore, kua oti ra ano te
+wakarite, ka tae atu ia ka kite i a ratou.
+E mea ana ratou he kore pakeha koia
+ratou ka tutu ai. Katahi ano toku iwi
+penuau Ko te mea hei ka i te pakeha he
+tutu. Ka rongo nga pakeha o Ingarangi, e
+tutu ana nga tane ata maori o Nui Tireni,
+e tae mai koia? Itore rawa o tae mai
+oti i te mataku, kei tahaetia e ratou taonga?
+e haere ke ki nga wahi ata noho ki konei
+ki Akarana nei.
+
+RUENGA  HOKO WHENUA.
+Kia rongo koutou ranei tikanga hoko
+whenua ki te pakeha Te mea i wakakitea
+m enei tikanga, kua kitea te Kawana, he
+matua nga tangata maori hoko noa atu
+ana i nga whenua koia tukua i mua: E
+mea ana pea etahi, Ha, ko ehea whenua
+kua tukua paparuatia ? Titiro ki Rangitoto
+kua tukua ketia tera e Ngatipaoa ki a te
+Pepene ko Wanga-paraoa kua tukua tera
+ki a te Kawana a Te Weiti kua tukua ketea
+tera e Ngatiwhatua, ki a Te Tera ka anga
+ano Ngatiwhatua ki Kaipara ka tukua ki
+te pakeha ki a te Moa.
+Mehemea e hiahia ana tetahi tangata
+maori ki te hoko whenua ki te pakeha ma
+ana tangata maori e tuhituhi atu tetahi
+pukapuka ki te pakeha, kia rongo te pakeha
+i tona wakaaetanga, kia kite hoki te Kawana
+i te wakaaetanga a nga tangata maori na
+ratou ake te whenua.
+Kia kite hoki koutou i te wakaaetanga o
+Ngatipaoa o NgatimaruTe Patukirikiri
+mo Waiheke, kua taia ki raro nei.
+Wakaronga mai e nga tangata katoa ki
+te wakaaetanga o Ngatipaoa ra ko
+Ngatimaru, mo Waiheke koia enei ko
+nga kainga kua trihia ki raro ki tenei
+pukapuka, ka wakahokia ki a Ngatimaru hei
+kainga tuturu mo mo ratou ake ake hei
+nohoanga i a ratou, he hoko ranei ma
+ratou ki nga Pakeha ma e ratou tamariki
+ake ranei.
+Ko nga ingoa o nga kainga ka tangohia
+ia Ngatimaru na ratou.
+
+Ko Ramaroa, ko Orohanake.
+I a te Maupo [Paparea, Hakaimango, Tuara, puke, Oneroa
+raua ko Amo
+I a Te Waka [Kumu-Kumu, Okahu
+Kairoke Te Waioma,
+I a matiu raua [Kupua Parori Kawakarau,
+ko Mamaku [Whakanewa Kaikuku.
+Kia mohio nui koutou ko nga kainga
+noho o Ngatipaoa me waiho noa hei
+nohoanga ma Ngatipaoa.
+Naku NA TE KAHUKOTI,
+POUROTO,
+PAORA,
+KARAMU,
+NGATAI,
+HOHEPA,
+WIREMU.
+Kai titiro
+Taone Makarini
+Wakarongo mai e nga tangata katoa ki
+te wakaaetanga o Ngatimaru raua ko
+Ngatipaoa Ko Omaru, Ko Awaaroa, ko
+Mawe, ma Ngatipaoa, he kainga tonu iho
+ma ratou.
+tona
+Naku, Na X NIATIU.
+tohu.
+Ko nga rohe o enei kainga kei Kaikuku
+haere tonu ki Tirahopuhopu.
+Wakarongo mai e nga tangata katoa ra
+matou te tino tuturu o tenei kainga o
+Putiki i a te Patukirikiri i a Tairua i a
+Tohe i a Hoani i a Te Rahu. Ko te
+rohe kei te Whau ka haere ki waenga o te
+tau, ki te Pa ki roto ki Rangihoura ka rohe
+ka Okahuiti ko te matou wakaaetanga
+tenei ko o matou ingoa ka tuhia ki raro
+nei, te Wakaaetanga o Ngatipaoa o
+Ngatimaru katoa.
+Naku NA TE RUINGA
+  Ò    Ò    MATIU.
+Kai titiro
+Ko Tane Makarini
+tona
+Hoani X
+tohu.
+ Tapapakunga
+To whitu o nga ra o Mei, 1844
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_61.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_61.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_61.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,106 @@
+
+
+Ko Kotoretoto te rohe o te ngakau o
+Piako, ko Hiwahine Mangahaumea. Ko
+Te Huruhuru ka tutaki ki te Awaroa
+wakaeke tonu ki tetahi e Hangawera
+Tetaiahaahuakatoa ka huri kei Mangawera.
+Na Te Wherowhero tera pito. Ka hoki
+mai ki tenei taha o Piako Te
+Whare e whanui. Ka heke To
+Ngutu o te koko reke. Ka eke Te Wharawhara ka haere Te
+Raumapau, ka rere Puketaka ka rohe i
+a Te Katea i te huapiri i a Poukawa a
+Taharape a Haunui i a Ngihangiha i a
+Te Rarokawhanake ka takoto i a Te Kauae.
+Ko Te Tau te kaiaia Taikaramihi. Te
+Ruaotumu, ka whai ki tenei taha 0
+Waitoa Te Rautawiri, whakaeke tonu ka
+heke Manga pukatea Ngamoko mo Parata
+tenei pito.
+Ko nga rohe teitei ki a matou ki ringa
+nei ki a Ngatipare ki a Ngatikona ki a
+Ngatiwerewere.
+Ko Maungatapu no Mura te tuturu
+o te kainga. Ta Mura ko Parenoa
+he wahine te Parenoa ko Te hopukinga,
+ Te Hopukanga ko Mauroa ta Mauroa
+ko te Hirore ta Te Hirore ko te kauae.
+Na. Ka patua a Ngatitawhaki e Haua
+raua ko Hape, a ka ngaro. Ka tae ki
+Owaranga, ko turangi i roto i te pa, ka mana
+te paka horo. Ka tahi ka karanga atu a
+Werewere Hurangi puta mai ki waho, 
+ka mea mai e Kurangi ki te Werewera
+ mahi mai Ka rrue i Werewere ka
+haere noa i Te Oro ana ko Ihaia ki te
+mpu atu mo Warewera, a kihai i a te mate
+o Werewere. Na. Ka ngau i tetehi pa, ko
+Tokerau te ingoa, kihai i horo. Katahi ka
+kainga ki te Rangatira o Te pa  E  Tata
+homai te tamahine maku, ka karanga a
+Haua  E Taha maku tetehi o tamahine  
+ka mea mai e taha.  E kore ahau hoatu
+i taku tamahine engari hoki marire ki to
+kainga, hei reira ka tika mau ai i a korua
+wahine kia hoki a Te Oro raua ko Haua,
+ka tae ki te raua Hei kainga. Katahi ka
+haere ki te tiki i a raua wahine ka tae mai
+
+ki te pa, katahi ka hoatu Ko Paretapu
+pareomaoma. he oti kaiahi ka mau te
+rongo. Na muri iho ka tukua te weima
+hei utu mo Werewera, Na Ka haere a
+Ngatitawhaki ki Pukarau, kaore i reira a
+Ngatimaingako. Koia ratou i haere atu
+ai ki reira e whatekau o taua hunga ka
+tae atu ratou ki reira rokohanga atu e
+ratou, kua rupeke nga tane ki te tuku tuna.
+Ko Pare anake te kainga, e noho ana.
+Kikarangatia taua iwi nei kite kaingra, kia
+noho ka tahuna he ahroa te kau nga
+ai. rei. Ka huri te pai. ki te kai, ka titiro
+te rangatira o te pahi, ka patai atu  Nawai
+tenei tamahine. Kiia atu ana a Na
+Werewere mea atu te Rangatira o te paki
+Ko Pupu te ingoa  E taku tamahine, kei
+patu wakatakariri aua koe te roi maku.
+Nenee hine kaha te whenua na, e takoto
+mai na, nene. Marangataputia e tu mai
+na. te utu katahi kia nuthora tenei kainga,
+ka maungatapu hei utu mo Werewere.
+
+E hoa, e te tangata taku whenua kia
+ma rino ki tou kairua tau tuku. Kei poka
+ko ki toku. Me he mea kua tmoma e matou
+nei kainga e koutou. Kahe e kore e
+wakama te tuku huna i te kainga? Na, ko
+Maungatapu e kore e marere i a matou.
+ahaken tuku mai koe i Maungatupu mo te
+pakeha, e kore e marere atu. Ko nga taonga
+o te pakeha me atu e koe ki te riwai, ki
+tetehi wahi e tou kia ti  i ki Otera, heoi.
+
+NA TE KAUAE
+TE HARA,
+PARAI,
+WAIRPAITI,
+NGAKARI,
+KIHIA,
+TAHUPARAE
+NGAWINI
+TE WHAKEMUHU,
+HORI,
+TE HOKA,
+RUKA,
+IHAKA,
+NGAWHARE,
+IHAIA,
+ERURTI,
+WIREMU TARAPIPIRI,
+TE KAKA,
+TE WAHAROA,
+HOKIANGA,
+HENARE WIREMU,
+PITAU.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_62.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_62.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_12_62.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,42 @@
+E HOA MA, kua kite matou te tini o
+nga rangatira maori e huihui ana ki
+nga whakaroa o te taone, ki te korero,
+kaua roi e haere ki reira korero ia e ngari,
+haere ki etahi wahi atea kihai hoki te
+waharoa meinga hei komaitanga, otiia i
+hei haerenga ma te tangata.
+
+ KI NGA TANGATA MAORI KATOA.
+
+E KORO MA, kia mohio koutou kua
+mahue tera whare kura ai koutou.
+i whakaakona ai koutou to i tangata maori
+ktia whika ki te reo pakeha hoki ara te
+whare Karakia e Weteriona kei te whare
+iwi te wha te whare kura mo koutou.
+Te mea i mahue ai tera whare he kapi tonu
+i nga pakeha, i nga po katoa. Kia toru
+nga po e haere mai ai koutou, hei nga
+Mano hei run Wenerei, me nga Paraire.
+
+WAKARONGO.
+
+WAKAAONGO e nga tangata maori,
+kua tere tetahi o nga poti o te
+taone, no te po o te Hararei, tere ai, ko
+te ahua o taua poti koia tenei. He kata,
+ara te rakautahi, i tua ma te peita.
+Mehemea e wakahoki mai ana a teitei poti e te
+tangata maori, ka utua te kai wakahoki
+mai.
+WAKARONGO.
+
+E HIAHIA ana a Te Apakarame raua
+ko Pene Rori ki etahi kia mahi ma
+ranoa ki Aotea ko te ritenga o te utu koia
+tenei kotahi tekau hereau mo te marama
+kotahi me nga kai, Kia rima tekau nga
+tangata.
+
+KiRITOPA PURUTANA Kaita o te Kawana.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_1.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_1.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_1.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,59 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+Vol.3] AKARANA, MANE, HANUERI 1, 1844 [No 1
+
+I te takanga mai o tera tau i mea
+matou he tau hou tenei, me whakahou
+ano a tatou hanga tena,
+tokohia ranei noeatantgata, kua
+wakarite tenei kupu i a ratou. Tokohia
+ranei tohe pu kia rite tenei kupu i
+a ratou ko te hunga e tohe ana ki
+te pai, ahakoa e tino ngoikore ana i
+te kahanga, o te kino ka ata
+whakawakia ratou, otiia ko te hunga e
+aroha pu ana, ki te tutu, kite kino
+hoki ka whakariharihangia ratou e
+nga tangata pai katoa  e te Atua ano
+hoki Rere, kua taku mai te tau
+ano te 1844 aua tatou e ki, hei te
+tau koroi tatou whakahou ai i ta
+matou hanga - kahore titiro hoki,
+kowai o tatou e ahei te mea hei te
+tau 1845 ka haere au ki ko ka noho
+ranei au ki reira? huatu ekore pea e
+tini nga ra nga marama ranei kua
+nehua tatou koia hoki a hopa i mea
+Ko nga ra o toku oranga tera ke
+ake tona hohoro i to te atarangi.
+kua kite hoki tatou i te kapua e rere
+ana i te mata o te ra, wahi iti ka
+whakamarumaru tena ko tona
+atarangi e kite nei koutou ki te oneone
+rere tonu ano te mate pu. Pera
+hoki te hohoro a tatou ra a
+tatou wiki, me e tatou tau taro
+ake ka mutu  E hoa ma kia maranga
+tatau i te moe, kei,moe tonu a matou
+kanohi i te moenga o te mate tuarua.
+Ka rongo koutou ki te pukapuka a
+Paora kua oti teta ki tetahi wahi o
+tenei Nuipepa i tikanga, o, te
+huihuinga tangata i te taenga mai o te
+Kawana hou, otiia kihai i korerotia
+e Paorale pukapuka a nga  Rangatira
+o Waikato 0 Ngatiwatua hoki i
+hoatu nei ki  a Kawana, koia koa ma
+matou e korero. Ko te Waikato ki mua.
+
+Akarana Tihema 26, 1843.
+Ekore e te Kawana o Nui Tireni,
+ Tena ra ko koe tenei ano matou
+konga kau matua me nga tangata o
+Waikato ka tuhituhi atu i ta matou 
+pukapuka aroha kia koe haere mai
+haere mai e te Kawana ki to tatou
+whenua tenei ano matou ou tamariki
+e whakapai atu ana ki a koe. Rere
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_2.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_2.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_2.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+katahi ano e matou ngakau ka ora a
+na hoki kua o mai koe i runga i
+terangemariretanga Na ko tenei
+pukapuka hei whaki atu kia koe i nga
+mea e pai ai matou i nga mea hoki
+e kino ai, ko te tinatou e pai ai te ata
+noho te mau nga rongo ko ta matou
+e e kino ai te tutu, he whawhai me te
+mm noaiho o nga mea kino. E mea
+ana hoki matou kia whakarerea enei
+mea kino i te orokotaenga mai oa
+Kawana Hopihona ki ai etehi he
+tango whenua kau taua i haere mai
+ai otiia i mea atu matou tana atu ma
+tana mahi ano ra ka kite ai, no reira
+hoki nga rangatira maori i whakae
+i atu ai i Waitangi, ki te pukapuka, a
+te Kuini i pai ratou ki taua tikanga,
+no te mea ka waiho taua pukapuka
+ hei tiaki i o ratou rangatiratanga te
+ma te whakaekenga mai o te
+pakeha kataira matou ka tupato i na
+teka ka kite matou i te ratou tikanga,
+pokake i ta te Kuini he po noa te e
+tahi i o matou kainga he tahae tae tahi
+ki o matou poaka te tangata e iahi,
+he kanga ta etahi a nei kahore te
+Kawana i mate nei te umai ki a matou
+kua ma te matou i te pouri te
+Kawana atawhaitia matou kia ki ai
+koe hei matua mo matou, a koe e
+whakanui mai te riri i a kite koe
+i te matou tohe nga kuware ko etahi
+hoki a matou kaumatua e pupuru
+ana i nga ritenga a ratou tupuna
+otiia kua takiri te atatarake ka ngaro
+nga tikanga tawhito ka tupu ko to te
+pakeha tu e kore hoki matou e mea
+atu noa koe kia mau tonu matou ki
+nga ritenga a e matou tupuna ka
+hore otiia kia aru matou i to te pakeha
+an otiia tenei ano tetehi mea e
+pono ai o matou ngakau mea te
+pukapuka o Waitangi kia hokona
+nga kainga e te Kuini na hua noa
+matou ki aia ki mua e ki te kahore
+tona Kawana, e pai kia hokoa e matou
+ki te tahi tangata ke atu ona kahore
+ma te Kuini ano hoki, na he ana
+thana kia matou e kore o matou
+kainga takoto noa e poto te hoko
+ki aia anake ta te mea te kainga
+nui whakaharahara tana e pai ai
+tena ko te pakeha noa e pai ana
+ia ki te kainga nohinohi hei ngi
+hanga aki mo ratou.
+  Heoi ano ta matou kupu kia koe
+e te Kawana.
+Na matou na ou hoa pono
+NA TE WHEROWHERO
+NA TAKIWARU
+NA EPIHA PUTINI
+NA TAMATI
+NA PAORA
+
+Whare o te Kawana,
+Akarana, Tihema 26, 1843.
+E nga rangatira me nga tangata o
+Waikato, kua whiwhi au ki ta koutou
+pukapuka aroha te pukapuka waka
+hari hoki toku ngakau tenei au ka
+wakapai atu ki a koutou.
+Ko nga mea e arohaina ana e
+koutou, ko te ata noho ko te maunga.
+rongo e arohama ena ano hoki e ahau,
+ko nga mea e wakakinoa ana e
+koutou, ko te tutu kote whawhaie
+wakakinoa ana ano hoki e ahau.
+E hari ana toku hoakau ta te mea
+kei te wakarere koutou i te tutu te
+whawhai me era atu me nga kino
+katoa, ko ahau hoki e mea nga kei hoa
+whakakake i a koutou kia watea ai ta
+koutou wakarerenga i a ritenga
+kino kia kake ai koutou haunga ra i 
+te aroaro o te tangata, otiia i te aroaro
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_3.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_3.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_3.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,91 @@
+
+  
+o te Atua Kaharawa ko taku pai tenei
+ko taku mahi hoki hei wakakake i a
+koutou ki to te rangatira tu ahua
+waiho ahau hei matua hei hoa mo
+koutou.
+E kore koutou e wakapakehana i
+te ra kotahi, kahore kia ata kake
+haere kia wakamanawanui kia aroha
+tatou. Kua rongo te Kuini ita koutou
+hiahia kia hokoa o koutou whenua ki
+nga pakeha, a kua ina ma te Kuini
+ki ahau maku e ui atu ki a koutou te
+mea e pai ai koutou, e maku e
+wakarite.
+Te mea e ata noho ai koia tenei ko
+koutou ko nga rangatira Kaumatua o Waikato kia
+wakakahoretia te tutu o te hunga
+wakaaro kore e te hunga e kore e
+wakaaro ki te Atua me tatou, a ka
+hara ratou, ma tatou tahi e wakaaro
+kia pehea te wakaritenga o te utu a
+e mea ana ahau kia puta a koutou
+kaha me aku kia ata noho ai kia rite
+ai nga mea katoa.
+Ko ahau te koutou hoa, a me
+waiho ahau hei matua mo koutou.
+ROBERT FITZROY
+Kawana o Nui Tireni.
+
+Tihema 26, 1843.
+E hoa e te Kawana e na ra ko koe
+ko matou, ko nga Rangatira o
+Ngatiwhatua, ka haere mai tenei taima
+kia rongo koe i te haringa o o matou
+ngakau mo te taenga a ora mai ki to
+matou motu ki Nui Tireni.
+E wha tau ka pahure i te timatanga
+o te nohoanga o te Kawana ki tenei
+motu a e noho marie ana taea noatia
+teneira, a he mea ano ka
+whakatakariri mo o matou whenua e tangohia
+ana e te Pakeha, a he mea ano ka
+whakaro matou E wakamea ranei
+e koutou te koutou korero ai i
+Waitanga e to matou Kawanatua
+mate nei?
+Koia matou ka haere mai ai kia
+koe e pai ranei koe hei matua mo
+matou. He mea ano pea ka pouri
+te ngakau mo matou mo nga tangata
+maori, ina kino matou, otiia kia te
+han era kaua e peranei, te iwi kuare
+0  o
+matou te tangata inaori, e kore
+matou e mohio ki o koutou
+ritenga ki o te pakeha e mau tonu
+ana etahi o o matou matua ki nga
+riteneta tawhito, otiia ka kitea te
+Painga o tau Kawanatanga, te pai o
+nga ture o te Kuini, ka tahi pea, ka
+wakarerea e ratou ritenga maori.
+I te korerotanga i Waitanga i mea
+koutou e rite tahi matou ki te
+Pakeha, a ko e matou whenua, me hoko
+ki te Kuini. Otiia e mea ana matou
+hei a te Kuini te korerotanga tua
+tahi e mhemea e kore ia e pai, me
+hoko ki te tini o te Pakeha.
+Heoi ano na o hoa aroha.
+Naku na te kai tuhituhi na te
+Kene.
+
+NA TE KAWAU,
+NA TE TINANA,
+NA NOPERA,
+TE REWETI,
+TE HOETE,
+NA TE HOTERENE,
+WHANGANUI
+TE WAKA.
+
+Ki nga Rangatira o Ngatiwhatua.
+
+Whare o te Kawana,
+Akarana, Tihema 26th 1843
+E hoa ma eo nga Rangatira o
+whatua  kua kite ahau i to koutou 
+pukapuka aroha ae wakapai atu
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_4.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_4.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_4.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,100 @@
+ana ahau ki a koutou, mo o koutou
+kupu pai.
+Pouri ana ahau i taku rongonga
+tenei ano nga mea e pouri ai koutou
+ara mo te tango hanga o o koutou
+whenua e te Pakeha, a i taku rongo
+nga e tupato ana koutou e wakaritea
+ranei te mea i korerotia i Waitanga
+e te Kawana kua mate kahore ranei.
+A e mea mai ana koutou ki a hau,
+e pai ranei koe hei matua mo
+matou ka mea atu ahau ki a koutou
+me waiho ahau he hoa hei matua
+mo koutou.
+Kei mea koutou e oho wawe ahau
+i na he koutou e kore e ahei te waka
+pakeha wawe i a koutou i te ra kotahi
+kahore kia roa nga ra e wakaaro ai
+koutou kia roa nga tau e wakaaro ai
+koutou ka rite e hiahia ana ahau
+kia kite i a koutou rite ana ki te
+Pakeha e maku e wakatakoto, he
+tikanga kia no te mea e tino hiahia
+ai ahau .
+Kua mea ta te Kuini kia ui atu
+ahau ki a koutou kia wakatakotoria
+he tikanga ke moo koutou whenua.
+E riro mai i a koutou i te
+Kawanatanga pai o te kuini te mea e tika
+ana mo matou ko te putake kei te
+tino Wakapono.
+Ko ahau e aku hoa e rapu tonu
+ana i te pai, i te koutou e pai ana
+ahau hei matua mo koutou.
+ROBERT FITZROY,
+Kawana o Nui Tireni.
+
+E hoa ma, re nga tangata maori
+katoa he aroha noku kia koutou i
+tuhituhi ai au i enei, kupu ki a koutou.
+I mua i ta koutou aronga mai ki te
+rongo  pai, i mea au e kore e roa 
+ka pakeha koutou. Ki taku hoki
+ka aro mai ki te rongo pai, ka aro
+mai ki ta matou tu ngaki i te wenua,
+ki a matou wakaaro katoa. Ka
+maha nei nga tau tatari ai au kia
+haere ata, kia haere ake, a kore
+kau! he maha pea nga mea e a
+koutou hei pehi i kore ai koutou te
+pakeha wawe. Rere, ki taku, ko
+tetahi tenei o nga mea hei pehi, ko 
+te koutou ahua nga ki te wenua,
+ka mau tonu te Hoturoa tu ngaki i te
+oneone, e kore koutou ahua pakeha;
+ka wakarerea ka tango ake tetahi
+ah hou ina, ka piki ake koutou 
+ki te ahua pakeha. Ko tena hanga
+te ngaki i te oneone no mua kia tenei
+mahi i nga mahi katoa o te ao i
+tango ai te ringaringa o te tangata.
+I timata tenei mahi te mara, i Irena,
+i a Arama kahore ano taku noa.
+Tirohia te rua o nga upoko o Kenehi
+15 o nga rarangi. E hara te Arama
+te ngaki kia tupu ake ai he kai e
+tu pu noa ake ana kua tpenei mete
+raro iruanei kihai kua kia ngakia te
+oneone, kihai kuakia wakatokiata
+kai e tapu noa ake hoki penei me te
+raro rua nei kihai kiia kia ngakia te
+oneone kihai kiia kia wakatokia he
+kai e tupu noa ake ana hoki e hua noa
+ake ana kahore he tarutaru hei tauri
+hei wakaururua he kai anake hoki ta te
+oneone i wakatupu ake ai. E ki oti
+he ngaki aha ta Arama ngaki. He
+wakapai kua tana he tiaki e hara
+i te mea hoki e rite ana ia ki tana Kai
+Hanga, e kore ia e pai kite noho kau,
+kahore ahoki he kinoa te ngakau,o
+Arama e mea e maumau ia i nga ra i
+te noho man Ora, Tena ka taka a
+Arama ka:kino katoa tahi me oneone,
+heio ano, tupunga noatanga ake o te
+kai. Katahi ka kiia me ngaki te 
+wenua  te pakeke hoki i te titohea
+me wakato te kai. Tupu noa ake
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_5.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_5.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_5.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,110 @@
+
+ana nga tarutaru maha nga otaota.
+Ko te kai me mahi ka tupu ake ai.
+Kua huri ne, I mua he kai anake
+i tupu ake kahore i kiia me mahi, i
+tenei wahi he tarutaru anake i tupu
+noa ake ko te kai me mahi ka tupu.
+Na wiua ana te tangata ki waho o
+te mara o Irena hei ngaki i te wenua.
+Ae e tama ma he ngaki katahi
+nei hoki ka kitea te werawera e heke
+mai ana i te kanohi o te tangata
+ngaki e mahi ana hoki i tetahi
+oranga mona e kore e tupu noa ake.
+Raia tirohia te pai o te Atua i huri hia
+nei hoki e ia tenei wakakinonga
+i te oneone hei pai mo nga tangata.
+Me i waho i tona ahua o mua kahore
+he mahi ma nga tangata ka watea
+ratou mo nga kino katoa a te ngakau
+i tika ake ai.
+Tera pea te ui mai te pehea
+te ahua o o namata parau, o namata
+mea ranei e ngaki ai ratou i te
+oneone. E kore tena e ata kitea,
+rata e wakaaro ana te mea rakau, a
+ratou mea he penei pea mea a te
+tangata maori nei i mua ai he ko
+nei pea te hoto I pehea, koia a
+koutou e te tangata maori mea i
+ngaki ai koutou te oneone i mua? 
+E kiia ana te hoto, he ko. He nga
+tahi te rakau ki a te ahi, ka hinga ka
+wawahia ki te makahi maire nei (he
+maire ano hoki te rakau i wawahia.
+hei hotu ka pakaru, ka tara e ki te 
+tokia kowhatu, ka oti katahi ka,
+whakaukia te kakau ki te hoto he
+aka kiore te whauwhau. Ko te ko
+hoki, he mea mea ki te kanuka moroiti
+ki tetahi rakau ke ranei, ka wakakoia
+kautia te pito a whauhia ake tetahi
+rakau ki te taha o te kon e anga mai
+ahau ki te tangata hei takahanga
+mana te ko kia ngoto ai meatia
+iho hei teka te mea i whauhia nei ki
+te ko. Waihoki pea ko o mua mea
+he pena ano hoki.
+Wakaaroa mai he mahi ha tenei
+kahore matou i rongo i noho ratou o
+mua ki te taha o te moana e mea e
+hi ika te oranga penei me Nui
+Tireni i mua ai kao i noho ratou i
+uta i te tuawhenua me te mahi ano
+i tetahio kai hei oranga mo ratou.
+Kahore hoki a ratou mea rino katahi
+nei ka rangona ka wakanatau
+nga tangata ki te mahi i te rino i te
+oranga o Tuperakaina. No muri pea
+i wakaaro ai he hanga hoha te ngaki
+tonu i te oneone ki te ko ki te hotu,
+katahi pea ka wakaahuatia tetahi
+mea, hei paraketu i te oneone, ka
+wakaako pea i te kau i te hoiho
+ranei hei to. Kaua e kiia kia ahua
+ki te parau he hori tena kua kite
+hoki o reira tangata i te mea pai e
+mea e wai tauira ratou hei hanga i
+tetahi mea pai ma ratou kao. Hoi
+ano ora ana pea o ratou ngakau ki
+ta ratou mea kino ra nawai pea i
+pai tenei i pai kua kimihia e te
+wakaaro o tetahi atu tetahi mea pai
+ake te tino wuinga i to mua ka
+tango i tenei. Nawai pea i kino o
+mua mea i kino ka tua pai nei
+ka kahua parau pea kaua ia e
+kiia kia rite ki o nainei. E kiia
+ana kihai kahuatia nga parau o
+toku tupuna keke nei katahi nei
+hoki ka kitea te tikanga o te Parau
+inainei ano. Ahakoa kino tana
+parau u a te tangata o te timatanga
+ake o te ao i ora ano ia i tana
+mahi ngaki i te wenua me te hira
+haere ano o ana wakaaro me te pai
+haere ake ano o tana parau me te
+nui haere ano o tana mahi me te
+kohira ake ano o tena iwi me te
+rangatira ake. He iwi i hira tana
+wakaaro i pai tana parau me te rangatira
+ano tena iwi. Na, he iwi
+ano kihai koni ake tana wakaaro me
+tana parau kihai koni ake me te
+tutua tonu ano tena iwi. ma matou
+o naianei e titiro ki nga pukapuka o
+nga korero o tera wakatupuranga o
+tera wakatupunga ka kite ko te ahua
+o te parau me te ahua o te ngaki i te
+oneone te tohu o te rangatiratanga o
+tena iwi o tena iwi ka tutua te
+parau ka tutua te iwi e kore e rangona
+tona ingoa e kore wakahuatia
+mona nga kupu o te waiata nei, E
+hara i te tangata he huia tu rae.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_6.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_6.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_6.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,113 @@
+Kawhia, Nowema 2, 1843.
+E hoa e Te Haeana koutou ko ou
+tangata,
+No te korero ahau i tau reta taia
+ki te Nuipepa mo Akatopa, a e mea
+ana hoki ahau, maku hoki tetahi
+kupu taku wakaaro ki nga tikanga
+O tau pukapuka, e tika ana
+etahi na ko etahi kihai ma tika.
+E tika ana kia pouri te ngakau
+kia tangi. Etangi ana hoki toku
+ngakau ki tenei mahi tangi ana
+mo nga pakeha, e tangi ana mo nga
+tangata maori, i te haerenga mai o
+nga pakeha i tawahi i te kainga o o
+taua tupuna, kihai aua i mea e haere
+ma ia ana e taua wanaunga hei ngaunga
+patiki mo te tangata maori!, kihai
+ oki ta i mea, haere mai ana
+ratou he atu hei hana te tangata
+maori  i E ua noa taua i tera tatou
+katoa iato e haere aroha ki ai ana e
+haere tika mai ana, hei hoa aroha
+ mo te tangata maori hei noho tahi
+hei atawai hei whakanui te tangata
+ maori hoki hei atawai i a ratou Tena,
+ kua ngangare nei kua hinga ta te
+tahi  ka hinga ta tetahi ! e ka
+ pouri toku ngakau ka pouri katoa o
+tatou ngakau Ka wakaaro hoki
+tatou kua mutu te noho aroha kua
+timata  te wawai e ka pehea ra
+nei te tukunga iho o tenei hanga,
+Ko te pouritanga tenei e toku ngakau.
+ tena hoki etahi te wakapouri rawa
+ana tona ngakau, tona ngakau e
+ ki ana, kua mutu rawa te pai, he
+kino kau tenei e takoto ake nei. Na,
+e mea ana ahau kahore, kahore i
+ mutu rawa te pai hara i te kino
+kau ai takoto ake nei. Kahore i
+tino pouri rawa toku ngakau. E
+ wakaaro ana hoki ahau ki a Rawiri
+ Kingi ara, ki a Puaha ki tona puka
+puka, i wakaaturia e ra! No hea taua
+  pukapuka?  No tawahi, no nga Hahi
+o te Karaiti. Toru te kau ma rima,
+ nga mano e a pukapuka kua tukua
+mai mo te tangata maori Na,
+ekore e riro kau mai ko te pukapuka
+ kawheoenga meinga hoki!E inoi,
+tonu ao na nga tangata wakapono katoa
+ o nga hahi katoa o tawahi mo te
+tangata maori mo te pakeha katoa e
+noho nei i  Nui Tireni. Na e rongo
+ana te  Atua ki a meinga nena
+hoki taua pukapuka i waakaaturia e
+Rawiri Kingi. Kua mohio  e 
+tangata maori ki taua pukapuka ahakoa
+ma te pakeha e wareware e kore te
+tangata maori e wareware ki tona
+pukapuka, KO tona hanga tonu
+tenei e takoto nei he wakaatu
+tona pukapuka he mahi tona pa
+ukapuka te mahara ki ona pukapuka,
+ Na ka mahara tonu tetangata maori
+ki tona pukapuka, ka mahara hoki
+ka no nga tikanga o rotome pehea ka
+puta ai te kino i a ia? E whakatupu
+ana ano a Hatana te kino i roto i te
+ngakau o te tangata kotahi o te.
+tokorua, otiia ma te tokomaha e
+mahara ki te pai, e u ki te pai e kore e
+tupu te kino. Kei te kino koia te
+Kaha?  Huatu, kei te pai te kaha ,
+kei te Ihu Karaiti te kaha. Koia
+tena kupu E Nau hoki te
+rangatiratanga me te kaha me te korora, ake, 
+ake., ake Koia ahau ka mea ai e
+kore e tupu te kino i te tangata maori.
+  Na, e whakaae ana pea koutou ki
+tenei, otiia e ki ana pea etahi ka
+tupu ano te kinakuanei apopo ake
+nei, Tena na, wi, koia e
+whakatupu te kino? Ne ? Ma wai? ma
+te Kawana e whakatupu te kino?
+Kao, e kore e tupu te kino i a Te
+Kawaiaa, e kore ia e mea ki te rapu
+utu Engari pea te wakareterite he
+korero marie kia ata rongo na te
+tino tikanga o tenei ngangare tena
+ko te rapu utu kahore tena. Kei
+mea hoki te tangata E ma te tini o
+ nga pakeha ke e whakatupu te kino. 
+Kao, e kore e tupu te kino i te tini
+o te pakeha taku whakareka tahi
+ka ma te whakaro o te pakeha ki te
+tangata maori ka tahi ka mea e
+hara te tangata maori i te kuri te
+poaka, e urua noatia e te tangata,
+haere noa atu ana. Kaora, ka kitea
+te tangata maori te tangata aroha ki
+tena kainga ki tona wenua., ekore
+haere noa atu ki te maunga noa atu
+pena me te poaka haere noa atu
+ana Engari i mua e tuku noa ana
+te pakeha ka hua noa te pakeha i te ra
+mea e tohutohu ana te tangata maori
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_7.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_7.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_7.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,109 @@
+
+ki tera maunga ki tera maunga ki
+tera wahi ki tera wahi e ki ana
+i noku tera, noku tera  au tera i au
+tera i au anake te whenua h noa
+te pakeha tukua katoatia ki a ia mo
+ona taonga riro i te tangata maori.
+No reira te raruraru, no reira te he,
+Engari tenei, ka tahi ka ma te hoko
+whenua ka tahi ka ma te tuku
+whenua. Ka tahi ka mohio te
+tangata maori ki te pakeha katahi ka
+mohio te pakeha ki te tangata maori
+Katahi ka tupato te tahi ki te tahi.
+Ka tahi ka riterite. Koia ahau ka
+mea ai e kore  e tupu te kino kia u
+koutou ki te tikanga o Rawiri Kingi
+ara ki te tikanga o te pukapuka o
+te Atuaina e kore rawa e tupu
+te he.
+  Na konei ahau e mea ai kihai
+ma etahi kupu o to koutou
+pukapuka koia enei nga kupu he kua
+whakarerea te kainga oa e tu kau
+ana te ware karakia kahore he
+tangata mo roto, a, e ki ana ka
+wakarerea te tangi ana toku
+ngakau ki enei kupu a Ko tena
+ware karakia pai kia wakarerea?
+Kauaka Ko tena kainga pai o
+koutou kia wakarerea? Ko tena
+nohoanga mataati o to koutou matua
+o te Haeana kia wakarerea? Kauaka
+rapea. Hore rawa kore rawa rawa
+Rere, ko to koutou wakaaro he tenei,
+he rawa te rawa te rawa rawa tenei
+wakaaro Oti e tupu tonu ana koia
+te kino i wakarere ai koutou to
+koutou kainga pai to koutou ware pai
+to koutou matua pai ? kua ki atu
+nei hoki e kore e tupu te kino Koia
+ahau ka mea ai ki a koutou Haere,
+hoki ki to koutou kainga Haere
+hoki ki to koutou ware pai Haere,
+hoki ki to koutou matua pai ki a te
+Haeana  Rere hokia ana ia ki tona
+ware i Karari me to koutou kai
+wakaako te tane rata nana koutou i
+pite koropiko, nana koutou i waka.
+whiwhi ki te taonga nui ki te
+wakapono. Kua hoki ia ki tona
+ware ki to koutou kainga paihoki,
+tahi noho tahi mahi tahi ora,
+tahi. Koia anake koia kia hoki?
+E kauaka tena e ngari ko te
+matua kua hoki na hoki katoa nga
+tamariki. Kei mea koutou te kupu
+noa tenei naku, kao -he kupu,
+mate kupu pono, a ka turia koutou, ki
+tenei kupu na ka he koutou. Rere,
+e wehi ana ahau mo koutotu ko toku
+wehi tenei kei tohe koutou ki te
+noho i Porirua: Engari hoki mo are
+ki to koutou kainga pai, ko pi, a
+ki te taha o to koutou  matua mana
+koutou e tiaki.
+E hoa e Te Rauparaha kei pupuri
+koe i nga tamariki o te  Haeana e
+m ari me haere tahi koutou ki te
+kainga o te Haea a noho tahi
+ai Wakamutua ratou wakakake ki te
+pakeha kua kite koe te matenga o
+te pakeha, kua kite te pakeha tatou
+kaha kau heoiano. Ka tohe tona
+koe ki te pakeha na tenei ake koe te
+kite ai tona kaha kei mea koe ko
+te tu tera o te pakeha nga ra  a
+mate a koe, kahore, kahore iatou
+i mohio ki te hapa pu e hara ratou
+i te tantrata wawai, kihai hoki ratou
+i mohio te wawai te ratou i haere
+ai me tum pu Tena ka ngangare
+koe ki te pakeha a muri nei, ka
+wawai koe ki nga hoia pakeha  ko
+reira koe kite ai tona maia tona
+kaha ko reira,hinga rawa ai te
+tangata maori. Kei mea koe he
+kupai wakawehi tenei naku, ka, he
+kupu pono kahore koe i mohio ki
+to te pakeha wawatu ko ahau e
+mohio ana k ana ahau ka wehi nei
+koia ahau ka tohe nei ki a koe ki a
+koutou katoa kia pai te noho kia
+atawhai ki te pakeha kia aroha kia
+ahua pai, kaua e tohe hoki marie
+ki to koutou kainga noho marie ai
+noho pai kia paingia ai koutou e te
+Atua e te tangata hoki.
+Na to koutou hoa aroha pena,
+
+NA TE WHAITERE.
+
+ WAKARONGO.
+E hoa ma i te ata o te ratapu o Tihema
+31, i tahaetia e tahi o nga mea o te
+whare o Makereta te Ponaru (he wakakae). Ko
+te tangata mana e hopu i enei pakeha tahae ka
+utua ki nga pauna e rima.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_8.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_8.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_1_8.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+
+Ki te kai Tuhituhi o te Karere o Nui Tireni 
+
+E Hoa Tenei ano ahau, ka
+tuhituhi atu nei i te peheatanga o te
+huihuinga ki a te Kawana kia rongo
+ ai nga tangata maori katoa e noho
+ana i a No te Turei te 26 o
+nga ra o Tihema, 1843 i u mai ai a
+te Kawana ki uta ka hui nga pakeha
+a te taone ka motuhia ketia te hoia.
+ Na, haere taenga ki te unga mai e nga
+poti rupeke ana e iwa rau o te
+ pakeha, tokomaha noa iho o te tanga
+o te maori, otiia tekau ana Rangatira
+i whakatuweratia he haunga atu mo
+te ngohi o te tangata maori, ko te
+haki i mua tokorua nga tangata i
+Mauai ai te kara i muri mai ko te
+ karaka raua ko te Potete, muri mai
+ko te Wherowhero, muri mai ko te
+ Tawa raua ko te Ara, he ararua hoki
+te tangata ka tokotake whakamuri
+kihai roa ka whakatika a te Kawana
+ uta ka tangi te repo, ka maunu
+te potae o te pakeha o te tangata
+ maori hoki, ka pa te tawhiri, ka
+ tuhakarongo ana nga ka turuturu te
+owha ki to tatou nei Kawana. Na
+ko te painga i reira ka tae ki te hoia,
+ka haere te hoia i mua ko te Kawana
+i muri ko te pakeha katoa i muri
+mai e te Kawana. Na ka tahi matou
+ka titiro ki ta koutou nei tikanga E
+te Karaka ma, e kino ana i whaka
+apia hoki te manuwhiri, na o kakahu
+ koe i ki ma te tangata tena Hi I
+kihai tata, tena ia na titiro ki ta
+matou ina tae mai e kore e pena,
+otiia whakarerea ai a hua pai, he
+take hoki i anei ki te tangata maori
+me te mea ianei kua namunamu tai
+ae e ia  maharatia the tena ko tenei
+ko waenga nui pu o te kuaretanga e
+noho ana e kore e maharatia, ko
+tana pai hoki te pukana wheitanga
+niho hamama te waha whatero te
+arero nga mahi o te kuaretanga na
+kotahi te koutou hauhauaitu e ti
+rohia ana e te maori, he kai pono
+tetahi Otua e peka ke ana au, tona
+ka haere, ka tae ki te whare, ka haere
+ta te taona matua ki tahaki ka tahi
+mano ka whakaramemene, ka kapi a
+raro ka kapi e roto i te whare ka tahi
+ka ata kitea i reira, ko tahi mano ki to
+hui ki te pakeha ki te tangata maori,
+a ka mutu, ka maunu te potae o te
+Kawana, titiro rawa mai te Hoia, ka
+whakatangihia te taramu o te Hoia,
+a ka roa, ka maunu te hoia, ka haere
+a. katahi ma ka hui ki roto ki
+te whare ki te whakahonere ki a ia
+ki a te Kawana ko nga pakeha ki
+tetahi pao o te whare ko te Kawana
+raua ko te Hoterene ki waenganui,
+na ka whakahuatia te ingoa o nga
+Pakeha i a ratou e haere taua tahi
+mai ana ki te aroaro o te Kawana, na
+ka tu, ka korerorero, ka mutu, ka
+haere ki tera paoa I te matou hae
+renga atu ki te korero, ka ho atu a
+matou nei pukapuka, e roa rawa iho
+te matou korerotanga ki te Kawana,
+whakarongo puku ana nga pakeha
+Ka mutu ka whakamaoritia e te
+Karaka, a matou pukapuka ki nga
+Pakeha katoa heoi ka mutu ka haere
+a te Kawana ki roto ki tetahi wahi
+ke a ka haere nga tangata katoa.
+
+Heoti ano
+  Naku
+ Na PAORI TE IWI.
+Akarana, Tihema, 26, 1843.
+
+Akarana, he pea te ki te perehi o te Kawana
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_10.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_10.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_10.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,86 @@
+huru, ka mutu te hauhake i o koutou
+riwai, kahore he mahi, hei reira, hei
+nga wahi takoto kau ka mahi tenei
+mea te muka.
+
+(Ki te kai tuhituhi i te Karere o Nui Tireni.)
+
+  EHOA. Kua rongo ahau tenei a
+ Ngapuhi te wehi nei ki nga iwi o
+runga E rapu ana ahau i te tikanga
+o tenei wehi, no te haerenga pea o
+ Panakareao ki runga kiia ai, ka
+potatu nga iwi o runga nei ki te
+ wakangaro i a Ngapuhi, mehemea
+ koia tenei ko ta ratou wehi, he
+ana, kihai nga iwi o runga nei i
+ tahuri atu ki a Panakarao. He
+ pono ano tana haerenga mai ki konei
+ki a Ngatiwatua, otiia ko te tawainga
+ atu a te Kawau ki aia tana
+ meatanga  Ko wai te pakeha?
+ Ko toku pakeha ko te Kawana. Ko
+toku taone ko Poneke, ko toku taone
+ ko Kaekoura ko toku taone ko Ta.
+ranaki ko toku taone ko Akarana,
+ na kotahi ake enei taone e tohea nei
+e au, ko Kororareka he teka noa,
+kihai a te Kawau i penei hore rawa.
+ E kore nga iwi o konei. haere ki te
+ whawhai ki a Ngapuhi. E wakaaro
+ Otia ahau te mea i wakatakariri ai a
+ Panakareno, mo te ki a Hone Heke,
+hei parakuihi a Ngatiwatua hei tina
+te Karuwa Koia ahau ka tuhituhi
+atu ai tenei pukapuka kia taia
+ki te Nuipepa kia rongo ratou i te
+kore take mo te ratou wehi.
+ Naku no,
+H K
+ Na ko matou, kua oti nei o matou
+ingoa te tuhituhi ki tenei pukapuka,
+e mea ana ka whakaae atu matou ko
+ Ngatetemaoho katoa ki te kainga e
+tukua nei Kaihau. Ko Pukikohe,
+ma Kaihau ma ano hoko otira ma
+te Karaka e whakaro ki tetahi mea
+ mo Mohi, a na ratou ano a Wakau
+ poko Na ko Kaihau ma e whakaae
+ana kia whakamutua ta ratou totohe
+ki Ramarama Waiau, me nga kainga
+e tukua ana e matou. Na ka waka
+ritea tenei pukapuka e nga tangata
+katoa, katahi ano ka mutu te kino.
+ Ke utua te Kaihau, ka utua ano hoki
+ ta matou. Koia matou katoa i pai
+ nei ki tenei pukapuka, ka tuhituhi
+ iho i o matou ingoa tenei ra te tekau
+ o Nowema, 1843.
+WIREMU WATA, KAIHAU,
+WIREMU WETERE, WAERAKAU
+POHAKAMA, KATIPA,
+HONE PIHA, IHAIA MANGA,
+PAORA Te Iwi, RAPATA PANGOAHO,
+MOIHI,  HORI,
+TE PEPENE,  PAORA TAUI
+EPIHA PUTINI, AIHEPENE KAIHAU.
+Kai titiro - George Clarke
+			E. Muerant
+ Ko Wiremu Wetere anake kino
+ki tenei maunga rongo e tohe ana ia
+kia whakakahore i tona whakaaetanga
+ otiia, e kore tenei pukapuka e
+ taka.
+Hanueri 29 o nga ra i tuhituhi ai
+ matou tenei pukapuka. E hoa
+ma, e nga iwi katoa o Hauraki, kia
+ ruarokoutou, he korero wakapapa
+ tenei. Ko Tutekohi, ko Paruata
+ tuarua ko Kapenga, Ia Kapima ko
+ Kahira, muri iho ko Parau, ko Ku
+ papa, na Kuhira ko te Kura nana
+
+
+
+ 
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_11.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_11.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_11.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,87 @@
+
+tenei kainga a Tamaki. Na te Kura
+ko Korotuha, muri iho ko Rangiawateata
+ Rangiawatea ko Teao ko
+Waka, te Wake ko Tuiho te Tumo
+ko Kamau ai teina Tumo ko
+Takanini ta Takanini, ko Pia, koia
+tenei he manawawenua enei tangata
+He Tamaki, te tupuna kotahi kaore
+i a te Tahiwi, ko Pakihau, ko Nuku,
+na Pakihau, na Moenoho, ko te Tihi.
+Hei konei mutu ai nga korero, kei
+tohe tetahi tangata ki te korero mai
+mo Tamaki.
+Na,
+KATIKATI.
+
+Akarana, Hanuere 4, 1844
+E HOA E TE KAWANA
+ Tena ra koutou, a Mata
+Pitiroe me e tamariki, He mea pai
+kia tae mai koe ki Nui Tireni he
+ aroha no te Kuini kia matou tonoa
+mai ai koe hei Kawana mo tenei
+ motu kia pai te Kawanatanga kia
+ aroha tetahi ki tetahi Kua rongo pea
+koe he iwtupato matou te tangata
+ maori ki o matou kainga i mua matou
+i mea atu ki nga pakeha haere mai ki to
+matou motu ki Nui Tireni, kihai matou
+i wehi reira, otiia ka maha mai te pa
+ keha ki konei ka wehi matou mo ta
+ratou ritenga he kia matou, otiia ka
+tae mai nei koe ka mutu pea te tahae i
+a matou poaka i a matou riwai, i a
+ matou kaua te tango noa i o matou,
+ wenuakatohe tonu ratou, ka he ano
+hoki E te Kawana e aroha atu ana
+matou kia ko ta te mea kua rongo
+matou e aroha mai ana koe kia matou,
+e kore matou e wareware ki te Kawana
+ kua mate ki ona kupu ano hoki,
+e mau tonu ana i a matou ana kupu
+pai. Kei wakatakariri koe kia matou,
+rite hoki matou ki te tamariki, kua
+korero matou i te Nuipepa rite o
+koutou tupuna kia matou i wawai
+koutou te tahi ki te tahi i wakakino
+ratou ki te herehere, me matou ano
+hoki e wakakino ana ki te herehere.
+Kia roa te nohoanga kai i a matou.
+Na matou, na nga rangatira o Nga
+upaoa.
+NA HOHEPA,
+Na PAORA,
+NA TE RANGI
+NA NGAKETE,
+NA TE WIKIRIWI,
+RIUNGA,
+TAIKO,
+ANOHI
+POUROTO
+KARAMU
+INOKA.
+ He tetahi atu Auipepa ka ta ae
+pukapuka e te Kawana ki a Ngati
+paoa.
+
+ Kia rongo e nga tangata maori
+katoa kua oti te mea e te Pihopa o
+ Nui Tireni a
+TE PARAONE,
+he ahaikena IHO Tauranga, mo Hauraki
+ mo Rotorua mo Taupo Me
+TE REWETI,
+hei tikena mo Kaikohe me
+TE PENEHA,
+hei rikena mo Taupo Me
+TE PARANA,
+hei rikena mo Taranaki, me
+TE PATA,
+hei rikena mo Kaikoura.
+
+ No te 2 o nga o Nowema, 1843, i
+mate ai a Te Kemara, te Kaitiaki mo
+ Taranaki.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_12.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_12.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_12.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,49 @@
+WAKARONGO.
+
+KUA tahuti a Titoi, a Hame, me,
+Tumutumu te hunga i here
+herea nei mo te toa o te Kereama e
+tahaetia. No te po o te 30 Hanueri
+ tahuti ai. Ko te tangata
+mana hopu tenei hunga ka utua ki
+nga pauna e toru.
+E hoa ma e nga rangatira o Waikato
+ kia mahara koutou ki te kupu o
+te Kawana, e ngari ra me hopu tenei
+hunga kino, kia wakawakia kaua e
+puritia, kei meinga koutou te tahae,
+ki a matou ki te Pakeha i rite ki te
+tahae, te tangata e kore e tuku atu
+te tangata penei kia wakawakia.
+
+WAKARONGO.
+E HOA MA I te ata o te
+rata pu. Tihema 3 i tahaetia e
+tahi o nga mea e te whare o
+Makereta te Ponaru (he wakakai). Ko te
+tangata mana hopu enei pakeha
+tahae ka utua ki nga i pauna e rima.
+
+ WAKARONGO.
+
+KUA tahuti teitahi o ntua hoa, e
+noho nei i Akarana. Ko te ahua
+e taua hoki tenei e rima putu e
+ene mihi te roa, tu a nui, i poto te
+kaki kini te ahua. Ko tona mahi
+i mua he humeke, he kakahu noa nei
+nga kakahu no te ahiahi o te 29 o
+Hanueri tahuti ai. Ka wakahokia
+mai tenei tangata ka utua te kai wa
+kahoki mai kotahi pauna mo te hopukanga
+ kotahi hereau mo te hikipene
+mo te ra kotahi e whangainga a ia,
+a tae noa mai ki Akarana. Ko te
+ingoa o, te tangata ko Hare Parata.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana,
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_9.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_9.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_2_9.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,61 @@
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+[Na te Kawana mea kia taia]
+
+Vol. 3] AKARANA TAIHE, PEPUERI 1, 1844 [No 2
+
+ No te tohe to tini o nga rangatira
+Pakeha me nga kai hoko o te taone ki
+a matou e ki mai ana ratou Ko hea
+nga tangata maori timata ai te hare
+muka hei hoko kakahu i a ratou
+ka mea atu matou ana, he tokomaha
+nga tangata maori e haerere noa ana
+e mangere ana te taone tohe noa
+matou ki a ratou kia mahue tera wahi
+kino kia haere ki te mahi ki te haro
+muka nohea rongo tohe noa matou
+kia mahue te mahi kino, kia rite
+ratou ki te Rangatira, kia mau ratou i
+o te rangatira kakahu kao, ko ta ratou
+pai he kakahu taurekareka, he mahi
+i nga mahi kino. Na te ma, tahae
+ai te tangata maori ? na te mangere
+ he aha i ngangare ai te tangata
+maori ? na te kore mate. Maumau
+whiti noa te maumau ai a" hei
+wakatupu ake i te harakeke ki te
+tangata maori, kahore he hoki te
+kokoti ki te hara i te muka, kia riro
+mai ai he moni, kakahu ranei ma
+ratou he tokomaha nga pakeha e
+pai an. ki te hoko lie hanga taura
+MO Na kaipuke a e kore e mutu to
+hoko muka, tena ko te riwai, he
+maua ke e te Pakeha ka mutu te
+hoko, he mana ona hipi ona kau
+otia ahau otia ana a te taua tahi nga
+mea e hokoa e ia tena ko te muka,
+ahakoa mane tini nga rawhi, te tango
+hia e te pakeha ka kawea ki tawahi,
+wakahokia mai ko nga taonga e 
+paingia ana e te tangata maori. Kua
+rongo nga pakeha o tawahi he iwi
+ahuwhenua te tangata maori, otiia
+tenei etahi o nga pakeha e mea ana,
+kao, he iwi mangere te tangata maori,
+e unene ana etahi te Taone, e tahae
+ana etahi e haerere noa ana etahi, ko
+nga kakahu me te takananga waewae
+tangata te para Ko nga ki tenei o
+te mangere, a ka rongo nga pakeha e
+tawahi e he hunga whangai i nga
+tamariki herehere e wakahoata ana
+twa pakeha kino, e pehea ratou ? E
+kore ia nei ratou e mea he iwi taurekareka
+ te tangata maori ?
+ Engari e hoa ma, noho marie koutou
+ i o koutou kainga mahia te
+muka hei hoko i a koutou ki te
+ pakeha, Meake nei taea te Nga
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_13.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_13.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_13.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,61 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA, PARAIRE, MAEHE 1, 1844 No 3. 
+
+KO NGA MAHI MAKUTU A NGA TUPUNA
+ 0 INGARANGI.
+
+He maha nga ritenga makutu a
+nga tupuna o Ingarangi te tini hoki
+nga tupapaku i pokea ai ratou ki ta
+ratou ki uta ratou poauantanga ia,
+i te mea kahore ano ratou kia tino
+ rongo noa ki te rongo pai no reira
+wehi noa iho ratou ki te haere po.
+Kua oraora ai rau rakau e tupapaku
+ki ta ratou kua rangona te kau e
+ngaehe ana i roto i te otaote he tupa
+paku te marama pirau nei nga
+takiri nei nga tini aitua, poto katoa
+a ratou whakaaro ki a mea ka
+mate te tangata, he at e ngau
+ana i roto ki aia, ahakoa he whewhe,
+he mamae mo te uma no te waewae,
+no te aho ranei, he atu a e rapu ana i
+roto.  I kore nga hipi e whanau na
+te makutu, a I matemate nga kau 
+nga poaka nga aha, nga aha na ka
+kiia na tetahi tangata i maku i
+mate ai, ka tikina tetahi tangata hei
+titiro i te wairua o te tangata mana i
+makutu. Na, ka  karakia ia,
+kakahua i ana karakia ko wai hoki
+ka kite atu te tikanga o i nga kupu.
+He kupu kau noa iho e meatia
+pukutia ana e ia, kia kiia ai e te 
+nuinga e karakia ana a ka mutu, ka
+wakahuatia e ia te ingoa no tetahi
+tangata kino ki taua tohunga i mua
+ka kia nana i Makutu, kia patua ai
+ia e nga tangata te mea mate. Na
+ka poauau noa iho ratou ka patu
+hoki taua tangata ka mea hoki
+nana i makutu i mate ai a ratou kau,
+a ratou hipi te whakaaro ratou he
+nui rawa te Atua, a e kore ia e rongo
+ki te tangata ki te whakamate i
+tetahi Kua tu mana ake ano e mea
+noa ake ki ana a e pai ai kia mate.
+Otiia i a ratou, e a noata tupuna o,
+Ingarangi e poauau aua ratou i reira,
+e mamingatia ana e Hatana e penatia
+ ana me te pukapuka e ki nei
+ nana o ratou kanohi i pare kei kite
+ratou. Ko etahi ia e ratou he
+hunga mohio ki te whakaaro a 
+wakahorihoria iho aua karakia makutu
+e ratou i mea hoki ratou, na ko te
+ tino tohu e mohiotia ai te tohunga
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_14.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_14.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_14.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+mano, ko ta te Atua i whakaatu mai
+ai i Tuiteronomi 18 o nga upoko 21-
+22 o nga wharangi. Na ka mea
+tetahi o ratou ki te tohunga makutu.
+Tena koa makuturia ahau kia kite ai
+ahau i te mana e tau karaka e kore
+ake e mate.
+(Hei tetahi atu Nuipepa ka korero)
+
+(Ki te kai tuhituhi o te Karere o Nui Tireni.)
+E HOA  Tena koe. He tangata
+mohio ahau ki ta te pakeha ritenga,
+koia ahau ka tuhituhi atu ai kia
+rongo nga tangata katoa ki te 
+ngangaretanga o Ngatiwhatua ki roto ki
+te wharewakawa, mehemea he pakeha
+ ratou kua mau katoa hoi e rawa
+e puta te morehu. He tangata maori
+ratou ki ano i mohio noa ki te tikanga
+koia te mau ai i reira otiia ko to 
+ratou rangatiratanga kua kahore ke ta
+te mea kua wakaora ratou kua tiaki i
+te tangata tahae. E mea ana etahi. He
+rangatira a te Mania  He rangatira 
+ano i mua i te mea kiano i tahae tenei
+ka tahae, ka mutu mo te rangatirata 
+nga mea ratou katoa ano hoki i tango
+nei i a ia. E mea mai pea etahi na
+koa kua tukua mai ai? e tika ana ano
+tenei kia wakahokia ami ia otiia e
+kore pea e tatu te ngakau o te Kawana
+ i te nuinga o tenei kino, wahi iti
+rite ki te kehuru ki to te pakeha
+ritenga, e kore e wareware wawe te
+ngakau ki te kohuru, waihoki tenei,
+a kore e wareware wawe. Taria kia
+hoki mai te Kawana mana te wakaro
+kia wakahokia te rangatiratanga
+kia ratou kia kahore ranei kei a ia te
+ritenga. Heoi ano.
+Na
+MAORI.
+E Maori e tika ana tou korero koia
+te pukapuka ka taia ai ki tenei
+nuipepa kia kite i nga tangata maori
+katoa ta te pakeha ritenga. He
+pono ano me te Pakeha kua mau ano
+reira he pono ano ka tahae te
+rangatira ka mutu ano tona rangatiratanga
+kia tiakina nga tangata tahae
+e nga rangatira ka mutu ano ta ratou
+rangatiratanga ka tukua te tahae
+kia haere noa a e kore e wakahokia
+mai kia wakawakia na he wakaaetanga
+ tenei ko te mea tenei hei
+wakakahore i to matou rangatiratanga.
+Me Ngatiwatua ahakoa kua wakahokia
+mai te herehere e mahue ano
+ta ratou rangatiratanga. Kei a te
+Kawana, te wakaaro kia wakahokia
+ta ratou rangatiratanga. Kai Tuhi]
+
+E Hoa e te kai tuhituhi Te
+Karere o Nui Tireni, tena koe.
+ E kore ranei koe e pai kia korerorero
+taua ? Meinga e pai ano. Ina
+Maku e patai atu ne? E pehea ana
+koe ki nga mahi a te tangata maori? E
+pai ana ranei e kino ana ranei? Maku
+e titiro ki nga wahi e haere ana e
+ahau e raru ana te tangata maori ki a
+ratou wakamaori ano ko te raru hoki
+tenei he tutu he wakaputa he
+kawe riri, he aha noa, he aha noa
+ina e kite ana oku kanohi ko nga
+mea enei hei wakakino i te wakaaro
+o te tini e noho nei kei mea koe he
+hangareka naku, he pono tonu
+tenei  ano kei nga rangatira noho
+marie te tikanga o nga kupu nei.
+E ia e huri ana te tau nei ka taka
+he tau hou me te ohonga katoatanga
+o hine Hapu o tenei wahi, ki
+te hangarau ki te tutu. E korerotia
+nuitia ana e to tatou Kawana hou nga
+wakaaro atawai a to tatou Kuini
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_15.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_15.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_15.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+
+
+a Wikitoria me te tangata maori o
+tenei Wenua tenei te rapua noatia
+nei he take hei kawenga riri ma
+tetahi ki tetahi. E ia, ka mahi te
+maori tana mahi kuware he kuware
+hoki tenei ki o taua nei wakaaro.
+Mahue te mahi e etahi oranga
+mo te tinana ne he teha oti? Hei
+kona koe wakarongo mai ai. E noho
+ana matou  inanahi ake nei ko aku
+koroheke e kai aruhe ana ko nga
+mau hoki enei ou Kotoko, ka oho 
+taku Maori ka  karangati  a kei 
+ohe kite Waimate. Ka uia ano, ki
+hea? ki te Waimate he pono he
+ pono, pono rawa atu. Tena ranei
+koe ka kite ia raro pu iho o te ware
+karakia i te Pa hou e tu. Ka kite
+ranei koe i raro iho e Mawe, ,i te
+ara kata ki Kaikohe. Mau ra e
+wakaaro ki anei wahi kua kite ranei e
+kawehi te tauhou pea koe, me
+kowai ka kite. E Ia kei mea koe
+te tautangata tenei Iwi no te Hahi
+te nuinga o mua iho E noho pai
+ana i reira ka haere noa atu  aro noa
+mai tena ko tenei ekore e haerea te
+wenua i te wehi, he Tutei tonu ano
+te mahi. Mahue noa atu nga Wairenga
+wati mai ana ki nga Pa
+noho ai ko nga hanga ranei e nohoia
+atu nei. Ka tahi ahau ka wakaaro
+ki te ki nei, e, Ma te pakeha
+e huna te maori, aua atu. E ki
+ana ahau ngaro noa iho te maori i
+a ia ano auaka e meinga ma te
+pakeha te kino kahore ma te maori
+anake ano tana wainga. Nei ra ha,
+he putanga koha na nga Rangatira i
+u ai te pu, wahiti ano kua ngangau
+ko nga morehu pea e wati ki
+te ngahere ki te kai rito, e kore
+hoki e kitea e tenei wakatupanga
+te noho marie.
+E ia, hei kona wakarongo mai ai
+e poki ana ta maua kai me ake hukea
+ka karangatia e he ope na runga
+hei huna i Ngapuhi he wakamamae
+mo nga tupuna o mua. E ia, kahore
+rawa ake te ohonga o Ngapuhi i konei.
+Moe iho ahau ka huia me te poauau
+ano o enei korero. Wakapono ana
+etahi hunga ko etahi i wakateka
+otira i he ano i te timatanga i te putake.
+I a Panakareao hoki te taumautanga
+o te mea nei, e noho marie
+mai ana tena iwi i tona kainga ka
+paia te hauhau noa atu e tenei wahi.
+He aha ianei te tukunga iho o tenei
+mahi. E kiia atu ra he raru kau.
+E ia, nui atu te wakaaro a nga kaumatua
+o Ngapuhi kotahi tonu te
+ngakau he mea waiho te tino kupu
+i te pakeha na konei ano i tika ai,
+aua te pakeha hei matua poheua noa
+iho ana, koia ahau i mea ai kei a te
+Kawana ano kei nga Mihinare ano,
+kei nga Kai Tiaki ano hoki e tohungia
+ana e te Kawana hei hoa wakariterite
+mo te maori, nga tikanga e pai ai te
+kupu wakamarie. E ia kotahi ano
+te kupu hei wakarangatira i te maori
+koia tenei he kohou rawa i te rongo
+kia mau, mau tonu. He teka oti.
+Nana inaianei he wainga he tutu,
+apopo hei maunga rongo, ko nga
+tuea anei e tupu ai te mana o te maori
+ka tohe ki te kino, raru iho te
+maori waiho ki muri ko te whenua
+mahue ake mo te pakeha, kei mea
+koe he hori tenei na to hoa.
+E tamara e te kai Tuhituhi
+o te karere kawe rongo o Nui Tireni.
+Tenei ano taku kupu wakamutunga
+ki a koe kia rongo, mai koe, Ne. E
+mea ana ahau, kia puta tonu te kaha
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_16.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_16.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_3_16.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,98 @@
+a nga rangatira ka nga tangata o o
+ratu hapu, waihoki ko ratou ko nga
+tangata kia rongo marie ki nga kupu
+a nga rangatira ma konei ano ka wai
+wahi ai te Ture kua takoto nei ki
+tenei wenua kia mahi nga rangatira
+kia wakaaro i nga tikanga o te Ture 
+hei pai, hei atawai i nga tangata kia
+akona ratou ki te Wakapono, ki te 
+noho marie ko konei ka miharohatia
+ai e te pakeha nga mahi e te maori.
+Ka karangatia ata hei iwi ke o
+taua rangatira hei matua mo taua hei
+ki, atawai i a taua.
+Ka penei pea te ritenga ma taua
+ma te maori, moe ana nga kanohi i
+Na to hoa,
+NA WAKATUPERERU.
+
+Ko WIKITORIA TO TATOU KUINI.
+
+I te rua tekau ma wa o nga ra o
+Akuha ka rangona ki te tangihanga o
+te Repo te haerenga o te Kuini ki
+tena ware runanga. Nui atu te
+aroha o tana Iwi ki a ia i reira
+kihai weau ka tapoko te Kuini ki
+roto ki te ware he mea arahi ano e
+tana taku e Te Piriniha Arepata,
+noho tonu iho ia ki runga ki tana
+torona aianei e Kuini Wikitoria ka
+kia ka mea,  E nga Rangatira o
+taku runanga e wakawetai atu ana
+ahau ki a koutou, ta te mea kua oti i
+a koutou te wakarite nga mea e
+tuturu ai aku korero ki ta Iwi ki ta
+iwi nga korero o te pai o te rangi
+marietanga."
+ Kua pai pu ahau kia wakaaetia
+te mea hei whakanui te Wakapono o
+to tatou Hahi he mea tika kia
+wakaakona nga tangata kuware ki te
+rongo pai kia wakanohoia he Minita
+me nga wahi pouri a e pai kia
+kitea te raneatanga o te atawai o
+taku iwi ki tenei tohu o to koutou
+aroha nui. 
+E mamae iho tuku Ngakau i nga
+rongo ngangare e ehinu aku
+tangata, me nga tikanga o te Ture
+e wakautu te ratou hara, e ma te
+atawai o te Atua e homai te pai ki a
+ratou kia pumau ai te Rangimarie
+tanga ki taku iwi katoa."
+ E aku Rangatira ka taea nei te
+tama e wehewehea ai koutou  ou to
+roa hoki o te koutou runanga, kia
+wakapuaki atu ano ahau taku wa
+kawetainga kia koutou taku hiahia
+ano hoki kia wakaaetia nga mea
+katoa hei wakapai hei wakarangatira
+te tatou wenua i taku ite anu
+hoki. 
+E ia e te kai tuhituhi e mea ana
+ahau kia waiho e Kuini Wikitoria
+hei Wetu arahi i nga Rangatira Maori
+o Nui Tireni.
+
+WAKARONGO.
+
+KUA tahuti a Titoi, e Hame, me Tumutumu
+ te hunga i hereherea nei mo te toa
+o te Kaereama i tahaetia. No te po o te 30 o
+Hanuere, I tahuti ai. Ko te tangata mana e
+hopu tenei hunga ka utua ki nga pauna a
+toru.
+E hoa ma e nga rangatira o Waikato, kia
+mahara koutou ki te kupu o te Kawana engari
+ra me hopu tenei hunga kino, kia wakawakia
+kaua e puritia, kei meinga koutou te tahae ki
+a matou ki te Pakeha i rite ki te tahae te
+tangata e kore e tuku atu i te tangata penei kia
+wakawakia.
+
+WAKARONGO.
+
+E hoa Ma. I te ata o te ratapu Tihema 31
+i tahaetia e tahi o nga mea e to
+where o  Makereta ta Pouaru (he wakakai. Ko
+te tangata mana e hopu enei pakeha tahae, ka
+utua ki nga pauna e rima.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
+
+
+
+.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_17.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_17.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_17.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,62 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA, MANE APERIRA 1, 1844 No 4.
+
+E kite koutou tetahi wahi i t o
+tenei Nuipepa nga tikanga a to Ka
+wana ki tenei hanga te hoko one
+ona, E maharara pea koutou e hara ia
+te Kawana anake te wakaaro kia
+wakararea te tikanga a te Kuini i
+tika ai mana hoko te oneone, he
+tohe na nga tangata Maori na nga
+Pakeha hoki te wakaae kau tana ki
+ta ratou tohe, a kite wakaaro a te
+katoa noa iho te tikanga pai tenei
+tikanga mo te tangata maori, he mea
+hoki te iti te utu a te Kawana ki a
+koutou mo to koutou oneone, he nui
+tenei he pauna hoki mo te eka i
+etahi wahi he m iho i etahi, kei ta te
+Pakeha ano e pai ai kia hoatu.
+Na ka titiro te tangata maori ki te
+tua o nga tikanga nei ka kite ratou i
+etahi mea e kore e wakarerea te
+tikanga a te Kuini teka ai mana e
+hoko. He tutu na ratou ki te pake
+ka tetahi mea e kore au e wakarerea
+te tikanga o te Kuini tika ai mana
+hoko. He tutu ki a te Kawana
+tetahi, a e mai ki te Taone i noho
+tata a ratou tetahi te koa, he
+pupuru i nga herehere tahuti etahi mea e
+kore ai te tikanga a te Kuini e wa
+karerea he korero atu tenei kia
+rongo mai koutou kia pai hoki ta
+koutou wakahaere ki nga pakeha
+kia tika ai to koutou noho. Kei to
+toru o nga tikanga e kite koutou e
+tukua ana ki te Kawana te tekau o
+nga eka e nga oneone katoa e
+hokoa ana, hei mea ano hei moni hei
+hanga i nga ware mo nga turoro, hei
+moni ano hoki mo te wakaako i nga
+tangata maori hei mea hoki mo nga
+aha noa iho ano. Na kei te tua witu
+o nga tikanga ko nga hereni kotahi
+tekau mo te eka, kotahi kua nei
+kia tika ki a Kawana, hei mea tenei
+hei apiti ki te moni takoto noa e nga
+kaainga hei mea ano hoki mo nga
+mea a te Kawana mo te aha noa mo
+te aha noa. Kei etahi atu e kite
+koutou e mea te Kawana ki te hanga
+huarahi ki te hanga aha noa iho ano
+ra roto i enei kainga i hokoa ki te
+tika tona ngakau otiia e utu te
+tangata mona te oneone riro ki to
+tahi oneone pena ano me tena wahi i
+riro, te nui te pai
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_18.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_18.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_18.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+HE WAKAPUAKANGA TIKANGA.
+
+Na te Kawana na ROPATA
+PITIROI Ekoea he Kapena
+no tetahi o nga Kiapuka
+Roera Nawera o te Kuini te
+tino Rangatira tenei Koroni
+o Nui Tireni, te Awia ana te
+aha noa iho.
+
+NA ka wakaae au ma te Kuini
+tenei ra a kia wakahaere ra
+ano he tikanga hou kia wakarerea
+mo etahi kainga te tikanga a te Kuini 
+i koia ai mana e noho ke nga tikanga
+enei.
+1. Me tuhituhi atu ki te Kawana
+ki te pukapuka, me tika atu ki te
+kai tuhituhi o te Koroni te pukapuka
+kia wakarerea e te Kuini te tikanga
+kiia tika ai mana hoko i etahi eka
+wenua, i mea e tata ana ranei ki te
+wahi e wakahuatia ai me tuhituhi
+hoki nga peheatanga o taua kaainga
+e kiia ana kia hokoa.
+
+2. Na ka wakaae ranei te Kawana,
+ekore ranei e wakaae kia wakarerea
+ia te kuini tikanga i kiia mana e,
+hoko ma taua tangata ma tona hoa
+ranei i ritea iho ai e ia e hoko kei ta te
+Kawana ano e wakaaro ai e pai ana
+ma te tokomaha kahore haunga o te
+tangata kotahi i mea mai ra mana
+hoko ka wakaaroa e ia taua wahi me
+te ahua o nga tangata maori e noho
+ana i reira te hunga kainga o te wahi
+atu te tangata oneone ranei ratou,
+kahore ranei, te tangata pai ranei
+ratou ki nga Pakeha, kahore ranei he
+tangata ao ranei ratou ki nga tangata,
+Kuini ki a Kawana nei ra ratou
+ko ana hoa, kahore ranei, a ka korero
+raua ko te Kai tiaki o nga tangata
+maori i mua atu o tana wakaaetanga
+kia wakarerea te tikanga a te Kuini i
+kiia ai mana hoko.
+
+3. E kore i hoatu e te Kuini te
+ pukapuka o tana wakaaetanga ki te
+hoko i tetahi pau tetahi tanumanga
+tupapuku ranei ahakoa tohe nga
+tangata i aua wahi kia hokoa. Ka
+waiho he tikanga e kore nei e wakareria
+ te tikanga a te Kuini e kiia a
+mana e hoko kia hokoa etahi atu nga
+kaainga e tika ana kia puritia hei
+kainga ma nga tangata maori ahakoa
+tohe ratou kia hokoa.
+4. Ekore e wakarerea te tikanga a
+te Kuini kua mana hoki mo tetahi
+wahi o taua oneone haere mai te
+ara e tika ana ki Tamaki ki tetahi e
+takoto tatu te rohe ki te taone, a
+tae noa ki te rohe ki te Ngatipaoa i
+hokoa ki a Kawana.)
+5.  Ko nga kainga i hokoa e nga
+tangata maori no te mea i wakarerea
+ te tikanga a te Kuini i kiia ai
+mana e hoko me hoatu kia te kuini
+ki te tangata hoki e Kingi e Kuini
+ana i muri i a ia he tangata ranei e
+utu te tekau o nga eka i utua e ia hei
+mea mo nga aha ranei mo nga aha
+ranei hei mea ano hoki mo nga
+tangata maori a mua
+6. Ko nga riteritenga ki nga tanga
+ta i hokea ai te kainga ko nga he me
+nga poauautunga, ko nga hokonga
+he, me nga hokonga kihai nei rae
+nga utu mo te tangata nana i atu to
+wakaaro mo enei me o katoa kia 
+wakaaetia ra ano taua hoko kia 
+wakatikaia hoki e te Pukapuka wakaae a
+te Kuini.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_19.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_19.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_19.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,87 @@
+
+7. Tenei tikana a te Kuini kiia
+ai maua hoko. Ekore e tika ki
+tetahi kaainga kua hokoa ki te Pakeha
+i mua te kaainga kua wakaaetia e
+te Kai Komiti kaainga, tenei ake
+ranei te wakaaetia a e kore hoki a
+hoatu tetahi pukapuka wakaae to
+hoko ki tetahi atu ki tenei anake ano
+i hoko i mua ki tona tangata ranei
+ritea iho e ia nga iwi te kainga
+kua wakaaetia tenei ake ranei te
+wakaaetia ai e nga Kai Komiti Kainga
+ a kua korero tea ata ki te Kawana
+kia homai tetahi pukapuka o to
+wakaaetunga a te Kuini.
+
+8.  Hei moni takoto noa iho o nga
+kaainga i utua nei hei mea ano hoki
+me nga aha noa iho o te Kawana kua
+ai, ka te kau nga eka wenua i hokoa
+kia hoatu tetahi wahi o te utu e nga
+eka, e ia te hokonga a kia taki
+wa tono nga hereni mo te eka kotahi
+o te oneone kino o te oneone pai o
+nga kuainga i wakarerea ai te tika
+nga a te Kuini I tika ai mana hoko
+Me hoatu tenei wahi o te utu ki te
+takotoranga moni ta te Kawana,)
+ana homai e ia tana pukapuka wakaae
+kia wakarerea te tikanga a te Kuini
+tika maua e hoko.
+
+Na kia kotahi ano tau e pahemo i
+muri iho o te hoututanga i nga here
+au e nga ra mo te eka kotahi a te hoatu
+tanga o te pukapuka o te wakaae
+tanga a te Kuini me hoatu etahi
+hereau ano kia ono mo te eka kotahi
+hei apitinga atu ki te moni takoto
+noa iho hei mea ano hoki mo nga
+aha noa iho o te Kawana.
+
+9. Na ke nga kainga i hokoa uta
+ma te tangata nana i utu e utu te kai
+rua me rua hoki aua kaainga, e
+tatahi kai ruri mohio ko ta te Kawana
+ano e pai ai me korero a taua kai ruri
+e tika ana tana mahi ki taua wakaaro
+iho me waiho hoki tetahi pukapuka o
+taua ruritanga ki te ware o te rangatira
+o nga kai ruri i mua atu o te
+hoatu tanga I te pukapuka o to
+wakaaetanga a te Kuini..
+
+10. Me waiho hoki te pukapuka o
+te tukunga a kainga ki te ware o
+te Rangatira o nga kai ruri wenua i
+reira tata ano k aia ai e te tikanga
+o te hoko o te aha noa iho kia taia ai
+hoki ki te Nuipepa Maori ki te Nui
+pepa Pakeha, kia ronga ka hoatu te
+pukapuka o te wakaaetanga a te
+Kuini mehemea ra kahore he mea e
+tika ai kia kiaponuhia e tana hoatu
+a kaiponuhia rawatia ranei, e kore
+rawa hoatu.
+
+11.  Na kei te Kawana te tikanga
+a te Kuini me e te tokomaha noa iho
+mo te wakatakotoranga i huarahi mo
+te hanganga arawata hei ara ma roto
+i aua kaainga i wakaaetia nei, otiia
+ka utua te tangata nana te oneone i
+riro hei huarahi ki tetahi oneone
+pena ano.
+
+12. E kore tetahi pukapuka e te
+wakaaetanga a te Kuini e hoatu ki
+tetahi tangata i takahia ai enei
+tikanga hei wakamahara atu hoki tenei i
+nga tangata katoa to Koroni nei e
+kore hoki tetahi pukapuka tuku kaainga
+ e takoto ana tetahi tangata
+ehara nei i te tangata maori e tika.
+tikangatia, ki ta te ture ki te kahore e
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_20.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_20.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_4_20.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,76 @@
+wakatikaia ki tetahi pukapuka 
+wakaaetanga a te Kuini.
+He mea hoatu e taku ringaringa
+ he mea wakahiri e te
+hiri mui ano e te kore au i
+te ware o te Kawana i Akarana
+ tenei ra te rua te
+kau o nga ra e Maehe i
+tenei tau o to tatou Ariki
+kotahi mane waru rau ma
+te kau ma wa.
+NA ROPATA PITIROI
+ Kawana.
+He mea ki,
+NA  ANARU HIKARA,
+Te Kai tuhituhi o te Karoni.
+MA TE ATUA E WAKAORA TE KUINI
+
+Ko tetahi wahi atu o Nga Mahi Makatu A
+Nga tupuna o Ingarini.
+
+Na ka ki mai ratou koia he hori
+hori te makutu te mea tuaono noa
+ko te mea tika, ko te mea i te ko
+te mea tika, ko te mea i he, he pera
+hoki me te tangata i hari atu i tana
+pu, he paura kau roto kai pupuhi i
+nga kuaka te taha tai. Te pakunga
+ o tana pu kihai i mate nga a
+kuaka, engari kitea e ia te tahi ika
+i te tahatika, e takoto ana ki tonu
+ake ia, na tana pu no te mea i 
+whakatikaia mai tana pu ki reira. Te
+haerenga atu ano ki te pupuhi manu
+kihai i mate kihai i aha na ka ki
+mai te tangata he horihori ano hoki
+tena ika i puhia e koe, mete mate
+te tahi manu i a koe inaianei, me he
+pu tika taupaka rawa ake kua takato
+te mana ko tenei te tini noa iho
+nga i pakanga kore ai e mate tetahi
+manu mau te ra he pupuhi noa ano
+ tau a kua mate tetahi mea. Ka
+waiho koe hei whakamanamana mau,
+a ekore e whakaturia mai era ani
+pakutanga kore ai tetahi e mate
+me te makutu ano hoki ko te mea i
+tupono, tuaono, ko te mea kahore
+kahore he penei te whakaaro a
+nga mohio o nga tupuna Ingarangi,
+a ka rongo ratou ki te rongo pai na
+ka wakaaro ratou kotahi ano Atua o
+nga iwi katoa o te ao, a he Ariki nui
+ano ia na ekore te Ariki e pai kia
+ngarengarea ana tamariki i tetahi
+tangata Hurahu mana ano e ngarengare.
+ Waihoki e kore te Atua nei e
+pai kia ngarengarea te mate a te tahi
+tangata kia ngau i te tahi tangata,
+engari mana ano e ki kia mate, ka
+mate, mana ano hoki e ke, kia ora ka
+ora, ko ta te tangata te whawha noa
+atu i roto i te pouri a kua tupono ki
+tetahi mea, kei tonu ake na ko tana i
+whawha ai, na ka wakarerea nga
+ritenga makutu o nga tupuna o nga
+rangi i whakaaro hoki ratou he pu
+paura kau te makutu, heoi ano tana,
+he tangi, he paowa te whakaoho.
+
+(Ki te kai tuhituhi e te Karere o Nui Tireni.)
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_21.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_21.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_21.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,59 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+Vol 3.] AKARANA, WENEREI MEI 1, 1844  No 5.
+
+I te nuipepa mo Aperia korero
+na e matou te wakaaetanga o te
+Kawana kia wakarerea te tikanga
+a te Kuini tika atuatia hoko te
+whenua, otiia hoa ma e pouri ana
+o matou ngakau kua rongo hoki nga
+Pakeha ki te he o nga wakaaro a te
+tangata maori nga tangata hoko
+whenua ana tenei ra te mea i te ai,
+he totohe, he, ngangare tetahi ki
+tetahi Ka hiahia te pakeha ki   
+tetahi kainga mana, ka puta mai he
+tangata ka ki a noku te kainga,
+homai nga utu ki au. Ka wakaaro
+te pakeha ko te tangata tenei, nana
+te kainga, ka homai nga utu ka
+haere te pakeha ka nohoia taua wahi,
+kite i roa ka puta mai te tangata,
+ka mea e aku tenei kainga, na wai i
+hoko kia koe? Na mea ra, E katahi
+te tangata hoko puku i toku kainga,
+homai te utu ki au. Kihai ano i
+roa, ka puta mai tetahi, ka puta mai
+tetahi, ka penei ano, ka mea o
+pakeha ka tahi te iwi maminga he
+tangata maori, ko to ratou wakaaro i
+rite ki ta te tutua. No konei a
+Ngapuhi i wakapaingia ai e te pakeha,
+mehemea ka hokoa tetahi wahi whenua
+ ki te pakeha ka riro mai nga
+utu oti tonu atu te kainga ki te
+pakeha, e kore e mea kia rua kia
+toru nga utunga. Ka maminga tona
+te tangata maori, e kore pea hokoa
+a ratou kainga e te pakeha ka mea
+ai pakeha, ko te iwi hianga nei
+ano tenei e kore e koutou kainga e
+hokea maumau aku taonga mo tena
+whenua! kapatao, kotahi utunga e
+pai ana, tena ka rua, ka toru noa iho
+utunga, e kore ahau hoko whenua."
+wakaaro hoki ki Mahurangi i mua
+hokoa ana e Ngatipaoa ki a te
+Kawana, muri iho ka tohea e Pomare,
+ki tetahi utu mana, muri iho ka tohea
+e Ngatiwhatua, ka Kiapara ki tetahi
+atu ma ratou. Na he aha tenei ka
+toru hokonga? Kote mea tenei hei
+wakamutu te hoko whenua, ka 
+wakakinomia koutou e te pakeha.
+Kia rongo koutou ki te ritenga a te
+Pakeha. Ka hiahia te pakeha ki to
+hoko kainga ka haere ia ki tetahi
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_22.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_22.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_22.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+pakeha ka mea kahore e kainga
+kia hokoa e au? ka me te pakeha
+he kainga ano, Kia hia utu I Kia
+mea a heoi ano ka hoatu nga utu ka
+haere te pakeha ki te noho taua
+kainga kihai roa ka haere mai te
+pakeha nana te kainga i hokoa pukutia
+ heoi ano ka hopu kia te tangata
+ana i hoko puku te kainga, ka 
+kawea ki te whare wakawa, ka waka
+wakia ka kitea he pono tona utunga
+pokanoa ka kawea ia ki tetahi motu
+ke noho ai mahi na, hei utu mo tana
+hara.
+Titiro koutou ki tetehi atu wahi e
+tenei nuipepa ki te maminga o nga
+tangata o Poneke.
+
+Ka toremi te ra ki tua o te pae, maro
+tona ake ana nga hihi ki te rangi,
+puta mai ana Haereahiahi.. Ka tu ki
+te awa nui ki Poneke taea kaipuke
+no Ingarangi, he kaipuke uta heke
+mai. I haere mai a pakeha i o
+ratou wenua tawiti, he kimi tetahi
+kainga mo ratou i konei.
+Kotahi te rangatira kaumatua i
+runga i tenei kaipuke ko Arohamaungarongo
+te ingoa. 
+He tangata taonga ia i mua, otira
+kihai hua ake aua moni na te mahi
+tinihanga a ona tangata i iti haere ai
+te moni ia ia, koia i kohikohi ai e
+ia nga taonga o ana taonga, a, ka
+rere mai ki Nui Tirani, ki te rapu
+i te tahi kainga i te tahi mahi mana
+kai taea ai e ia te noho pai ki 
+te ao. He kaumatua ataahua ia he
+hina te upoko i ahua marire te kanohi,
+me te tinana katoa koia ano a kia
+huro!
+Otiia kaua e kiia he rapu moni
+kia tana i haere mai ai kaho
+ ko tana tino pai ai kia whakaakona
+te tangata maori ki te tikanga pai,
+kia whakatupuria ratou, he iwi mo
+te iwi pono, kia paku haere te
+rongo ki nga topito o te ao. Ano
+te pai o nga Tangata o Nui Tireni."
+Kihai maha nga ra i noho ai i uta,
+ka haere ki te tirotiro i nga tangata
+noho tata ki tona kainga E haere
+pouri ana ia tuohu ana te matenga,
+wira ana tona ngakau no te mea
+kua rongo ia ki te parekura i Wairau
+ hua noa tenei kaumatua e noho
+pai ana e aroha tahi ana nga pakeha
+me nga tangata maori tena, ka tae
+mai nei ki uta ka tahi ka mohio he
+mauahara kau, he tautohetohe tetahi
+ki tetahi.
+Ka ngenge ia te roa e te ara ka
+mamae hoki te pehanga ana wha
+kaaro pouri ka noho ka okioki i
+runga i tetahi rakau e takoto ana te
+taha o te huarahi Kihai roa tana
+nohoanga ka puta mai tetahi ranga
+tira Maori, ko Ngakau-tupato te
+ingoa i hoki mai te toto i ona
+whanaunga. He kakahu maori ona
+kakahu hoki rawa te mahunga ki
+te raukura he pu ano ki te ringaringa
+ me te hamanu e pakawea ana
+ki te pokohuri. E tirotiro ana e
+kanakana ana nga kanohi ai ahua
+tupatu tonu te tangata i tana haere,
+ka maranga tera e "Aroha-maungarongo
+ ka toro atu te ringaringa ki
+a ia ka ki atu kia noho mua, kia
+korero, Na ka tuturi marie a
+Ngakau-tupato ka tahuri mai ki a
+Aroha-maungarongo ka mea ake
+ko wai tou ingoa? Ko koe hoki
+tetehi o nga Pakeha i haere mai ki
+tenei motu, kia tangohia e matou
+kainga. He aha koe te noho atu ai
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_23.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_23.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_23.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+
+
+te kainga kei haere wai ki konei
+ki te mukarau i a matou ?"
+Aroha-maungarongo - Ko aroha
+maungarongo toku ingoa E he ana
+koe ki au e hara tena i te tikanga i
+haere mai ai a kau. Ko taku i haere
+mai ai hei whakanui i a koutou kei
+ki koe te tangi taonga toku i haere
+mai ai au. Kahore. He aha ranei
+koe tupato ai i whakaaro riri ai ki
+aku hoa? E kino ana pea e taha
+otira, e i kore e ma me ka hurihia
+katoatia nga hara e te tokowaru ki
+runga ki te tokomaha. Tena ki
+mai koe, he aha i whakaaro kino ai
+koutou ki a matou ?"
+Ngakau-tupato.  He aha koia ?
+Kua nukarautia nei hoki matou e
+koutou. I te pito taenga mai o
+koutou nga pakeha ki te hoko whenua
+ka tukua kuaretia atu e matou,
+ko koutou ia kihai i noho marie ki
+runga ki te oneone tika ai te utu 
+peka ana koutou ki o matou wahi
+katoa tangotango a i o matou
+ngakinga., a, ka nohoia katoatia e te
+Pakeha nga kainga ki ano i hokona
+e matou. E hara koia tenei te take
+mauahara? E kore ranei tenei e
+whakatupato i a matou? 
+Aroha maungarongo ana koa,
+kihai ma te tangohanga i o koutou
+kainga nei ra, kia mahara koe he
+mahi tenei na he tangata kotahi kau
+aka e kiia na te matou nuinga ;
+nana, na te kotahi i mea kua oti
+te hoea e ia tenei whenua katoa
+ana hoki i ngarengare i aku hoa,
+pakeha kia haere mai kia noho ratou
+i runga i te oneone kua hokona e ia.
+Hua noa ratou, he pono tana ki
+ka haere mai tena ko tenei tona
+inaminga ki a ratou, ka tahi ratou ka
+mohio, he maua iho te kupu, kua
+tika tana hoko i te whenua kahore
+a ratou he Nei ra, me pehea ra?
+me ki mai ranei koutou ki nga pakeha
+ i haere mai nei tawhiti kia hoki
+ratou? aua engari me whakaritiriti
+ nga wahi he kia tika ai to
+ratou noho. E hiahia ana koia koe
+kia penei tonu te mauahara te huri
+tuara te tahi ki te tahi kia houhia
+ranei te tatou rongo. 
+Ngakau-tupato E pai ana ahau
+kia houhia te rongo, otira me pehea
+ka taea ai ? Ka tohe nei te pakeha
+ki te tango i te matou whenua, a ka
+tohe matou kia waiho mo matou.
+Aroha-maungarongo. Ki te mea,
+e pono ana tau me hohou te rongo,
+me korero e au ki a koe tena, e mea
+ana te waiata nei the hanga na te
+waha he waho kau o te ngutu, no
+mua iho ano me te mea ka penei
+te kupu me te waiata nei maumau
+korero kau au ki a koe.
+Ngakau-tupato. E hoa, e nui ana
+toku ngakau ki tenei e mea ana ahau
+kia ata noho tatou ko nga pakeha nei
+ra e kore e kitea e au te mea e taea
+ai te ata noho. 
+Aroha maungarongo. Ka pena iota
+whakaaro, ka pai kia rongo mai
+koe whakamaha matou taringa,
+kia ngoto kupu ki roto ki te
+ngakau ki taku whakaaro, nui noa
+ake te maungurongo te koura a me
+tuku e an oku rawa katoa kia pumau
+ai tenei ki a koutou taea koa,
+nei ra ma te ngakau ngawari o te
+tahi o te tahi. Ko koe ra kaua e
+whakakake, kaua e tautohe tohe ko
+te pakeha ia kaua e mahi he.
+Ngakau-tupato. Ma tena koia e
+matou whenua ka tika ai?
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_24.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_24.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_5_24.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,88 @@
+Aroha-maungarongo Whakarongo
+ mai a maku e korero kua rongo
+koe ki a Wikitoria ki to tatou Kuini
+he wahine wai mana ia tika tonu ana
+mahi Kua rongo ia tenei te raru
+raru nei koutou ko ona pakeha no
+reira tonoa mai ai te Kawana ki
+te whakariterite. Tera atu ano he
+tangata mohio rawa kua tukua ma, a
+te Kuini kia rapu i te tikanga o ta te
+Pakeha hoko te whenua kua kite
+ana koe i a ia, ko te Peina te ingoa. 
+Na ka kitea e ia, kua nohoia tetahi
+wahi e te pakeha kua ruritia ranei,
+hei nohoanga i te whenua koia
+kahore tika te hoko mana e korero
+atu ki a te Kawana a ka whakaritea
+e te Kawana tetahi atu utu ki to
+ritenga e tika ana ki te ture, hei 
+whakatika te utu mo ana whenua nei.
+Tena ka kore koutou e tango i aua
+moni, ka whakakino i te ritenga o te
+Kawana, ka pehea ranei te Kuini ?
+E kore ranei e whakahuatia mo koutou
+ te tahi whakatau ki a o matou
+tupuna, maungarongo arero ringaringa
+ wawai. 
+Ngakau-tupato  Arara! Tena
+koa, e nohinohi te moni e homai hei
+utu mo nga kainga, me tango ano e
+matou ?
+Aroha-maungarongo. E kore te
+Kawana raua ko te Peina he mai te
+utu he e tika ana hoki ta raua e 
+whakaritea nei, kei wakawakia ra e te
+Kuini - nei ra? te iti no te moni koia
+ko te mea e kore ai koutou e tango i ta
+ea tikanga. Ne ? katahi ke mohiotia
+pai ake ki a koutou te moni i te
+maungarongo! he tohu hoki, kahore
+e ata tika te ngakau.E Tama ko
+te tikanga tenei mo koutou kia wai
+tonu koutou ae whakaaro a Kawana,
+e kore rawa koutou e nukarautia e
+ia.
+Ngakau-tupato - E tika ana e au
+e Pa, nei ra ekore pea o matou nui
+nga e whakaae ki te tango i nga
+moni o te Kawana raua ko te Peina.
+Aroha-maungarongo. He ahakoa
+ra ratou ka tohe e taea hoki te aha?
+kei te pai tonu ratou ki te tautohetohe
+ kite raruraru ki a ratou e ki,
+he ana te pakeha, na koa he hara ke
+a ratou.  E kore te Kuini e pai ki a
+ratou e kore e kiia, he iwi rangatira,
+he iwi mohio ratou. Ko taua ia, kia
+puta ke e taua whakaaro i a ratou ka
+me inoi tau kia whakaakona tatou
+katoa e te Atua ki te matauranga,
+kia rahi ke atu te tatou aroha ki te
+mau ngarongo to te aroha ki te
+moni, kia nui ake ki a tatou, te
+rangimarie te atanoho, te aroha
+whakateina te hiriwa ko reira
+koakoa ai taua a ka rite ki a ta te
+kupu nei E ringiringi rawa nui ki te
+tama rapu pai. E!  ka po me haere
+au.
+Ngakau-tupato - Haere haere ra
+ki te kainga e pai ana au ki au kupu,
+a tenei ake ka korero taua. kei hea
+koia te whare? 
+Aroha maungarongo. - Na koa
+kei te wawarua e anga nui mai ana,
+e ma mai ra nga papa hei apopo koe
+ka haere mai kia whakamutu, ta
+taua korero.
+ Ngakau-tupato. - Ana, me haere
+atu au apopo.
+Poneke, Maehe 14, 1844.
+
+Akarana, he mea te ki te perehi o te Kawana.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_25.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_25.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_25.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,62 @@
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3.] AKARANA, WENEREI HUNE 1, 1844 [No 6
+
+Hatirei, i te tekau ma tahi o Mei
+ka haere a te Kawana me nga rangatira,
+o te Kawanatanga, me etahi atu o nga
+rangatira e o te Taone, ki te matakitaki
+i te Hakari i whakaturia ki Rimuera
+ he kainga atu tata ana ki Akarana
+ e toru, pea maira te tawhiti.
+Ka huia te wahine, me te tamariki,
+e ono pea mano. No Ngatihaoa 400, ko
+Pohepohe te rangatira. No Ngatiawa
+200, ko Tupaea te Rangatira.
+No Waikato 800 ko te Wherowhero
+te Rangatira. No Ngatitemaoho 200
+ko Wetere te Rangatira. No te
+Tainui 300 ko te Kanawa raua ko
+Kiripakoko nga Rangatira. No Ngatikiriwai
+ 200, ko te Rauangaanga te
+Rangatira. No Ngatiwhatua 80, ko
+te Kauwae te Rangatira.
+Ka tae atu a te Kawana, me tana
+haere, ka paku te amo o tera! ka
+mutu te ngongoro, ka turia te ngarahu
+ e toru mano nei, whiri ana te
+waewae. Ka mutu te harihari, ka
+noho ai mano ki raro ka rere nga
+Rangatira o tenei hapu o tenei hapu,
+he pai ! pai kau!
+Ka haere a te Kawana, ka poroporoaki
+ ki nga Rangatira maori kia
+haere atu ki tona whare. Na! te
+Mane 13 o Mei ka whakaminea
+katoatia ki te whare o te Kawana nga
+Rangatira o ona wahi ko te tino
+rangatira o te whakawakanga ko te
+tino kai tuhituhi o te
+Kawanatanga ko te tino Rangatira o te whare huinga
+moni o te Koroni ko nga Rangatira
+o te runanga tataku ko te tino 
+kaitiaki o nga tangata maori ko nga
+Minita o te Hahi o Ingarangi ko
+nga Minita o te Hahi o
+Wetereana me nga Rangatira nunui o nga
+tangata maori Na! ka oti te wha
+kanoho ka whakapuakina e te
+Kawana ana kupu, ka mea  E hoa
+ma E te Wherowhero, me era atu
+rangatira maori ka oti te whakamine
+ki tenei wahi E hari ana ahau i
+toku kitenga atu i a koutou i roto i
+tenei whare E owha atu ana ahau ki
+a koutou.  E hiahia ana ahau kia
+kaha au koutou tinana a kia 
+rangimarie ou koutou wairua 
+
+E pai pu ana ahau i toku tiro
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_26.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_26.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_26.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,93 @@
+hanga atu ki te tini o nga Rangatira
+maori raro o teitei tuanui ! ahakoa 
+no tawhiti etahi e paingia katoatia 
+ana e ahau, a e hari ana au no te
+mea e aroha ana te tahi ki te tahi,
+kahore oti ratou tupato ki a ratou
+ano, a kahore ou ratou tupato ki
+nga Pakeha e noho ana teitei
+taone.
+ Whakatupuria tenei hiahia ki te
+pai, me tenei rangimarie i roto i a
+koutou i to tatou oranga, to tatou
+nohoanga i roto i o tatou tamariki,
+ a roto i nga tino o ratou tamariki.
+Me whakakaha tatou i a tatou
+ano i nga mea katoa. Kei i a matou
+te kaha kia apitia kia runga  ki a koutou
+
+te tini o nga mea papai, kei i a
+koutou te kaha ki te tuku mai i etahi
+pai mo matou i te hokonga o te kai,
+te r1ika, te rakau me te whenua.
+E Na! e hoatu ana e matou te
+nuinga o te matauranga ki a koutou,
+
+hei whakakake i a koutou i o koutou
+ tamariki ano hoki, kia pera hu
+me nga tangata o te whenua marama
+i haere mai ai ahau.
+ Erua te kau 2 o nga tamakona ai
+koutou e nga tangata pai, kahore o
+ratou maharaharatanga ki nga wha
+naunga ki te whenua i whakarerea e
+ratou kahore i mahara ki te mate,
+ki te mamae, otiia ko to ratou hiahia
+tenei, kia ora ai koutou,
+he Kote mea ia, e kore e taea e
+ahau me matou i haere mai ai te
+whenua tawhiti te wakaara i a koutou,
+ki te kahore koutou nga Rangatira
+maori, e mahi tahi i a matou Wha.
+kanuia to koutou hiahia ki te pai!
+Mahia au koutou tamariki Whakaakona
+ ratou ki te matauranga o
+nga mea e tika ai, e pono ai e 
+ke ai e ora ai ratou. He maha ke
+nga mea e taea te mahi e koutou i enei
+au e takoto ake nei a ekore e roa
+me akona ana ka rite nga tama
+riki ki te pakeha.
+ Ko taku pai tenei kia kite ahau
+i a koutou hanga kakahu ana. Ko
+oti koutou taitamariki, me whangai i
+te hipi i te kau me te tini atu o nga
+kararehe i roto i te pakeha.
+ E pai ana enei kakahu e mau i a
+koutou ona, e kore e roa ka pakaru
+i ke ran etahi atu kakahu hei hipoki
+ i a koutou. Na, e kore e tika
+kia hokea tonutia au koutou whenua
+ma mea pumau kura, utua me
+whakarite to koutou ngakinga
+whenua ki to te pakeha kia ora ai
+koutou i te kakahu, me te kai, Ko
+te huruhuru pirikahu hei whatu i te
+mea mahana ma koutou, ko te
+muka, hei whatu te kareko, ka
+oti te whatu ana nga wahine e tuitui 
+Kei mea etahi, ekore e taea te
+hanga te paraekete rite te tini atu o
+nga kakahu ki enei motu! Na!
+kia rongo mai koutou, kua whaka
+kitea mai ki enei wahi te tahi koheka,
+i hanga ano ki Nui Tireni, a kua oti
+te whakamaori e te Karaka te ritenga
+o te hanganga o taua kakahu.
+E nui pu ana toku hiahia kia
+peka ke te ngakinga mo to koutou
+whenua i tenei whakatupuranga e
+iti ana ta koutou kai pai aua ra e
+mau tonu ki te kai i te ngehi, me to
+kapana, otira me ngaki i te poka i te
+kereti te pea te kerewata i te keha
+i te paara, i te wai me te tini atu o
+nga mea whakatupu. Ko etahi o o
+koutou kau o nga hipi o nga poaka,
+me patu ma koutou kia tupu ake ai
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_27.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_27.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_27.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+
+
+koutou he whakapaparanga kaha,
+kia ora ai te taapa me era atu kino.
+ I enei ra te kararehe maori kau
+a koutou e kore ana kua e pai ki te
+Kai, otira he haehae i o koutou hipi,
+he ngaungau i o koutou poaka, a ratou
+mea e pai ai Me he mea e patua
+ana te tini o nga kararehe, ko reira
+kahu ai nga hipi mo nga kuao kau.
+I to koutou whakari ka pahure,
+tokomaha o reira i mau ki nga ko
+heka papai koia ahau ka mea e tu a
+kake ana koutou na me whakakite ki
+te aroaro o te tokomaha e kake rawa
+ana koutou kia rite puta koutou
+matauranga ki to te Pakeha.
+Na, kia rongo mai koutou ki
+tenei kupu aku kia whakakahoretia
+e koutou nga huihuinga tangata e tu
+kau nei ratou Ka he teitei he rawa!
+Aua te Ra e whiti ki runga ki aua
+mahi he ! Ki aua, mahi whakarihariha.
+ I kahore au e mea kaua koutou
+e takoro, e kanikani- kahore. Tenei
+tita matou mea whakatakore,
+no kona, he mea pai kia harihari kia
+takoto, ka ta te kupu kino e 
+whakahuatia te whakarere katoa taua
+kupu poka ke nga kupu whakarihariha
+ o te Ruaruri.
+ I matau katoa ana tatou he mea,
+kino pu whainga e hara i te ritenga,
+karaitiana, otira he ritenga whakahinga
+ i nga ture Ko te mea ia me ara
+mai ana ou tatou hoa riri ki te whawhai,
+ko reira ma ta te tatou whakatikanga
+atu E mau ana ano te hunga karai
+tiana i te pu e uru ana ano ki te whainga
+ otiia ko to ratou pai he na
+ngarongo, he rangimarire. Ahakoa
+tou e mea kahore he iwi o teitei ao e
+kore e whakaarako ki nga tinihanga
+o te hunga kino, e kore e hapai i te
+pu e kore e whakatikia atu ki te
+pehi te hunga kino  rere mai ki
+te whakangaro i a ratou E kore a
+tika te ratou noho marie e reira I
+kahataku tikanga e noho nei au? Na
+te aha i mau i ahau enei kahu poka
+ke? He tohu enei kia araake au ki
+te whawhai ki te pehi te hunga
+tutu Ki te whakahinga i nga hoa riri
+o toku kainga.
+
+E hara taku i te rapu whainga
+otiia, o tu ana ahau i te takiwa o to
+riri kia kaua te kai whakamate e
+takahi ki aku wahi, otira, kia tiakina,
+kia whakaorangia te kainga nona
+ahau tangata, a kia hoatu toku kaha
+ki te karapoti i oku hoa.
+
+Ekore te hunga e tea ana e ho
+katoa. Me whakatika ki te whawhai me
+nga mea nonohi. He hunga ma
+nawaimi ratou he hunga atanoho.
+Ko taku hiahia tenei kia whakaritea
+etahi Ture e pai ona ki te tirohanga a
+o koutou kaumatua tino matau Na!
+ki te kahore etahi ture tika i roto i a
+koutou e kore e taea te waka noho te
+pai i roto i a koutou e nga Mihanere,
+a, -e, rawa e kaha te rangimarie,
+me te atawhai. Ka mutu i konei
+nga korero o te Kawana  ka whakapuakina
+ te whakaro o tenei Rangatira
+ o tenei a ka oti nga mea katoa
+te whakarite ka wahia te whakaminenga
+ a, ka hoki pai katoa nga 
+tangata ki ou ratou kainga.
+
+E kore te kino, me te pai e tupu ngatahi.
+
+He tangata ngaki whenua ahau.
+ke toku kainga kei Papakura. E
+noho ana ahua i reira ka puta etahi
+tangata maori i haere mai ratou ki
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_28.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_28.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_28.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,87 @@
+te inoi ahi taro me etahi atu mea 
+Ka meinga atu e ahau kahore aku mea
+e hoko ai ahau, mei reira ka haere
+atu ki te tahi whare e tutata mai
+ana, ka pau a te ara atu e ahau e ka
+uwia atu ko te aha koutou ? ka mea
+mai ko te matakitaki! kikai, roa
+ka mea ratou kia whakatomokia te
+whare ka rere atu au ki te whatitoka
+ki te arai to ratou putanga, a, ka mea
+atu e ahau i te kore koutou e tukua ki
+roto. Muri iho ka puta mai te tahi
+tangatatea 1eruhu te ingoo ka pehia
+mai taku kaokao ki tona matenga, a
+ka kapohia te waru taku riri te
+mai ana. Ka turakina atu e ahau
+taua tangata no reira ka popo mai ki
+au te tini o nga hoa, ko etahi ki aku
+ringa ke etahi ki aku waewae tau !
+ka hinga ahau ki raro. Ka o te pato
+ki taku murikokai ona te mereponamu
+ pea a ka takahia au e ratou.
+Ko Tahutahu te hapa o te tangata
+i whanawhana i ahau. E rua nga
+tangata ki te pupuru i ahau kotahi
+ki taku aroaro, he pu me te peneti
+i mau ki ona ringa Ko te tokomaha
+o nga tangata i roto i te whare i te
+pahua. Ka totoia haeretia au, a tukua
+ana te taenga ki tua o te whare 
+tika tonu ana ahau ki taku tuahine
+tutaki noa i a Penei Mera raua ko
+tana tama kikai i roa te tunga i reira,
+ka puta e I Oruhu) ka kapohia e te
+tahi o matou te paraikete taka ana ki
+raro e tahi mea tahaetia e ia. Na! ka
+pa te karanga o taua tangata hoki
+mai ana ekina e ratou tane ngahuru
+pea, ka koto mai nga pa ki a matou,
+ka puta nga tangata o Waikato ki te
+wawaa, ka ri a matou.
+NGA MEA I NGARO.
+8 Nga pea tarautete
+4 Nga hakete hiraka
+a Nga pea tokina
+2 Nga tawera
+2 Nga koti
+4 Nga wehikete
+1 Koko hiriwa, nohinohi
+1 Koko hiriwa nui
+2 Pinipoa me nga pukapuka.
+2 Pera moenga i pakarua tukua ana
+kia rite ngahuruhuru.
+
+E aku hoa aroha e nga Rangatira
+Maori!
+E kore e painga e koutou tenei tutu
+ina hoki e ata noho ana koutou i te
+roa o te tau, a e wakahe ana ano e
+koutou te hunga e kororirori ana te
+kino ! Kapi, kia pena taua ta koutou
+whakaaro ka pai kia whakatupuria
+k pono, me te ma! kapai kia tiakina,
+ka atawhaitia na te Pakeha ! kapai kia
+turakina katoatia nga he ki raro ! a
+Kapai, Kia aroha ki tou hoa ano ko
+koe.
+Otiia ! ekore e penei te whakaaro o
+Rapatahi me otia hoa I pai ratou ki
+te tukituki te Pakeha i pai ratou
+ki tr pahua pai ratou ki te hapai pu
+i pai ratou ki te kororirori te tutu i
+pai ratou kia kaha te kino ai pai
+ratou kia tama, te rangimarie. Me
+he mea na te Pakeha teitei kino, kiia
+whakahaerea atu te mana te Kawana
+ a kiia whakamamaetia ou ratou
+tinana ki nga  whiu maha."
+Mo konei ra, e aku hoa aroha! Wha
+kanaaromia katoatia nga kino me nga
+tutu o koutou kainga maori kei a te
+ngakau o to tatou Kawana tino aroha
+a,kei whakapouritia tona wairua,
+rangimarie.
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_29.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_29.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_29.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,87 @@
+
+
+
+HE KORERO TARA
+Tera te tahi tangata i haere atu
+ki te tata wahie mo tana ai. haere
+te kau ano nga kanohi ka kitea atu
+e ai te tahi Neka, e takoto ana e
+nga noatia ana e te haupapa, ka
+oho te aroha o roto o te tangata ki
+taua Neke ka tangohia paitia e ia
+ki tona tima a kawea ana ki te taha
+o te kapura ahinaina ai, ka rongo te
+Neke te mahanatanga, ka tahuri
+huri roto i te whare kite noa te
+tahi o no tamariki o taua tangata,
+ka pari e te peke atu ngaua
+ana. 
+Ka mutu te tangata ra te whai i
+ona wahia, ka tomo mai ki roto ki
+tena whare, titaha kau ano ki 
+matau, ka pono pu na kanohi ka tana
+tamaiti e takoto ana kua mate ke,
+Na! ka ure te tangata ra! ka oho te
+whakatakariri o te tangata ka pu
+wherowhero nga mata  a ka rapu
+tona ngakau kia a te matenga o
+tana tama!
+Ka kapo te ringa o te tangata ra
+ki te rata, kihai i ata tata te koinga
+ ka poru pu tutia Neke, rere ke
+ana te matenga, rere ke ana te
+hiku.
+TE RITENGA.
+Ka aroha ka atawhai to tahi i a
+koe, kaua e painga, a whakahokia
+ ki te kino.
+Ko te tahi wahi o te korerorerotanga e
+pai Maori raua ko aru Pakeha.
+
+Pai Maori. E ko aru pakeha
+Kua tae wawe mai koe! I rere mai
+koe ra uta i a ko te korero ano
+taua ? B hiahia ana ahau kia
+rongo i tau tikanga ki etahi mea ke
+utu ! Na a ki te mea e pai ana koe,
+ka noho taua ki raro.
+Aru Pakeha. E pai ana ahau.
+Ko te hiahia tena o toku ngakau kia
+kite koe i te he an ritenga kia
+tahuri mai ki te Pono kia haere i
+te Pai kia hopu i te tika kia
+matau ki te rangatiratanga a kia
+whiwhi koe ki nga taonga mo te
+Tinana ngatahi ko te wairua.
+Na! Me timata ta taua korero te
+toru o nga ture, kua oti hoki te Rua
+i mua ai.Aua koe e whakahua
+noa te ingoa. Kei mea koe
+mo te hunga anake e noho ana i
+waho enei kupu! Ma katoa ane
+ahakoa e whakanoaina tonutia ana e
+te hunga ekore e karakia e mea ana
+ahau me haea ana te kupenga
+tokomaha e te hunga karakia e mau
+ki roto, no te mea e kore ratou e
+tino mahara ki te nui o te koreria o
+thowa, a ki te ratou ainga ki tona
+aroaro Na a kia rongo mai koe ki
+taku ! Ko te hunga enei hei wha
+kanoa te toru o nga ture. Ko
+ratou e outu teka ana ko ratou e
+kanga ana a ka apitia te ingoa tapu
+ehowa ki au korero whakatupuhana
+ Ko ratou e koreroreorangimarie
+ ana a ka hapeanoatia e ou ratou
+arero poke te hara te ingoa o te
+Kingi koreria o te Rangi, me te ao,
+kia mahara e te Iwi whakapono
+ko ratou katoa e whakahuanotia ana
+nga kuku o te karakia ki ou ratou
+ngutu a, rere ke ana nga whakaaro
+ki te pakeke ki te ngawari ra nei o
+te hoko ki te ka me te momona o
+te whenua ki te taua i nga moni  
+ki te tino o nga poaka ki te maha o
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_30.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_30.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_30.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+i nga taonga ki te hua o nga kai ki
+te owha o nga uwhi ki te ngahoro
+o nga merenga ki te pupukutanga o
+nga kaanga ki te maoatanga o nga
+Para ki te peenga o nga mahi i te
+wai ki te huanga o te tutu ki te
+pihinga o nga perete ki te ahua o
+nga hoa ki te pai onga mata ki te
+whatiwhati o nga upoko ki te kiritea
+0 nga kanohi   hi te whakapehapeha
+ ki te whakakake ki te mana
+Wapopore ki te haeo me te tini
+atu o rima mea hei whakapokake te
+ngakau. Kia tapu ai ta Papati)
+He tapu whakaharahara taua
+tapu no te mea na Ihowa te kupu.
+E tapu ana Tona Torona karoria. E
+tapu ana nga Anahera o te wahi
+marama e noho ai ia, ka puta ratou
+ki tona aroaro, ka huna oti ratou
+kanohi ki raro o nga pakau. E tapu ana
+ nga mane tini wairua kua mate I
+roto i a te haraiti n I ite oti ratou
+te whakaako ki te waiata tapu Wai
+hoki kia tapu to tatou nei ao, he 
+takahanga hoki ia no Iowa a, me
+tango e tatou (nga puehu o te whe
+nua ki te ritenga o Runga! Me
+koropiko ki raro karanga ai,  Tapu i 
+tapu, tapu ! rawa a Ihowa te Atua
+onga mana tuauriuri waioio. Otira,
+I nga whare karakia o enei wahi e
+kite ana au i etahi o nga tangata e
+korerorero ana ko etahi e takoto
+maro ana ko etahi e takoto tiraha
+ana ko etahi e titiro makutu ana
+ko etahi e matakitaki ana ki te papai
+o nga koheka o nga hoa ko etahi e
+whakakake ana ki te ratou ahua
+pairuru ana nga ihu o etahi ki raro o
+nga paraikete ko te tokomaha e
+putaputa ana ki waho kopiko mai,
+kopiko atu.  
+Kei muri te roanga.
+
+Te Ware Karakia Weteriana Poneke
+HE MEA WAKAMAORI NO TE NUIPEPA
+PONEKE.
+No te 22 o nga ra o Pepueri e
+whakatakotoriaete Kawana Pitiroi e
+Kowhatu mataati o te whare parakia
+Wetereana i Poneke. Ahakoa he
+tupuhi i tokomaha te tangata i wha
+kamine ki reira Ka timata te kara
+kia ki te waiata e Wetere To
+kowhatu i Hiona. I ta te Tukana
+(no te Hahi Perehipiteriana) te korero
+ pukapuka no Hakai Upoko 1.
+Muri iho ka inoi e te Parene. Ka
+mutu, ka whakatika ko te Haeaha,
+te Minita Weteriana o reira, e korero,
+ona i nga utu mo te whare I nga
+moni kua oti te kohikohi i nga
+Mom hoki kiia whakaaetia mea
+kua Minita kia 500 Pauna hei utu 
+ai te hanganga o te whare, ko nga
+moni kua oti te kohikohi 180 pauna.
+Mei reira ka whakaakotoria te
+kowhatu e te Kawana, ka kauwhau
+Iki ia ki tenei kauwhau,  E pai
+i awa ana ahau kua whakaritea anau,
+e to koutou Minita e Te taea a hei
+whakakoto tenei kowhatu turanga
+mo tenei wara, Kia nui to tatou pai ke
+te Pahi Wetereana i nui hoki te ratou
+pai kia tatou katoa i whakaako ra
+tou i nga tangata maori to tatou tangata
+pakeha ano hoki. I tae mai ahau
+ki tenei motu i mua ka maha nei
+nga tau no reira i nui ai taku ki
+kitenga i a ratou i ta nga tangata tae
+kau mai a tino miharo ahau ki
+nga mea rangona e ahau ki nga mahi
+hoki kitea. Ka nui hoki taku hari
+mo to ratou aroha mo to ratou nga
+kau tahi ki nga tangata o te hahi
+Epekoperiana e Ingarani, i mahara
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_31.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_31.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_31.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,101 @@
+
+
+hoki ratou ahakoa puta ko etahi ti
+kanga ririki, me te whakaaro tika ki
+ana tikanga ko tahi tonu te putake,
+ko tahi tonu te ara kotahi tonu te
+oranga. Kia mau tonu tenei kotahi
+tanga, me tenei aroha kia nui haere.
+Na e mea ana ahau Maku, ara ma te
+Kawanatanga e tuku etahi moni ki
+nga Hahi katoa hei whakanui te
+mahi o nga Hahi kia rite ki ou ratou
+tangata. Kihohoro hoki ahau te
+tuku i etahi ki tetahi Wetereana.
+ Na a ko te tino mea nui ko te
+whakaako ma tatou tamariki, ma
+nga tangata Maori hoki hei pai hoki
+mo ratou I naianei hei pai hoki mo
+ratou ake tonu atu a no te mea hoki
+takoto te pai mo ratou to ratou ta
+marikitanga.
+Na, ka hanga he whare karakia
+ka takoto te papa whakaako mo nga
+tamariki haere tahi ana hoki te ka
+rakia, mete kura ko te Minita hoki
+hei tohutohu Mo enei rua me era
+atu mea maha noa atu te tini hoki e
+kore e mutu te korero koia ahau ka
+mea aka nui taku hara i ahau e wha
+ka takoto ana tenei kowhatu,
+e mea ana ano hoki ahau kia roa taku
+nohoanga tenei motu kia maha
+nga taua ma te Atua ahau e whakaora,
+e whakakahau kia maha ai aku tima
+tanga whare karakia penei Heoi ra
+ka tino pai ahau ki taua mahi tenei
+ra. 
+Ka mutu te kauwhau o te Kawana
+ka inoi Wuruwara, ka mutu.
+Ka ahiahi ka huihui nga tangata o
+te riahi, me nga tangata ki te Whare
+Nui ki te ti ka maha nga kauwhau
+pai, na te Haeaua, na te Parane,
+nga Minita, na te Rauta na te Wuruwara
+(na Kapene Rihari) o Wikitoria
+ te Kaipuke o te Kawana.
+WAIATA 
+Maranga a te iwi I Me whakahua mai
+he rangi inu te kaka haere o te pai
+Kia uru e nga p totore i te wau
+Nga ika teretere i waho te akau
+Nga manu whakamaunu te kare e te tai,
+Nga manu kahu-hihi noho pua wai;
+Nga puke tu, i piki whakarunga a te toa
+Nga taona o te pouri kapi I te paoa 
+kite i te tae, me te tini o te pu,
+maro ai nga tinana e ratou kua maru,
+Nga toki inu-toto o te Toa ka waiho ke
+Ka whakama te pani ki ana mahi he.
+No hea te ringa kaha hei hapi, i te Pu 
+Nga mana wehekore kei te whakatu
+ra whatinika mate ka riro mo te hat
+Ka iri ki te whare nga patu o te Po.
+
+Te whakatokanga, me te ruinga a a te marama
+o Hune Ruia ai au ai me te pare e oi i oneone
+ki kata, me tango nga waikeri kei mahianga Pata.
+Pauka e te parete maataamua. Kia ora ai koutou
+nga marama mamatau Whakatokia te rakau
+hua, me nga Kotinga mangamanga kia tini ai he
+rakau whai hua ma koutou. Tama katoatia
+nga otaota o nga mara rapere, kotikotia nga
+tupu e puriri ana kia rua whata i ringaringa
+o te takiwa e Wahu ai te kapuranga kia tino
+hoa ma Tahuma, te a mana Taria te karepo
+ki nga wahi kua whetengata o kia mumoia ai.
+Whakatokia te puka, e tiakina kei parehe i te
+he, me te nui o te ngaia.
+
+E HOA, E TE KARAKA.
+
+KIA rongo mai koe ki te matou,
+kupu mo to matou kainga,
+ea Pukaua e takoto ana ki te taha o
+te kainga o te Pepene. Kia tupato
+koe ki te matou kainga ki Pukaki e
+hokoa tahaetia ana e nga
+tangata maori.
+NA MOHI,
+Na IHAKA,
+NA HOANI,
+NA TE TIHI
+Akarana Hune 5, 1844
+ETORU PAUNA UTU.
+Ko Henere Patara, he herehere
+no roto i te Hara e te Kuini
+i Akarana kiia oma tenei ra tana
+mahinga i te huarahi i huaina ko
+ Poati. Na! ki te mea ka wha
+kahokia mai tenei tangata ki te whare
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_32.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_32.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_6_32.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,103 @@
+herehere a, homai ana ki te kai tiaki
+o te Heara, ka utua ki te ritenga o
+nga pauna e mai i runga nei.
+TE AHUA
+He kiritea nga Mata
+Nga tau, 24
+Te tiketike, 5 putu 7 inihi ko te 1/2
+Te upoko pakaka
+Nga paihau, punehunehu
+Nga kanohi tu-a-iti
+Te ringa matau he tangata me te,
+punga kei runga, he mea ta
+Te ringa mau i te wahine me nga reta
+B R. kei runga, he mea ta.
+ NA TE MATIU,
+Te tino Kai whakawa.
+Akarana, 30 Mei 1844
+
+ETORU PAUNA UTU
+Ko Hoani ake he herehere
+no roto i te hara e te Kuini
+i Akarana kua oma tenei ra i tana 
+mahinga i te huarahi i huaina ko
+ Poati. Na! ki te mea ka
+whakahokia mai tenei tangata ki te
+whare herehere a, homai ana ki te
+kai tiaki o te Heara ka utua ki te
+ritenga o nga pauna e mau i runga
+nei. 
+TE AHUA
+Te tinana nohinohi, humarie
+Te upoko tu a pakaka
+Te ikeike 5 putu ko te 1/2 inihi
+Te ihu keokeo
+Te rae papaku
+Nga kanohi tu a pouri
+Nga ngutu rahirahi
+Nga tau  19
+i te ringamau i taia te ahuatanga
+o nga paipa erua e ripeka ana. He
+ahua tangata e titi aua ki te ripeka e
+mati ana ki te ringa matau he mea
+ta. I porotaitaka te ahuatanga o te
+mate e mau ana i raro mai o te
+tianga ringaringa, e mau ana te
+haehaenga i runga o nga tuke mata.
+NA TE MATIU,
+Te tino Kai whakawa,
+Akarana, Hune 4, 1844.
+
+ERUA PAUNA UTU.
+
+Ko Raniera Piha, he hoia no
+te Kuini i Akarana kua oma
+te 28 o Mei. Na ki te whakahokia
+mai e te tahi tenei tangata ka utua ki
+nga pauna erua, 2.
+TE AHUA
+Nga tau 23
+nohinohi te tinana
+I parauri te kiri
+I nunui nga karu
+I mangu me he waro te upoko
+I roroa nga kauwae
+I kino te ahua o nga mata
+I tona omanga i mai i runga i a ia
+enei kakahu he hakete, whero
+he tarautete mangu he toka maro
+i te kaki, me nga hu putu.
+WIREMU HUME
+Rangatira o nga hoia.
+Akarana, Hune 4, 1844
+
+E RUA PAUNA UTU
+Ko Tenihi HURIwana he hoia no te
+Kuini i Akarana kua oma i
+8 o Mei he hakete where i a ia, he
+tarau mangu he potai, hoia, he
+huputu I te omanga ai. Na ki te
+whakahokia mai tenei tangata e te tahi ka
+utua ki te ritenga o nga pauna e mau
+runga nei.
+
+TE AHUA
+Te ikeike 5 putu 6 inihi
+he kiritea
+Nga karu i tu a mangu
+Te tinana i nui topu
+Te upoko i punehunehu
+Te ahua o nga mata I pai
+Nga tau 24
+WIREMU HUME,
+Rangatira o nga hoia.
+
+ Akarana, Hune 4, 1844.
+
+Akarana, he mea ta ki te perehi o te Kawana
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_33.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_33.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_33.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,54 @@
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI.
+[Na te kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA, MANE HURAI 1, 1844  No 7.
+
+Kei runga i to ngutu o te tokomaha
+te nui o nga hiahia e te tangata
+maori kia whakaakona ratou ki te
+tini o nga mea e paingia ana e nga
+Pakeha tika a, ki to ratou oho ki te
+tono i nga tamariki ki te kura hei
+whakarangatira i a ratou. E hara
+ana te ngakau o te Kai tuhi o tenei
+pukapuka ki taua rongo pai. E mea
+ana ia Ka kake toku iwi! Ka
+maiengi ratou i roto i te pukohu o te
+Maoritanga! Ka mahue ki muri nga
+wakatipihau o Maui! E mea ana
+nga hoa aroha o te tangata maori,
+ka whiti to Ra ki nga uri o
+Tawhaki waiho kia ka kawe te uira,
+me te whatitiri, kahore he
+karekare nga o te mate o tenei tai pari."
+Tena e taku iwi ! Ahakoa he
+ahu ahau kei te aroaro me ake raoraotia.
+Ahakoa e tumatumauheke aua tenei
+e noho nei me ake maenene.
+Ahakoa he pouritanga, kei enei wahi,
+me ake kite i te maramatanga. Kia
+watea e nga wai pupu mapuna! e
+ngahuru o te waea e nga puke pouri
+o te tapu ! Kei ara e te
+tauhikohikotanga o nga waewae o taku iwi!
+Tukua kia whakahaerea to ratou
+kaha, a kia rangai ratou i runga i te
+taumata o te maramatanga. Tena e
+taku iwi! Ka hera taua tino
+kokiritia! Kapea katoatia nga
+matauranga nonei. Hapainga nga
+ngoi roto i te awha! Ka, tara te
+haere! Haere pokohiwi, haere
+ringaringa ! Kei titiro ki tahaki I
+Kia nga ki te rapu i nga mea katoa
+e Rangatira ai koutou Kia uru e
+te wahine mo te tamariki Te
+Rangatira me te pononga Te iti
+me te rahi kia whakauru katoa 
+te matauranga ina wai ? He
+kahanga na, witi a he painga me wai ?
+He Rangatiratanga ma wai? Me
+wai hoki ki te tangata maori
+ano. Tena e te iwi. kia ririte te
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_34.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_34.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_34.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,91 @@
+whakatikanga ! Kotahi ki te kura,
+kotahi ki te ngaki, kotahi ki te
+haaro, kotahi ki te whatu, kotahi ki
+te whangakau kotahi ki te whangai
+hipi kotahi ki te Ia kotahi ki te
+hao. Kotahi ki te hanga whare
+hketika, kotahi ki te waru, kotahi ki
+te mea kotahi ki te hipoki kotahi ki
+te hanga ahi, kotahi ki nga tura
+kotahi ki nga tepara kotahi ki nga
+ruma kotahi ki nira matapita kotahi
+ki te whakaou Kotahi ki te pukua,
+kotahi ki te komiti kotahi ki te
+waruwaru, kotahi ki te tahu kotahi
+ki ti  i retao, kotahi ki te ringirino i,
+kotahi ki te tainu, kotahi ki te tipoke,
+kotahi ki te raraiwa, kotahi ki te
+koia katoa ki te kai.
+He kupu whakarite enei e roama
+iwi a kia tara katoa ai koutou ki te
+mahi ki te kura me te karakia ,
+kia tupu ake ai koutou i te
+haumaku tanga o te mara, kia whakakitea
+ki te painga kite te momonatanga e
+nga hua ki te aroaro o nga iwi
+katoa.
+
+E mara ma E te iwi katoa!
+ara, e nga tamariki i Tiki. Kia
+rongo mai koutou. Ka oti te
+wakamoe te Tama, e wakaohoohe i i
+taua i enei marama ka pahemo ake
+nei A tenei ka tanewa ki te
+tanewatanga e takoto ai nga pu
+me nga patu ki te kaua e wakaputaia
+mai ano e kona te mumuhau,
+me te purorohu e tahuri ai ano nga
+waka, e pau ai ano te tangata te
+Taniwa. Kei rapu mai koutou ki taku
+kupu wakarite ko te paunga i te
+Taniwa te marutanga  I te patu
+Me te mea, i waiho ko te
+Karaipiture ka oti nei te wakamaori te 
+hei kai tohutohu hei kai wakaae,
+he kai riri i tera wakaaro puta
+wakarere mai, penei kimi korerotia
+te reo wawai, te paka o te pia
+te he o te mata penei ekore e
+poroa te hika o te ngohi e Maui,
+e tukua kia tere haere ano he
+tioro rakau Ko te mea ahakoa
+poroa kua tuaonoa ano. I tutia
+mua ake nei he terengaketanga o
+te pero, ko te tinanatanga o te
+hika kua topetopea nga hoa, me
+nga ara, a kihai wakatupu tere,
+tena ko tenei, e te iwi ! kua oti to
+tahono, kua roaeatia Hera
+poutokanga ka pai ano hoki, ka wakamutu
+hoki te motu koraha, te waiho i rora
+tutukaia, hei kai patu Ka mea atu
+ahau, tukua te Tamwa kia moe
+tonu matua piana ra nei kia ma te
+Kaua e tukua kia Eraiha kati te
+manawa, kei ara mai ano ki runga tu mai
+ai ,ka hinga ano taua.
+Ko ahau ka rongo i nga rere a
+enei Ko te wakaotia teitei e
+oti rawa ai te wawai ki Ngapuhi
+ka oti ka oti Wakakotahitia nga
+ngakau wakakotahitia nga timana. 
+a ko te mea hoki i wawai ai tea te
+wenua haora hoki te waiho i te
+takiwa takoto mai ai kia aha ai hoki ua
+korua  pa ano ki te tangotama. to
+ahi i pahunu ai e korua ringaringa ?
+he tamariki te tangata ? lie he ! Ka
+hua au waiho tena ngarara
+makikoi e 
+hanga ki kona takoto mai ai, ahakoa
+ko te mea e takoto ana mai. 
+Hei aha atu ano te wawai
+Wakaanga ake o taua kanoa ki
+nga pa, ki nga maiora namata i
+wakaara ai, I wakamairo ai a
+uia hoki, he aha te tukunga iho o
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_35.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_35.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_35.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+
+
+
+a mea a Ko te kupu wakahoki
+mai teitei. E Nakona i
+wakatangata kore te wenua nei. Na kona 
+rangona ai te Ingoa o Ihowa
+kahuatia ana ki te rangi o te waiata,
+ki te kupu o te karakia i te waha o
+te tamariki o te kau matua noho
+kainga e trrohunou teina Hirirgat
+tenei raorao, teitei poka, tena
+warua.
+Kihai ki te kupu a taiata i teitei
+mea te wawai. E kore ano hoki te
+naianei tangata e ia, teitei mea.
+Koia ano kui te wakarere. He
+roi matau hei konuki ta teitei mea
+homatanga ki te hunga katoa e tangotanga
+atu ana Wakatupea e te iwi o
+taua motu, kei rangona ano tenei aue!
+e auetia ana. E ko te wakaariki.
+ E  ka kore te patu E ! ka
+hinga i te parekura a I te Pa taea
+aa mea ! Engari tukua kia haere
+te Rongo Pai, tukua kia ki tona
+waka tukua kia mama tona ketia,
+a, he rangimarie te tukunga iho i
+tenei ao, a he haringa mutunga kore
+tera ao atu. Ko te mea tenei e ki
+ai te kopu, e tupu ai te tamariki, e
+titiro pai atu ai taua ki te tima uri te
+noho pai ana te wenua, a, e
+noho ai taua ki runga ki te koreria o
+te Atua uu oti te taua mahi raro
+nei.
+Na E te iwi tenei ake ano he ki
+wakapepeha na te taewa ara na take
+mai ano, mo nga hapu e kore e
+ata whai ki te pakeha.
+E kiia ana e na mata i wakangakau
+ nga ringaringa nga waewae me
+te upoko ki te kopu. I mea nga
+waewia, a heoi ano te maua,
+mahinga ki te hapakapai ake i tenei
+kopu mangere, moe tonu i waenganui
+i a matou, ma wai ia e kawekawe
+haere ki ara wahi ki ara
+kanga, koia ra, he aha ma. Ka
+mea nga ringaringa, e kore ano
+hoki mana e mahi i etahi mea ma
+tenei kupu mangere ,I pakia ana te
+kopu, ka mea na kopu mangere,
+mangere haua, ma wai e mahi e
+mea na, ka mana kia mahi te roa
+o te ra, a ko koe kia moe noa ae ae,
+koia kei a koe ka hera tau, he aha
+tau mahi? Ka mea ano hoki ara
+kanohi ka wakamutu ano hoki maua
+te tirotiro i te au e kawekawea
+haeretia ai teitei kopa mangere,
+hore he okiokinga ki te tirotiro ara
+mo tenei kupu tuangere ki a kopu
+mangere ki a mawai e titiro he
+pahira mouteaera hoki aha koe ka
+paewaru e teitei kupu mangere ? A
+rite katoa ratou te pena a a
+, katahi ra, kar ra i penei ai e te
+toru, ka wiri noa nga waewae, ka
+hmonihina noahore he wahi ano te
+turoro ka wereware noa nga
+ringariuria kihai kaha te rakuraku, te
+tangotango te aha. Ko nga kanohi
+hoki i torengi atu ki roto, ko nga
+tukemata i mowaho mai ki waho tu
+ia e tungoungou noa ana te matenga,
+ka titahataha noa ano hore he iwi o
+te kaki, ano ra hoki ko ratou.
+katoa he a e mea tua, he aha
+tenei ka pa kei a tatou he pa
+tatou i wakatika te kopu koia tenei
+hanga. Wai hoki E te iwi ka anga
+koutou, ka mea kia kaua e atawaitia
+te pakeha maori, ka wakakekeke
+korua ki a raua  ka mea atu na,
+ka mutu matou te atawai i a koutou,
+he iwi mangere te iwi pakeha.
+Mahi, ka marie koia pea, ko te pakeha
+te kopu ko koutou nga waewae
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_36.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_36.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_7_36.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,72 @@
+ngaringaringa me te matenga, na
+ratou koutou i mahanatanga ai
+i wiwi ai ki te tini o te taonga e au
+ai te noho i te ao ka wakatika, te
+kupu ka hanganoa n, i waewae a ka
+hinga te tangata.
+Naku na te koutou hoa tino aroha,
+Na te
+AEIOU
+
+WAKARONGO.
+Kua pai a te Kawana kia meinga
+a
+TE MAKARINI
+hei kai tiaki mo nga tangata maori o
+Taranaki, o Mokau, o Wanganui me
+nga wahi e patata aua ki enei
+kainga.
+
+E RUA PAUNA UTU.
+
+Ko Raniera Piha, he hoia no
+te Kuini i Akarana kua oma
+te 28 o Mei. Na a ki te whakahokia
+mai e te tahi tenei tangata ka utua ki
+nga pauna e rua..
+TE AHUA
+Nga tau 23
+I nohinohi te tinana
+I parauri te kiri
+I nunui nga karu
+I manga me te waro te upoko
+I roroa nga kauwae
+I kino te ahua o nga mata
+
+I tona omanga i mau i runga i a ia
+enei kakahu, he hakete whero,
+he tarautete mangu he toku maro
+te kaki, me nga huputu.
+WIREMU HUME.
+Rangatira o nga hoia.
+Akarana, Hune 4, 1844
+
+ERUA PAUNA UTU
+Ko Tenihi Huriwana hoi ano te
+Kuini i Akarana kua oma i
+8 o Mei He hakete where i a ia, he
+tarau mangu he puta hoia, he
+huputu te omanga ai, Na ki te
+whakahokia mai tenei tangata e te tahi ka
+utua ki te ritenga o nga pauna e mau i
+runga nei.
+
+TE AHUA
+
+Te ikeike 5 putu 6 inihi
+he kiritea
+Nga karu tu a mangu
+Te tinana i nui topu
+Te Upoko, i punehunehu
+Te ahua o nga mata i pai
+Nga tau 24.
+
+WIREMU HUNE
+Rangatira o nga hoia.
+Akarana, Hune 4, 1844
+Akarana, he mea ta ki te perehi e te Kawana.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_37.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_37.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_37.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,62 @@
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI 
+Na te Kanawa i mea kia taia]
+
+Vol 3] AKARANA TAITE AKUHA 1, 1844 [No 8
+
+Ko wai rongo ki taua
+Nuipepa ina wai e tanga korero
+horihori kino noa iho ? E penei
+ana te ki a nga tangata maori, otiia,
+kua kitea nei he pono te Me Nuipepa,
+titiro hoki ki te ai wahi korero kia
+taia ki roto ki te Nuipepa o Aperira,
+o tera tau kia mame ake nei e
+whakakino ana i te tatou i kanga
+hoko, he atu ana e tatou nga moni
+katoa ki Tawahi hei utu mo nga tini
+taonga e He ri ki au i reira kua
+hoki, kia penei tonu, e kore e taro,
+ka mmioretia nga tangata ka
+rawakoretia te whenua. Engari kia
+whakaatua nga taonga Tawahi ki
+te muka ra nei ki nga hua o to
+whenua ra nei ka rongoatia ai nga
+moni ma tatou. He aha oti tenei
+kua pa mai nei ki a tatou E tie
+pukapuka kau te moni ma tatou,
+kahore Ahiriwa, kahore he koura.
+I te matou rongonga ai, tetehi rangi,
+ki etahi tangata maori, e whakahe 
+ana i nga moni pukapuka e te
+Kawana, ka whakaaro matou, ae koia ;
+koia ano ko te whakaritenga tenei o
+a Niupepa en na ka tahi pea ka
+whakaponohia e matou korero
+whakaaea e te tangata maori.
+Here ! me i rongo koutou i mua,
+ki te matou kuia kia haro te muka,
+thaunga tinga mua parakoku kau,
+otiia ko nga muku hanihani, kua oti
+nei te komuru te patupatu ki te
+wani kia mahi ranei i te wai ia penei,
+kua utua nga taonga Tangata ki te
+ua o te tangata, a ko nga moni na
+hiriwa, me nga koura kua rongoatia
+ma tatou.
+Tena, me pehea tatou, me noho
+tonu ranei tatou ki runga ki nga
+moni pukapuka kau me kimi ranei
+e tatou tetehi tikanga e hoki mai ai
+nga hiriwa nga koura ki a tatou ?
+Koia ano tenei, me whakaaro tatou
+kia whakahokia mate rawa ki to
+tatou Motu Otiia kaua e motu ke
+nga whakaaro o te pakeha o to
+maori huatume huihui kia kotahi
+tonu te ngakau, ahakoa motu ke
+ana e mahi e tetehi a tetehi ko
+nga wakaaro kia kotahi.
+He aha tini ai nga hanga o Tawahi
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_38.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_38.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_38.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+o Ingarangi, he aha i kore ai o konei,
+ko nga mea tupa o reira ka tupu
+ano ki konei ko nga mahi katoa, e
+mahia nei e nga tangata o reira ka
+kitea ano e koutou te mahi ki te whai
+ngakau kia whakaakona koutou. Ko
+te take tenei hira ake ai nga moni
+ma koutou kia hohoro koutou te
+mohio ki te hanga i nga tini mea e
+paingia ana e te pakoa, kia haere
+mai ratou ki a koutou hokohoko ai
+kei haere ratou ki Tawahi,
+whakapotai i nga moni o konei. Tena
+koa, e nga i o ratou kakahu i o nga
+Pakeha he huruhuru hipi, he aha
+kore ai nga rangatira maori e pai,
+kia tangohia e tehi hipi kia wangaia
+ratou E Ahakoa e kore pea
+koutou nga tangata maori, e mohio
+wawe ki te hanga koa tarautete
+weketi, me te tini o nga kahu hanga
+ana ki te kurukuru hipi tena ko tenei
+e mohio wawe koutou ki te wangai
+kau i nga hipi ki te whakatupu
+hoki i ngahuruhuru, hei hoea atu
+ki te pakeha mana e hanga te
+kakahu Tena koa o ratou hu, te hiako
+no nga ekiha, no nga kau, he aha
+te wangainga ai aua kararehe e
+koutou kia mahia nga hiaea e nga
+Pakeha hei au mo tatou kia waiho atu
+ngahiako okiha nga hiako kau e
+Tawahi, me nga hu kua oti nei te
+hanga mo nga tangata o reira Tena
+atu ano te tini o nga mahi hua ai
+o koutou rawa e kore e taea te
+korero ki te Nuipepa kotahi. Tena ko
+tenei, kati rawa ta koutou mahi
+wakahorihori i nga korero o te matou
+Nuipepa kua kitea hoki e tika ana
+ti a to Nuipepa kua torutoru haere
+nei nga moni e paingia ana e koutou
+utia kua wakina atu etahi o nga,
+mahi e hoki mai ai nga rawa ki a
+koutou tenei ake te kitea ai, e
+tangohia ranei e whakakorihoria tonutia
+ranei enei korero e koutou. Hei
+tetehi atu Nuipepa ka korero ano i
+etehi atu mahi e wai rawa ai koutou.
+
+Ko te marama matamuri tenei mo
+te ruinga wai, otiia, kei ruia noatia
+ki te onetea kekatakatangia ai e
+kore e whai hua engari te rui ki nga
+oneone matua ki nga taepu, waihoki
+kia te titiro ki nga wahi kaumaku
+kia ki ai nga paaro o o ringaringa ua
+kona kia kai ano hoki au rua.
+Me he mea no Mei i hurihia ai i
+tokitokia ai te whenua, ka nui te tupu
+o te wai tena ko tenei e kore ua
+koutou e ata matau teitei pau erangi,
+tukua ake nei ano matau ai ko te
+roanga o te mahinga. Ko te hunga
+kihai i tu te Parao, me tangarengare
+nga mara, kotahi ringa ki te pupuru
+i nga pata, ko tahi ringa ki te rui,
+me timata atu te remu o te mara,
+me te rui haere a tae noa ki te
+upoko mei reira ka hokia mai taua
+tangarengari kotahi amarere noa
+ki te remu, me ta hanga tonu,
+a ouou noa te mara. Ko te hunga
+i pai ki te raka rakau ma ratou ano e
+hanga ki te kahi katoa kia tokowha,
+kia tokorima ranei he toto haere ki
+waenga mara, kia ngaro ai nga pata
+te oneone. Ko te hunga kihai i
+pai te raka rakau me tango ki te
+ka mana, tara ki tenei, he ko te kopaka
+kei patupatu i nga keretu, ko te
+kei nga hei tipaipi haere te oneone,
+ka ia e m haia kia hokonupu, kei
+mahia nga pata, kei tarameretia.
+Kei tukua kia ngaru i te tarutaru
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_39.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_39.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_39.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,94 @@
+
+
+kei pera me ta te tangata rua, ki
+roto ki nga tataramoa, kei ururuatia,
+a mate noa iho Ka tatata ki te
+kotinga, me whakapai tetahi takotoranga
+me nga wai apuria nga mara, kia
+wawe te poto ki tahaki i te pakanga o
+te rangi, kei uaina ki waenga a pirau
+noa iho Na, ki te mea ka pihi, e
+kore e pai ki te purapum, a, e kore
+ano hoki e ata pai ki te kai, Kotahi
+haora o nga purapua ki te wai, ka oti
+te taki me i whakatakoto ki runga
+ki te tetahi tapau ka whakanga horo
+tetahi pungarehu katakoto ki runga
+kia pakupaku ai a te maroketanga
+ka riri.
+
+Ki te kai tuhituhi e to Nuipepa 
+
+Akarana, Hurae 20, 1844
+E MARAR
+i tetahi marama kua
+pahure, tuhituhia etahi o nga mea e
+rangatia ai te tangata. Na ka ho
+atu hoki enei tikanga, kia rongo ai
+ano hoki nga tangata maori, ehara I
+te taonga hei whakarangatia te
+tangata no te mea tokomaha o ratou
+e hiahia ana kia mahi i nga mea
+ma a e kore e ata matau ki nga
+mea e tika ai e rangatira ai He
+tokomaha te pakeha e whai taonga
+ana. He tokomaha e matau pu ana
+ki nga mea nunui whakammaro o
+tenei ao. He tokomaha i hua mai i
+nga matua rangatira, otiiana e ratou
+mahi poka ka, e kore e matauria o
+ratou rangatiratanga ko ratou katoa
+e huihui ana ki roto ki nga tangata
+korero kino, ki te hunga inu rama
+owai pire, e kore e hein a, he
+rangatira Ko ratou katoa e
+whiriwhiri ana mo ratou hei hoa haere,
+noho ra nei te hunga kohuru, te
+hunga tahaethunga tutu te hunga
+puremu whakarihariha me te tini
+atu o nga mea whakakararehe i te
+tangata e kore e meinga te rangatira.
+Ko te hunga katoa e tanga a te
+taonga, a, kahore te whakaaronga
+kia utua e kore e meinga he
+rangatira Ko ratou katoa e tono ana i a
+ratou tamahine ki nga pakeha
+whakatupukararete o nga kaipuke o
+nga Taone, ekore e meinga he
+rangatira Ko ratou e piro ana e ratou
+kia te kakawa, a e mau ana ano i
+te tinana nga kakahu poke te para
+ekore e meinga te rangatira Ekore
+katoa enei kunge tukua ki roto ki
+te whakaminenga rangatira Na!
+a haere paru atu ki te te whare o
+tetahi rangatira, kei peke ana turu.
+papaitona hepa ra nei, me nga
+takapau o tona whare kia kaua ai ia
+e ahua riri mai ki a koe, kia kauatou
+ingoa e korerotia ki te tangata atu,
+kia kaua a, e mea Hore Hore !
+Here a te tangata ra te paru I He
+whakarihariha ke ano tana I a kei
+w Ieakaneretia tou rangatiratanga.
+Ka koe e tuka, e reremi ra nei i te
+hupa o tou ihu ki roto ki te whare,
+ki te aroaro ra nei e te rangatira, kei
+tahuri ke nga kanohi ki taua hanga
+whakaruake, kei puta mai ona kupu
+riri a ka whakakahoretia tou rangata
+ratanga. Ka ou kotiro ou wahine
+e tukua atu ki te puremu, kei
+tohutohungia koe ki te mamaro, i ou
+haerenga ki nga huarahi ki ou
+kakanga ranei ki roto ki nga whare kei
+meinga 11 E haere ra te tangata
+whakataurekareka i ona kotiro
+tangata kino. E ! tangata kino
+hokoa ana nga tinana au kotiro ki
+te kotira, ki te hiriwa rua pea nga
+ra e mau hti ki nga paaro o o
+ringarina, ka ngaro whakarere.
+
+Naku, Na RANGATIRATANGA,
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_40.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_40.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_8_40.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,130 @@
+E Te WHANAU.
+Ka wha enei inu oku i noho ai ahau i
+Poneke, I tiaki ai ahau i nga turoro e tena
+wahia kua kitea e au a mea i matemate
+iti koutou. E kore nga e pera me
+koutou te matemata, a he  te nei ano hoki
+ratou. Na te aha ? Na te mea e kore ratou e
+pera me koutou. No ki te pai koutou kia ora
+roa e koutou wahine, a koutou tamariki, me o
+koutou hoa katoa whakarongo mai,moi atu ki
+te Atua kia whakamana a koutou whakaaro kia
+mahara ano hoki ki enei kupu aku.
+i Kaua e tukua ta koutou wahine kia waha i
+nga pakanga tino taimaha. Ma reira e ma.
+moe ai o ratou hope ma reira hoki a mamae ai
+te puku a ki te mea a hopu ana ma reira e
+mate ai te tamaiti kia whakatakea ai hoki, Kaua
+rre hoki ratou ko okiakina ki te mahi ki te mea
+e hopu ana ratou Ekore nga wahine e ng !
+Pakeha e pena, e kore ratou te tukua kia whiu i
+nga pikounga taimaha, e kore ratou e rite ki a
+koutou wahine te matemate.
+2 tata a koutou wahine te whanau kia
+mahara ki etahi kakahu mahana mo te potiki,
+kei ngau te mamae i te uma ake mate te
+tamaiti.
+Ka whanou te tamaiti kaua e tapahia te taea
+o te uwhokite mokoi tHe ritenga kino tena )
+Engari kia rua nga herenga o tutia mea ki te
+nape ririki, kotahi ka tapahi i te takiwa o oun
+pumitanga erua Kia penei me te koromatua
+o te ringaringa kaumatua te roa o te wahi e
+mahue atu te kupu o te tamaiti,
+kia konei e kore ai e whai puou nga pao o ta
+koutou tamariki.
+Ka oti te whenua te tapahi,mana, te wahi i
+mahue mo te pito e ai e ia tu ki tetahi hinu
+poaka, ka takui ai ki te kakahu, ki te hate
+paka ia ki tetahi aha ranei, ka oti tatuaina te kopu
+o te tamaiti ki te ata kakahu Te kaha te tatua,
+hei pehi kau mo te pito o te tamaiti Ma konei
+e kore ai te pito e puku. Kia tino mahara kia
+horoia a koutou tamariki i tenei ra teitei ra,
+kia kore ai ratou e ngaua ko te hakitaki 
+S. Ka a koutou whaerere a tukua kia kai i
+te kaanga kopiro i te korero, te ika pirau te
+karaka pirau. Engari me ho atu e koutou tetahi
+kai pai mo ratou kia pai ai te waiu run a ratou
+tamariki. Hei te poaka hou hei te manu hei
+te ika, hei te paremo kororareria ki te huka te
+kai ma ratou. Na te aha oti i kore ai e pai te
+waiu a koutou wahine E Na te mea he kai
+parau a ratou kei a pirau iho ano te waiu. Na
+reira hoki matemate i, a koutou taman i i
+nga ai e te kore i nga ui e te hakitiaki i
+ngatia ai e te mariea, i nga ai e te tini o te mate.
+Kia aroha koutou e te whanau ki a koutou
+wahine ki a koutou tamariki, kia hohoro te
+whakaaro ki etahi kakahu mahana kie the kai
+pai mo ratou. Kia mohio ano koutou e te
+whanau i nga paraikete. Na teira ano nuki koutou
+rgaia ai e te mate.
+Tena i te mea kahore ane kawea noatia mai
+nga paraikete ki konei i honohono ranei koutou
+te nghua e te mate o te uma te mate kino
+tenei mate. Ko tona timatanga he wiri
+pahoahoa, he mamae i te una he wharo he
+mamae hoki te manawa. Na te paraikete,
+
+tenei mate te mahana hoki no te paraikete a
+ka maku, ka nga ranei te tangata e te maeke,
+na te rerenga o te toto tukino mai nei e to
+mahana e te paraikete ki te kiri o te tangata,
+rere  ki roto ki te manawa, ita ko te
+matenga i mikai ai.
+Engari nga kakahu pakeha, waiho huki nga
+paraikete mo te po tmake.
+Me kakahu nga pakeha, i nga paraikete te
+awatea kua penei ano hoki ratou me koutou te
+matemate.
+Naku, ma te
+FITZGERALD
+Na te Rata o nga tangata Maori o Poneke.
+te hoa ma katahi ano te pukapuka mau ko
+te rakuta tahuri pono miki ki ana korero kia.
+ora ai koutou. KAI TUHI ]
+
+E RUA PAUNA MONI HEI UTU.
+TOKOTORU aua hoia kua tahuti
+ ko Hone kuri, no te 15 o Hune
+tahuti ai, ko Ehau Erahau no te 26
+o Hune tahuti ai, ko Hone Kaeri no
+te o Hurae i tuatahi ai. I to tatou
+tahutitanga he kaha hoia a nge i
+o ratou, Na ka kitea enei tangata e
+koutou whakahokia mai ratou kia
+whiwhi koutou ki nga pauna moni
+rua mo tetahi mo tetahi.
+
+HE KARAIIHE, KIA WHAKAAKONA NGA
+TANGATA MAORI KI TE WIKA.
+
+KI nga tangata maori katoa, e
+haere mai ana ki Akarana. E
+hoa ma kaua e maumauria katoatia
+nga rangi te noho ai koutou ki konei,
+ka he hoki te tikanga e utua tangata
+e haere mai ana tawhiti ki te hoko
+i o ratou mea, Ka rua, ka toru, ka
+wha ranei, nga wiki e noho noa iho
+ana e tahi tangata ki te Taone,
+kahore he mahi mo nga ahiahi, koia i
+whakatimataia ai teitei karaihe kia
+haere mai te tangata katoa e whai
+ngakau ana ki te kura, ki te whare
+karakia Weteriana, haunga te whare
+nui ki tetehi whare m e piri ana ki
+tetahi taha o te mea nui hei to
+ahiahi  te Taua, hei te wau e nga
+haora ka haere mai ai kia akona
+koutou ki te wika, kia tangohia hoki e
+koutou tetehi mahi kura me oa ahiahi
+o te wiki.
+
+Akarana, he mea tu ki te herehi o te Kawana
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_41.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_41.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_41.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,62 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TERENI,
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 3 ] AKARANA, MANE, HEPITEMA 2, 1844 No. 9
+
+HE TURE MO NGA TANGATA MAORI 
+HEI KAPE I ETAHI O NGA TIKANGA
+PAKEKE O TE TURE O INGARINGI
+He mea whakarite i te waru o nga tau
+o te kuinitanga o kuini wikitoria.
+
+He Ture tenei hei whakangawari i te
+whakawakanga i nga hara a nga Tangata maori. Kia
+ata whakaritea mariretia e tuhi a ratou ke ki
+tetahi atu tikanga i to te tino Ture Whakawa o
+Ingaringi.
+
+Na heoti mo te mea pai mo nga
+tangata maori katoa o enei Motu, kia
+rongo pu ratou ki nga tikanga me
+rtra, Ture engarangi kia,
+whakaritea me a ratou mahi katoa te taiti,
+ki tetahi ki te ritenga atia
+Tureotiia, e kore pea e tika kia
+whakapakeketia te whakawakanea o nga
+tangata maori aianei, kia rite piki
+nga ture o Ingarangi engari kia
+ata whakaakona ratou kia
+whakatupuria e ratou mohiotanga ki te
+tikanga o aua Ture, kia ngaro noa
+iho ai nga rite maori, ka tahi ka
+rangona nga ture pai, ka rapurapu
+hoki ratou kia rite a ratou mahi ki
+te tikanga o te Ture Koia ka whakaritea
+ai tenei Ture e te Kawana o
+Nui Tireni ratou ko te
+whakaminenga whakarite ture.
+1.  Na, ki te mea ka mahi he tetahi
+tantrata maori ki tenei hoa maori ano,
+katia tetahi o wa kai
+whakawa pakeha o nga kai whakarite ture
+ranei e Pokia noa te tuhituhi tana
+pukapuka hopu i taua tangata nana
+te he ki te kahore e te Kawana, a
+te kaimona ranei e tuhituhi i ta raua
+whakaaetanga kia hopukia. te
+tan ngata kia matua korerotia mai te he
+a te tangata e nga rangatira maori
+tokorua no te hapu o te tantrata kua
+whakaheuna, ka tukua atu ai te
+pukapuka hopu i taua tangata nana
+te he ki ana tangatira maori tokorua.
+Me he ana, he tangata ke nana te
+ha, He tetahi hapu ke ka tukua to
+pukapuka hopuki etahi Rangatira
+tokorua o tona hapu, ko te tangata
+nana te he ina ra ia e hopu, a
+ka arahina mai te tangata e aua
+Rangatira a Hiria i hopu ka tahi ka
+whakawakia maua tana tangata he.
+2. Ki te mea ka mahi he tetahi
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_42.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_42.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_42.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,96 @@
+tangata maori ki te pakeha ka o te
+pakeha taonga ranei, ka whakaritea te
+ture mona, otiia kia penei te
+whakaritenga kei oho Me tokomaha Na, ka
+mea kia hopukia. taua tangata nana
+te lie a e noho ana ia i Wa, i te kainga
+maori ranei, a e kore e kiia e te Kawana
+ranei e te Hirirnona ranei kia
+hopu ina noatia ana tangata e te kau i pa,
+ko reira ka tuhituhia ai tetahi
+pukapuka hopu e te Kai whakawa kie
+tahi Rangatira maori tokorua no te
+hapu o taua tangata nana te he ko
+nga ingoa ia e nga Rangatira e tango
+nei tana pukapuka e kore e whie e
+te kai wakawa engari nga kupu
+kati o te pukapuka hopu tana e tuhi
+ai ka oti ka homai taua pukapuka
+ki te tino Kai tiaki o nga Tangata
+maori ki te tahi o nga Kai tiaki ranei.
+
+3. Na, ka riro mai taua
+puku nuka hopu i te Kai tiaki o nga
+tangata maori, trana, na te Kai
+tiaki e tuhituhi iho ng  ingoa o nga
+rangatira tokorua e pai ai ia, hei
+hopu, me tona ingoa hoki ko te Kai
+tiaki mana ano ma te Kai tiaki
+e whakamaori nga kupu o roto i te
+pukapuka hopu, a ka tonoa atu ki
+a Rangatira tokoma kua tuhmaia
+nei nga ingoa ki roto, kia hopukia
+era a te tangata nana te he.
+
+4. Ka whakaae tetahi Rangatira 
+maori ki te whakarite i nga kupu o
+te pukapuka hopu i te tangata hara,
+e tonoa mai ki a ia, kia hopukia
+taua tangata kia arahina mai ki te
+aroaro o tetahi Kai whakawa, katahi
+ka utua taua rangatira ki te ritenga
+o nga utu meake korerotia ki tetahi
+wahi ke te tenei ture.
+5. Ka oti te Kai tiaki o nga
+tangata maori te whakamaoritanga
+nga kupu o roto o te pukapuka
+hopa ka whituhia hoki e ia nga utu
+e hatau ina ki aua Rangatira i waiho
+hei kai hopu i te tangata nana te he,
+me te mea rongo ana raua ki te
+hopu i taua tangata.
+6. E kore e ahei te tino whakarite
+te tikanga o nga ture engarangi ki
+tantrata maori, no te mea  ahua ke
+o te pakeha whakaritenga hara i ahua
+ke to te tangata maori, waihoki, ka
+whakaahua. Ketia e tahi o nga tikanga
+e rite ai te whakaritenga utu mo nga
+tutia e te tangata ka tahi ka ngawari
+te tino tikanga o te Ture. No konei
+ka meatia mo te tantrata maori e
+kiia ana kua hara ia i tetahi hara,
+haunga ia te kohuru te toanga
+kino ranei te wahine ki te puremu ranei)
+e kore taua tangata, e paunga noa ki
+roto ki te whare herehere noho ni,
+taea ruma tera whakawa ki te
+mea ka he aiai e ia, e tona hoa
+ranei e tahi utu, kia rite ki te
+tikanmi meake nei korerotia hei
+te kai whakawa a utu takoto ai,
+hei pupuru mo te hokinga mai o tana
+tangata hara ai te ra whakawa, a 
+ka ngaro tonu atu taua tangata nana
+nga moni i whakatakoto, e kore e
+hoki mai e te ra whakawa, ko reira
+tangohia ai nga moni i waiho hei
+pupuru i a ia tena, e kore he miti
+nga moni e te tangata hara hei pupuru
+mona kia hoki mai ai ia ko reira,
+noho triarire ai taua tangata ki roto ki
+te whare herehere, kia whakawakia
+ra ano.
+
+7. E kiia kua tahae tetahi
+ta kua  ranei e ia nga mea i
+tahaetia na, ko nga utu e
+whakatakotoria hei pupuru kia hoki mai ai
+kotoria, hei pupuru kia hoki mai ai
+ia a te ra whakawa e nui noa atu i te
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_43.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_43.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_43.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,91 @@
+
+
+utu o ntra mea kua kua tahaetia. Me
+he mea ko tahi tara te utu o te mea
+i tahaetia kia wa tahi mra tarae
+whakatakotoria kotahi pauna ranei te
+utu o te mea tahaetia kia wa ki a
+pauna e whakatakotoria hei pupuru
+kia hoki mai ai te tangata kiia nana
+tahae penei tonu te tikanga o nga
+utu e whakatakotoria nei, hei pupuru
+te tangata kiia whakapaea kia hoki
+mai ai ia e te ra whakawa, otiia e
+kore e kake ake nga utu pupuru i
+nga pauna roa tekau.
+
+8. Na me he mea ka ngaro taua
+tangata hara mona nei nga moni i
+whakatakotoria ai he mea kia puta
+mai ai ia e te ra i whakaritea hera
+whakawa mona katahi ka
+whakaritea e te whakaminenga Whakawa,
+tetahi ra e haere mai ai te tangata
+nana a moni i whakatakoto, kia
+whakaputaina mai te mea i ngaro
+atu ai te tangata hara kia
+whakahokia ranei kia tangohia ranei aua
+moni, a ka kitea, kahore he take
+i ngaro atu ai taua tangata hara,
+otiia i ngaro noa atu, ka tangohia
+rawatia aua moni i whakatakotoria
+nei Me he mea he tahae ta tena
+tangata kiia ngaro noa atia nei he
+huna ranei i nga mea tahaetia
+e tona hoa, a e kore e taea te
+whakahoki nira mea tahaetia ka
+tono te tangata nona nga mea i
+ngaro kia utua ana mea riro i te
+tahae katahi ka whakaaetia e te
+whakaminenga Whakawa kia utua
+a mea ki tetahi wahi o nga moni
+kua tangohia nei ko nga toenga, ka
+ho atu ki te Kai tiaki moni o te
+Kuini hei utu i nga tini mahi i nga
+aha noa iho o te Kawanatanga o te
+motu nei.
+
+9. Mehemea ka kitea noatia e te
+Kai Whakawa taua whakawakanga
+tuatahi he pono kua tahae tetahi
+tangata maori hei te whakawakanga
+tino ranei e muri kitea ai e te tekau
+ma Taia ta tena tangata tahae tana
+tangohanga ianei tana mahi huna
+ranei i nga mea ia tahaetia e tona hoa,
+a ka mea taua tangata nana te he kia
+utua e ia ana mea tahae, kia takiwha
+nga pauna hei whakaeatanga mo te
+pauna kotahi  He ka he mai e ia nga
+utu ka rite ki tenei mamatakiwha
+nga pauna o rina moni hei utu mo te
+pauna kotahi kua tahaetia ko reira
+tukua atu ai taua tangata kia haere,
+ano he taaata kiia rite tana hara ki
+te maara e te Ture tawhito.
+10. I nga hara tahae katoa, e
+whakawakia nuitia ana e te tekau ma
+rua a ka kitea he pono, kua tahae
+te tangata. Hei reira pu ano te tekau
+ma rua ka mea ai e hia ranei e hia
+ranei nga utu o nga mea tahaetia.
+11. Ko te mana e ahatia ai
+nga moni e he rima ana e te tangata
+hara, hei utu mo tana he kia rite
+ki te tikanga kua korerotia i runga
+nei mo ia a Piohi pupuru e tangohia
+ana, mo te mea kihai rawa te
+tangata i hoki mai 
+
+12. Ano te mea e kore nga
+tangata maori e mohio wawe ki te
+tikanga o te ture engarangi, hei
+whakariterite i a ratou hokohoko
+koia te tika ai kia whakaritea nga
+tiro ritenga pakeke aua ture hei
+ture mo ratou.
+
+No konei ka meatia kia kaua
+tetahi tangata maori e panga ki roto
+ki te whare herehere hei utu mo nga
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_44.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_44.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_44.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,94 @@
+taonga, mo nga aha ranei kahore ano
+i ea noa i a ia.
+(Kai Tuhituhia)
+Naku
+Na
+ROPATA PITIROI
+Kawana.
+
+Ko te ritenga o nga utu hatu ana ki nga
+Ranpaura maori #whakaae apua kite pukapuka
+hopu i te tangata hara
+ Mo to Rangatira e noho ana i a
+kainga tata toru I te wahi i 
+tuhia mai ai te pukapuka hopu
+e rua pauna.      
+Mo to Rangatira e uhan tawhiti e rua
+pauna ano a mehemea kei tawhiti noa atu
+tona kainga, kei ko noa atu i nga mairo e
+ruma tekau. Ka utua nga mairo o tua o te
+rima tekau  kotahi mairo kotahi hereni.
+
+Kei mea koutou nga tangata maori,
+he kino no te ta, te ture Ingarangi
+koia i whakaritea ai tenei ture hou
+mo koutou. Kahore. Kahore he
+kino o te tino Ture tika pu ano tona
+ritenga o te Ture Ingarangi otiia,
+e kore e akina te tangata ngoikore,
+kia mahia nga mahi e te tangata
+katia e kore hoki e whakawakia e te
+tamaiti nga pikaunga a te kaumatua,
+ta te tamaiti nonei. e waha ai, he
+kukau kaanga kotahi te hanga noa
+iho tupu ake, he tamaiti kaumatua,
+he kete mama tana tupu rawa ake
+he kaumatua, katahi ka whakawaka
+na ta te kaumatua kawenga waihoki
+tenei ture i whakaritea kia rite ki to
+koutou whakatupurananga
+tangatatanga.
+I mua, he tamariki nonohi rawa
+koutou, e whakaritea i nga ritenga
+maori.
+I naianei, he tamariki kaumatua
+koutou no te matauranga, ka tika kia
+whakakahoretia nga ritenga maori,
+kia whakaritea tenei ture ngawari,
+kia rite ki ta te tamaiti kaumat e
+tango nei.
+Tenei ake ka kaumatuatia o koutou
+whakaaro, ka tango koutou tetahi
+ture wahi iti ka rite ki te Ture o
+ garangi e whakaritea nei e matou,
+hei reira whakahokia mai ai te tino
+tikanga o nga ture engarangi ki a
+koutou.
+Rere. I te aroha te mea i whakaritea
+ai tenei Ture ngawari mo koutou, he
+ata whakaaronga hoki ki te
+orokotu puranga o to koutou mohiotanga.
+Waihoki e te whanau Kei titiro
+noa iho koutou ki nga tikanga o tenei
+ture kei matakitaki kau ki nga kupu 
+au rukea noatia atu ki tahaki takoto
+mai ai ano he pukapuka te noa iho,
+ta te mea ko te tikanga tenei mo te
+pai mo koutou  mo konei, kia pai
+to koutou korero tenei ture kia
+mohiotia rawatia ona tikanga e
+koutou.
+Tenei pea koutou te mea nei he
+aha te pai o tena ture Na, ka kiia
+atu e matou, he maha noa iho ona
+painga ko te Ture tenei hei whakau
+i te koutou Rangatiratanga. I mua,
+i te mea e noho ana koutou i runga i
+te tikanga o te ture tawhito, kahore
+i nui ake o te Rangatira mohio to
+te tutua maianei, ka whakaakona
+nei nga Rangatira e matou, ka nui
+ake te ratou mohiotanga. Ka rae
+ratou ki te pakeha Rangatira titiro
+hoki ka he te pakeha tutua ma te
+Pakeha Rangatira taua tangata he e
+whakawa Waihoki, ka he te tangata
+maori, e tika ana ano matona Rangatira
+maori e arahi mai ke te kai
+whakawa,
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_45.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_45.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_45.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+ 
+katahi ano ka wehi nga tangata nohe
+noa iho ki o ratou Rangatira maori,
+haunga ia mo to ratou Rangatiratanga
+anake, otiia, mo to ratou mohiotanga
+ki nga tikanga o te Ture.
+Ma tenei ture ano ka kitea ai e nga
+tangata pai nga tangata kino nga
+Rangatira pono nga Rangatira
+teka rongo etahi Rangatira ki nga kupu o
+tenei ture, a ka tukua mai te tangata
+he, kia whakawakia, katahi ka kiia he
+pono, he Rangatira aua tangata tena,
+ka whakateka etahi Rangatira ki tenei
+tura, ka pupuru tonu i o ratou tangata i 
+i o ratou hoa ranei, nana te Mea katahi
+ka kua hara ana tangata i te
+Ran gatira he hore aroha hoki ratou no
+te tangata he kahore e ratou hiahia
+whanatupu i te pai ki tenei motua,
+ka whakahorihoria te ratou
+rangatiratanga e nga tangata ma katoa.
+Otiia tenei pea tetahi tangata te
+rapu nei, te tikanga o nga utu e
+nuia ai te hara a te tangata i pai kia
+utua tani he takiwha ngi pauna mo
+te pauna kotahi, e ke ana pea koutou
+ki tenei kupu? Na tenei te tikanga o
+taua kupu whakarongo ka
+tahaetia he roki lie hikipene te utu o te
+rohi nei ka mea taua tangata
+nana i tahae, kia utua tana he
+ki te moni, kia wa nga hikipene
+ka rite tana he. Ka tahaetia he
+potae ranei, he aha ranei kotahi
+ana te utu kia wha nga tara,
+he whakaeatanga. Ka tahaetia te
+koti, he mea pai, he aha ranei
+e nui ana tona utu e toru nga
+pauna, pea, kia wa nga toru ara
+kia tekau ma rua pauna hei
+whakaeatanga. Kei mea mai te tangata he
+ritenga he tenei, kia takiwha a te kai
+tahae iho na tana he kahore e
+tika ana rite iri ki te tikanga iho
+na e te Atua ki a Mohi hei ture mo
+te iwi eharaira Tena ia kei to
+Karaipiture, kei te 22 o Ekoroha e
+ki ana i ki te mea ka tahae te
+tangata te okiha, i te hipi ranei, a
+ka patua ranei kg hokona ranei nga
+mea tahaetia mana ana kararehe
+e utu rima okiha mo te ekiha
+kotahi e wha hipi mo te hipi kotahi."
+Whakarongo tonu ana nga tamariki
+o maraira ki tenei ture, ka mate a
+Mohi me tana whakapaparanga katoa,
+ka whakaritea tonutia tenei ture e
+ratou taea noatia nga ra i haere mai
+ai a Ihu Karaiti ina hoki te kupu a
+hakiaha kei a Ruka 19 upoko.
+E te Ariki, na ka ho atu e ahai te
+hawhe aku taonga ki te hunga
+rawa kore a ki te mea kua riro i a hati
+tetahi mea te tangata ka
+ti aku utu.
+Na ne e hara tenei ture e te
+takiwa tanga o nga utua te whakaaro
+tangata te Atua ano. Kei mea hoki
+tetahi he mea pai te tahae ka rite
+nei hoki ki te moni, ka rite ano ra.
+otiia, ma te utu wawe anake ano kei
+mea koutou, ka rangona te kupu
+penei taihoa maku e utu
+me he moni he taonga ranei te taua
+tangata nana te he kia utua putia
+reira ka tika, ka rite tena ka
+kore heoti, he nohoanga pouritanga
+ki roto ki te whare herehere ki muri.
+
+TARANAKI.
+
+No a 19 o nura ra o Akuha i hoki
+mai ai a te Kawana i Taranaki te
+mea i haere ai ia ki reira, he whawhai
+no nga tangata maori ratou ko nga
+Pakeha, mo nga kainga o te tangata
+maori kitea i ata rite.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_46.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_46.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_46.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+No te 2 o nga ra o Akutia i u atu
+ai matou ki Taranaki, a no te 3 o nga
+ra I huihuia mai ai nga tangata maori,
+kia rongo i nga korero a te Kawana.
+Ka huihui a ka tupeke mai nga
+tangata maori me nga pakeha (200
+pea nga tangata maori 60 o nga
+Pakeha Ika timata a te Kawana te korero
+ka mea.
+ E aku hoa, e nga tangata maori
+tenei motu o Nui Tireni, e hari ana
+ahau, ta te mea kua huihui mai
+tatou ki konei.
+Kua rongo ahau e totohe ana nga
+tangata maori, me nga pakeha o tenei
+wahi, a, hohoro tonu taku haere mai,
+kia houhia te rongo.
+Kia rongo koutou mehemea
+ka tutu tetahi tangata maori ki te 
+pakeha ka tutu ranei tetahi pakeha
+ki te tangata maori, ka mamae toku
+ngakau.
+ Kahore aku hiahia whawhai,
+kotahi aku mahi nui koia tenei, ekore
+ahau e tuku i tetahi tangata kia tutu
+ki tetahi.
+ Mehemea i hiahia a hau kia
+homai nga kaipuke tini, me nga hoia
+tokomaha e ahei ano tena ko
+tenei kahore aku hiahia whawhai
+kotahi nei ano aku kaipuke. I haere
+mai ahau tera pite o te ao, hei hoa
+mo e koutou kai whakaako, kia
+whakaarahia ake koutou te tangata maori.
+He tokomaha aku hoa rangatira
+maori, mehemea i puta atu taku kupu
+whawhai kua haere mai ratou hei
+hoa maku, otiia i whakaaro au, he
+iwi mohio te tangata maori, e
+wakarongo ratou ki nga korero, a e ratou
+hoa.
+E pouri ana toku ngaku toku
+rongonga ai, e raruraru ana koutou
+mo e koutou whenua Ko etahi
+wahi tika te hoko, ko etahi i he e
+hara i te hiahia tahae no te pakeha,
+kahore he honuautanga. Kahore
+nga tangata na ratou ake te kainga i
+wakaae kia tukua e ratou wahi,
+maku ano rapurapu te tikanga.
+ Otiia kia mahara koutou e kore
+tetahi o na rangatira o te Kuini o
+Ingarangi  wakaae kia tahao te
+tangata A mehemea e wakaae ana
+kia tangohia te whenua o te tangata
+maori kihai i ata rite te utu te tahae
+ano ra hoki. Mehemea e wakaae ana
+ahau kia tangohia noatia o koutou
+whenua rite ahau ki te tahae.
+Kihai ahau i haere mai ki Nui Tireni
+ki te tahae.
+Mehemea he mate kainga ta
+etahi ana pakeha, te maha nga
+rangaira e hiahia ana ki te hoko
+kainga ki te pakeha. He tokomaha
+nga rangatira kiia tae mai ki au kiia
+mea iri, ratou kia ho atu te pakeha
+rio ratou. I au i haere irai nei e tohe
+ana o Taraia a te Kauwau, a Weteri
+raua ko iana tangatia a Putini kia
+hokona e ratou Kainga ki te pakeha.
+A tohe ,ano a Weteri kia tukua
+katoatia te tahi wahi o tona kainga,
+otiia kihai au i tuakana
+mehemea e wakaae ana ahau kia tukua
+katoatia o koutou whenuai e kore e
+taro kiia poto. E kore ahau e pai
+ki tena Kua nohoia etahi o nga
+Motu tere o te moana, e nga Iwi
+pakeha ka, e kore ratou e wakaaro ki
+nga tangata maori a Motu, he mea
+tukituki nga tangata, he mea tango
+noa te Whenua. Otiia, e kore a
+Ingarani e penei.
+Ko nga pakeha e kite nei koutou
+i haere mai tawhiti o Ingarangi,
+kihai ratou i ireira, ko etahi o nga
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_47.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_47.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_47.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+
+
+kainga i noho ai ratou, kahore i ata
+rite, e hara i a ratou te he tika hoki
+to ratou hoko Na nga pakeha
+tono mai i a ratou te he.
+  Na ko taku mahi tenei, kia ata
+wakaritea nga whenua, me penei
+taku wakarite. E kore ahau e
+wakaae kia pena nga pakeha, otiia me
+waiho ki ahau te tikanga E kore
+au e wakaae kia tutu koutou ki
+nga pakeha, e kore au e wakaae hoki
+kia tutu te pakeha ki a koutou. Ka
+tohe an kia pai te noho Mehemea,
+e kore koutou e rongo ka homai e
+atu he hoia, kia ahei ai te ata noho 
+ E kore e tika ki toku wakaaro,
+mehemea e aro ana tetahi tangata i
+te taua hei taurekareka, a ka hoki
+mai na tana tau rekarekatanga, Pehio
+mai kua riro tona kaira tona whare
+ranei, tona aha ranei kahore.
+Mehemea e whawhai ana matou ki te iwi
+ke, a ka riro au, hei taurekarea a,
+muri iho ka tata ahau, ka hoki
+au ki toku kainga, rokohanga atu e au
+kua oti te hoko toku kanga, me toku
+whare, ka pehea ranei toku whakaro,
+e wakaae ranei au E kore rawa
+ Ka rongo au i to koutou
+toto hounga, ko nga pakeha ka huihuia, e
+nga aku rangatira, hoa wakaaro, ka
+korero matou, ka mutu ka tahi au ka
+haere mai a, ka mea atu ahau ki a
+koutou e kore au e wakaae kia
+poanga pakeha kua noho ki rio a
+ki te kainga, kia wakaritea ra ano e
+ahau.
+Me rapu e au te hunga kihai kite
+te tukinga, a te kainga ma te
+Makarini kua tae mai nei ki konei hei
+kai tiaki mo koutou mana e tuhituhi
+nga ingoa o te hunga kahore ano i
+whiwhi ki te utu i te hunga kihai i
+kite i te tukunga e te kainga a ka oti
+te tuhituhi, ka hoia mai ahau ki konei
+kia wakaritea tenei totohetanga a
+mehemea e kore koutou e wakaae kia
+hoho nga pakeha maku e hoatu tetahi
+wahi ke mo ratou. Kua rongo hoki
+koutou, he tokomaha nga Rangatira
+Maori e hiahia ana kia hokona e ratou
+whenua ki te pakeha. Otiia kei tutu
+koutou ki nga pakeha e noho ana
+i runga i o koutou whenua, mehemea,
+ka ata noho koutou, ka pai ou ki
+a koutou maku e ki atu ki nga
+Pakeha kia ata noho ratou.
+Kia rite tau mahi ki te tangata
+ke ki tau e hiahia ai kia mahia e te
+tangata ke ki a koe. Kia penei to
+tatou tikawri ka ata noho tatou. 
+Ka mutu a te Kawana kei runga
+tetahi o nga tangata maori ko etahi
+ana korero i pai, ko etahi i
+kino ka mutu kei runga a te Waka pai kau
+nga korero, ka mutu, kei runga a te
+Pakaru tetahi rangatira o Waikato,
+pai pai kau ma korero kei runga
+a te Wakere epakeha ka korero i ana
+kupu pai, heoi ka mutu, ka haere
+ki i tmaw, ka hoki. Na tenei hoki
+tetahi korero ki nga tangata o tena
+wahi o  Taranaki whakarongo mai.
+E NGA TANGATA O TARANAKI
+noho ana i w a whenua ka, i nga iwi
+ko. Teite ai Norero o te Kawana mo
+koutou mo o koutou kainga i
+Taranaki.
+E ki ana ia, e kore ia e pai
+kia tangohia noatia o koutou kainga
+e te tangata ka, Kaua e tangohia e
+te pakeha kaha kioki e rangohia e te
+tangata maori he mahi he tena na
+Ngatiawa. Tae atu te pakeha hoko
+whenua ki Ngamotu i mua
+rokohanga atu nga tangata torutoru e noho
+ana hua noa te pakeha heoi ano
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_48.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_48.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_48.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+nga tangata o te kainga kaore, kei
+te ngaro te nuinga he kona noatia
+atu e aua tangata torutoru nga
+whenua katoa o nga tangata e ngaro
+ana. Hoki rawa mai aua tangata ki
+o ratou kainga kua noho te pakeha
+ki runga. No reira ka raruraru ai
+te tangata maori te pakeha. Koia
+ka mea ai Te Kawana, he hoko te
+tana hoko e kore ia e whakaae ki
+taua hoko Na tenei te tikanga o
+Te Kawana. Ma nga tangata katoa
+o Taranaki haere ki te ratou kai
+whakaako, kai tiaki ranei e noho
+tata ana e korero tona kainga tona
+kainga. Na, ma te kai tiaki e tuhituhi
+ai ingoa o te tangata me te ingoa o
+tona kainga te ingoa o te tangata
+me te ingoa o tona kainga te tane,
+te wahine me uma tamariki. Na ma
+te tangata te kainga e mea kia
+tukua tona kainga ki te pakeha, an
+ka hokona ki a ia hoki nga utu,
+tmana e mea kauaka na ka wraiho ki
+te ia tona kainga Ma tona rangatira
+ e mea kia hoki ia, na ka hoki
+ki tona kainga). E nga tangata o
+Taranaki hohoro koutou te haere ki
+o koutou kai tiaki korero ai.
+
+E NGA TANGATA MAORI E NOHO
+ANA TARANAKI.
+Kua kite koutou i a Te Kawana,
+kua rongo koutou tena korero,
+He tikanga pai ona tikanga, kia
+pai hoki koutou ki a tikanga.
+Na, e mea ana ia kihai ma te hoko
+o to koutou kainga, otiia, na koutou
+te tahi wahi o te he ara ite nga
+tangata tokotorutoru nana te whenua
+tuku ki te pakeha i mua. Tuku kau
+ana tohutohu kau ana whakarite
+kau ana i nga rohe kihai haerea,
+kihai whakariteritea takitahitia e ia
+tangata tona kainga ake ano Kihai
+hoki i mahara ki nga tangata e ngaro
+ana tuku kau ana i o ratou kainga,
+te maharameake ratou hoki mai. 
+No reira i te ai te pakeha kua noa
+te pakeha heiano nga tangata i te
+kainga hua noa hoki te pakeha, i
+tukua nuitia te whenua, a waho a
+uta, e koutou.
+Na, kua waiho a Te Makarini e
+Te Kawana hei kai tiaki mo koutou,
+mana e whakarite mane o koutou
+kainga. Na, kia pai koutou ki a ia
+kia rongo ki a ia  Wakanturia mana
+o koutou kainga ki a ia kaua e
+tohutohu kau kaua e kkau 11 noku
+anake tera wahi noku ana ki tena
+wahi, otiia ruritia marietia, ka tena
+tangata e peka ki to tera tangata,
+ka tera taatrata e peka ki ta tera
+tamaiti engari ma tera tangata, ma
+tera tangata tona kainga ake ano e
+whakaatu.
+Na kei mea koutou e tuhituhi
+aka tena i o koutou kainga a te
+tuhituhi ra, kei raruraru koutou a
+muri nei kua rongo hoki koutou i a
+Te Kawana, e kore rawa e tangoitia
+noatia o koutou whenua i a koutou
+ano e tuku mai te tahi wahi ki te
+pakeha e pai ona, otiia ma tera
+tangata e tuku tona wahi ma tera
+tangata e tuku tona wahi na, ka
+ut marietia ki a ia ano hoki nga
+utu Otiia kei he o koutou whakaaro
+ki te utu. Na te aha koia i pai ai te
+whenua ? Na te mahi ra. Kahore
+te mahi he aha te pai ? Kahore he
+pai, te takoto kau he rarauhe kati.
+Na, mehemea ka hokona katatia e
+koutou whenua ka hokona mahitia
+pera kia nui te utu ara i a koutou
+e mahi tonu te kainga o te pakeha,
+pera kia nui te utu. Tena ko tenei,
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_49.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_49.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_49.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+
+
+ma te pakeha e ngaki tona whenua
+i a te pakeha e mahi tonu te kai
+mana oti ano ta koutou he tuku kau
+a te oneone ina, kaua e mea kia nui
+te utu Engari nga utu o te pakeha
+me ka utu ki te pakeha e nui atia
+otiia kei mea koutou mo te oneone
+kau a utu, kaore mo te Kaipuke
+tetahi wahi mo te hanganga o te
+kaipuke mo te kai mahi o te Kaipuke,
+me nga taura, mo nga ra mo nga mea
+katoa o te kaipuke na, mo te Taone
+te tahi wahi mo nga ware mo nga
+mahi katoa o te Taone, me te noho
+tata o te pakeha mo nga mahi
+whakarite nga mahi whakawa o te
+pakeha mo enei mea katoa i nui ai te
+utu mo te whenua tena ko te utu mo
+te oneone kau i iti rawa. Na
+mehemea na koutou nga kaipuke na
+koutou nga pakeha na koutou nga mahi
+katoa e te pakeha, na ma reira ka
+mea ai kia nui te utu. Tena ko
+tenei he tuku kau te koutou te oneone
+he rarauhi kau, he takoto kau
+aua e mea kia nui te utu. E ngari
+me waiho ki a te Kawana mana e
+whakarite te tikanga pai te tikanga
+ma hoki ona.
+Na, ko nga pakeha e noho ana i
+nga kainga kahore ano i utua e mea
+ana koutou kia whakahokia. E pai
+ana kia whakahokia e nui ana hoki
+te whenua o nga iwi ke, otiia, kei
+te koutou ka whakahokia o koutou
+pakeha ka kawea he wahi ke te iwi
+ke, heoi ano ka riro te koutou
+rangatiratanga ka riro i te iwi ke. Mo
+te aha kia whakahokia ? He moti
+whenua? E kapi i a koutou o
+kotou whenua ? e kore e kapi e nui
+ana mo koutou e nui ana mo te
+pakeha e ngari me waiho kia noho
+tahi mo utu marie te riri wahi mo
+ratou me waiho marie te tahi wahi
+mo koutou, ea o koutou tamariki.
+Na te noho tata o te pakeha i
+rangatira ai to koutou whenua ka riro te
+pakeha heoi ano ka hoki te koutou
+whenua ki tona rawakoretanga ki
+tena taurekarekatanga ki tona
+pomanatanga. Na te Pakeha i ora ai to
+koutou whenua me kore te Pakeha
+kua riro noa atu te koutou whenua i
+te iwi o Mariao, kua tangohia noatia
+atu Waihoki ka hoki nga pakeha
+inaianei, e kore e mau i a koutou
+to koutou oneone, ka riro i a mana 
+te tango. He tikanga kino ta ratou
+titiro ki ta ratou mahi i Taham he
+tango noa i te whenua, he patu noa
+i te tangata, waihoki ka whakarerea
+koutou e te pakeha heoi ano ka
+peratia hoki koutou ka peratia hoki
+te koutou whenua i nga Wiwi. E
+ia i te tikanga o to tatou Kawana
+kei E pai ana e hoko pai ana to
+whenua e atawai ana te tangata e
+whakaora ana i a koutou maharatia
+hoki nga kupu o te Atua kei Nga
+Mahi Upoko 17 - raranga 26. A
+ka oti i a ia te hanga ki te toto tahi
+nga iwi katoa o nga tangata hei noho
+te mate katoa o te whenua nana
+hoki i whakaaro nga taima i whaka
+ritea i mua me nga tutakitanga o o
+ratou nohoanga Na te orokoha
+ngau o te tangata i mea te Atua ki
+te tangata Kia whanau kia tini,
+kia hapi te whenua Ahea kapi ai
+tenei whenua i a koutou ? Mehemea
+kapi i a koutou kihai te Atua i mea
+kia nohoia e te iwi ke nei ra ka
+maua nei nga tau, whanga tonu,
+whanga tonu te Atua, ka mano nei
+nga tau kahore kapi kapi ana,
+kapi kaua te kino kapi a te
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_50.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_50.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_3_9_50.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,89 @@
+tutu, kapi kau ana te toto kapi kau
+ano te rarauhe takoto kau ana.
+Na ka tahi te Atua ka mea kia
+whakaritea tetahi iwi ke hei noho te
+mata katoa o te whenua. Nana
+hoki i whakarite i mua nga tama, 
+ara enei tama hei haerenga mai mo
+tatou, nana hoki i whakarite nga
+tutakitanga ara nga rohe o o
+ratou nohoanga. Nana, na te tatou
+Atua i whakarite kia tutaki mai ratou
+ki konei hei nohoanga mo ratou.
+Otiia he iwi E toto tahi tatou,
+he matua kotahi te tatou matua 
+Na tenei iwi, ara na te pakeha i
+tuku mai te rongo Paki konei na
+te pakeha i noho pai ai te tangata,
+na te pakeha i whiwhi ai koutou ki
+nga mea papai o tenei ao,mata pakeha
+hoki ka nui haere ai to koutou rau,
+rangatiratanga ina mo taha kia pana
+ai te pakeha ? Ka pana koutou i
+te pakeha na ka ngaro te koutou
+rangatiratanga ka tahi ka iti haere,
+ka tahi ka riro te koutou whenua i
+te iwi kino. Engari kia atawai he
+iwi toto tahi hoki te iwi
+atawai ko Ingarangi hoki he matua mo Nui
+Tireni ko te pakeha hei matua mo
+te tangata maori. Tenei hoki te tahi
+kupu kei Nga Hiperu 13-3, Kia
+mahara ki nga herehere ano kua
+herehere ngatahitia Ma kia
+mahara koutou ki nga tangata i riro
+herehere ki Waikato ki hea noa atu,
+a kahore ano i hoki mai. Wiho o
+ratou kainga kia takoto noa kaua te
+tangata e noho ki reira kia hoki mai
+ano ratou kia tukua ranei e ratou ki
+te pakeha. Kia kotahi kupu ki mua
+ka mutu. Kei Roma 6-23. Ko
+nga ute o te kino he mate. Kaua
+e tohe ki te mate ara kaua e tohe
+ki te kino. E mea ana te Atua. He
+pono ma e koutou kino koutou e
+hopu. Na kei hopukia koutou e
+a koutou kino maharatia te kupu
+Te Kawana, kei a ia te koha kei
+utu i te kino Koia ahau ka tohe ai
+kei kino koutou ki nga pakeha, kei
+nui haere te kino, he mate te
+tukunga iho. No te Atua hoki te
+Pakeha me te tangata maori o
+takoto ake nei te ra whakawa mo
+tatou katoa kei he tatou i reira.
+Ma te kino ka he ai ma te kino ka
+mate ai ma te kinu ka tahi tonu ai
+ake ake ake.
+
+KI NGA RANGATIRA o KAWHIA.
+
+E Hoa ma, e korerotia ana kua
+patua e tahi kati no te Pakeha,
+no nihata e te tangata maori e
+rapu ana matou i te tikanga ranei te
+henga ranei o tenei korero.
+
+KI NGA TANGATA MAORI KATOA,
+
+EKORO tua, kia mohio koutou
+kua mahue tera whare kura
+ai koutou i whakaakona ai koutou,
+nga tangata maori ki te whika, ki te
+reo pakeha hoki ara te whare
+Karakia e Weteriona kei te whare nui
+to taha te whare kura ma koutou
+te mea i mahue ai tera whare he
+kapi tonu i nga pakeha, i nga po
+katoa. Kia toru nga po haere mai
+koutou, hei nga mana, hei na
+Wenerei, me nga Paraire.
+
+KIRITOPA PURUTANA, Kaita o te Kawana.
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_37.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_37.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_37.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,71 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA, WENEREI OKETOPA 1, 1845. No 10.
+
+Kei raro te hau, kei te ihu o te waka i
+ e kaha ana te ia ekore tatoi e putete 
+atu. Kahore ano te ahua tawhito o te
+tatou Motu rangatira kitea noatia. E
+araia tonutia ana Tokerau o te po. Tiraha
+tonu te putanga o te ra ki tera wahi. E noho
+peka ana te tui i runga i te p Kowhau i
+i taima ana nga hua Kerei o te parirau
+o te kukupaE noho mokemoke ana nga
+manu korero ata i roto i te raurekau!
+Pipi noa ana nga wai o nga repo o
+oha Hawai, ekore e maharaha kua nehua nga
+tangata! Tapu noa ana nga puna e Mawe
+ekore e nuima, kua pekei  toto.
+Aue! Tenei ra te kononohi e! ki nga
+trterenga o aku taonga kia ngaro te
+he! Whakaurua ai he awatea ka huri te
+wai kamo. 
+Noho mai ana, noho ia ana nga iwi
+hapiti pu. Ko te Waka Ko Makoare To
+Taonui ko Mohi Tawhai me etahi o te
+Rarawa kei te Waimate. Kei reira ano
+hoki nga hoia. He tokomaha te hunga tau
+i a Heke ma, otira kiano te hiku i poto noa.
+Kei Hikarangi e Heke e toru ona rau te
+pa e ata te ngutu Ko Kawiti, kei to
+kuapekapeka e toru otia rau te pu o
+korerotia ana. KoPene Taui kei Otana e rima
+ona te kau e meinga ana. Ko nga hara o
+tona taua kei roto kei te mangemange, kei
+te wharawhata e piri ana.
+Ekore e taea te whakaaro te tukunga
+iho o tenei Whainga. He nui te ringaringa
+noa o enei wahi kua pahure he nui ke atu
+pea kei muri ina hoki, e pakeke tonu ana
+e hunga tutu. Otira tokotoru ano nga
+angatira o te hunga rere koraha, no konei
+mea ake ai tetahi wahi o te ngakau ekore
+e roa, ka hiko mo te pai ki mua. Kua
+tuhituhi mai te hunga tutu kia houhia te
+Rongo a, no te moi kihai to ratou
+koingotanga kitea me a ratou hara nui
+rawaka mahue nga ritenga ki te takiwa. 
+He mea ano ka manga nga kapuaka ka
+rerere tonu te purerohu, ka pa te Kotiu
+wawahi waka ka oho to mate o te moana
+ka poketa ake te ngaru me te maunga e
+whakatataki ana te keokeonga ki te
+rangi otira ka puru katoa nga tiriwa o te
+rangi ka mutu te pupuhi ka tiaho
+te marama a ka marino te moana. Waihoki
+tenei mea te whainga ekore e rite nga tau
+katoa i tona kawenga. He mutunga ano
+tona He maeatanga ano to te pouria he
+hokinga mai ano to te pai. Ko reira kawea
+ai nga pu ki te koki tu te ka tangi te ko
+ki nga wahi i whiri ai te waewae o te taua
+a ka whakapikoa nga okaoka hei matau
+hi whapuku.
+
+HE TANGATA HARA NOHINOHIA HEkE.
+
+I muri tata iho o te parekura i Ohaeawai
+ka haere ahau ki Tokerau. I whakatika
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_38.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_38.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_38.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,104 @@
+mai matou ko etaia tangata Maori i Waihou, e
+te kikiitatanga o te Awa e Hokianga. Ne
+te mutunga o to matou kai ka haere a
+noho rawa atu i Taumata maukuku, ara,
+ Te Whakamarumaru o to Waiti  ko te
+puke e tirohia ai te ara ka Hokianga ko
+te Kohukohu, me te awa e Hokianga e
+kitea iho ana i reira. Noho ana ahau ko
+aka hou i haere ki te pupuhi kukupa. Roa
+tate iho ka haere ake aku hoa, a, ka okioki
+tahi matou runga i taua puke. Ka mea
+atu ahau ki te tahi aku hoa, kia homai
+he manu kia kite au i te nui. Ka mea mai 
+taua tangata ko Kamopouri te ingoa)
+Hei aha mau te tauira o Heke mo te
+hoia? Ka mea atu ahau I ne Kupu aha
+tena nau? Ka mea mai  Te ritenga o
+taku kupu kia whakina atu he ? He mea
+ana ahau e peneitia katoatia nga hoia o
+Kawiti raua ko Heke me aku mana o
+purangarea Ka mea ake ake "Oti e
+mea ana koe e pera te ngoikore e nga
+hoia, me nga manu na? Ka mea mai
+ Heahaotu Nohea te kaha o tena kaha
+pua tawhiwhi I E hua pea ia, ma te where
+e tonu kaha ahua toto o mataku te Maori
+ia ia! a penei ano ia me aku manu nei
+ka takoto atu te puki i a ia ka
+tahurihuri mai te panenane kua pangia e te
+haurangi maori. Ka mea atu au E i uru
+ano koe ki te whainga o Kawiti raua ko
+te hoia I Mawe kairangi? Ka mea mai 
+Kahore. Otira, rongo korero ahau i
+rongo an Iri nga hou o Papahurihia i uru
+hoki ratou a, i mate iho e tetahi o
+ratou o whakaputa ana taua koreke Kamea
+tino au  He pono ra nei tona nau ? Ka
+mea ia  He pone I taka nohoanga ki
+Waima, ka tae ake nga karere kia
+Papahurihia muri tate iho o te parekura ki
+Ohaeawai ka korero ratou ko nga tangata,
+ rongo au i nga korero i tangotanga
+aku ringa ki te hoari riro mai i a ratou. 
+Ka mea atu ano au  Ma tona hoari ka
+ma te Maori e He mea pupuhi te tangata
+ana taua hoari o te hunga i roto i te pa 
+kitea ta ratou maia ki roto ki nga maioro o
+te pakuti, i puta twahote ? Ka mea
+mai Kahore i puta ki waho i te pa
+otira ekore ana Heke e mau te tangata
+iara nohinohi in no reira e kore ia e
+taea te hopu e nga hoia ka mea atu
+ahau. Kowai, hei tiaki i a ia e ora ai te
+hoia? Ka mea tera "ko ona waewae ko
+tona maia ka rua.  Ka mea aku au, Ia!
+E kiia nei kua m tona waewae i te mata,
+me pehea e kaha ia te oma ? Ko tona
+maua kohea? E hia ona ra ki te pa a
+Mawe ae taenga ake o te hoia? Kihae
+koa i pe rua te hoia e noho ana i Mawe.
+kua rere taua hikaka ki te koraha. Ko
+tae maia tenei a Waihoki e mea ana koe
+he tangata hara nohinohi in Ko tehea ra
+te atara ki rawa e ona hara katoa ? Ko te
+tapakanga ra nei e te Kara a Ko te
+Maminga o nga whare ? Ko te patunga o
+te pakeha ra nei? Ka mea a
+Kamupouri  E hara i a ia te patunga
+Pakeha me era atu heheoi nei tana ko te Kara
+a ehara tena te mea nui, kahore hoki
+he toto o te rakau ekore te rakau e
+rongo to mamae. Ka mea atu au
+ Tona! ko nga urupa tupapaku te mea
+tapu o te tangata maori ne, ka whakaae tera
+Na, me te mea ka haere atu
+te tangata ki te turaki i nga rakau o te
+urupa, ka peheatia ana tangata? Ka ki
+mai tera, Ka maru a, hei utu mo tona
+hara Ka mea atu au. Ka tika tena.
+Otira, mo te mea he tauhou te tangata ki
+te ritenga maori, a ka haere atu ki nga
+papa o te urupa ka tango mai hei taku i
+tana hangi ka peheatia taua tangata ? I
+Ka mea mai a Kamopouri.  Whakarongo
+mai a Horerawarawa e maharatia tona
+kuaretanga horerawa e maharatia tona
+rangatiratanga otira, ka tima e te whakata,
+kariri ka rere atu nga tangata, a, ka
+werohia roroatia i reira, kia puranga tao
+ia atu nga rakau o te urupa Ka me
+ata au E Ko tau mea tapu ke ana tupa
+paku ko to te pakeha mea tapu, te kara
+tapu rawa Pa kau te tangata ki tau mei
+tapu, ka puhia, ka werohia ra nei ka tuki
+takia kia mate. Oti, ko to te pakeha men tapa
+ko tona manatunga ko tona rangatira
+tanga ko tona ingoa ko tona kaha me
+tona koreria kia tuakina noatia e tena
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_39.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_39.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_39.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,94 @@
+
+tangata kuare e Heke a ka mea koutou
+tmimata maori te mate mo tana he
+tangata hara notihiohi na ? Nana mo te
+kara te muringa o Kororareka o, te
+hitHEga pakeha katoa I te hara m enei P
+E koro, e moehea ana koutou katoa ki
+te tutu ki te he ki te kino o tenei tangata
+hari whakaharahara a Pokai Hekea
+ahorerawa awa E meinga, he riaia tona no te
+mea he rakau tona i pai ai hei hoa whawhai
+mona. 
+
+KO NGA MANU ME NGA TUATARA.
+
+I namata, ka whakahoa nga ruatara e te
+ngaherehere, ki nga manu noho ranrekau.
+No nga Tuatara te oneoneke rere kati
+emi to nga manu Otira, i te rerenga mai
+o nga manu, ka hari nga Tantara ka
+mkare tahi ki katahi ka mate tahi nga
+manu me ratou.
+Roa noa iho te Pauhiaeroanga, na ka
+ki nga tino tetahi o nga Tautaru ki tetahi
+ka riro Matia mo te hanganga o tonu
+OWhanga ki tetahi pito o te kainga.
+Kihai hoki tana Tuawira i mahara ki te
+mahi nui o taua manu ki te kai t e ngata,
+te who, i te hotete, me era na ngarnga
+kai i nga hua pai o te wheatut Otira oma
+,uta ia ki ona hoaa, ka mea atu i a ratou i
+ahu mai nei, ai e koutou whakaaro ai P
+meake ra ka kikito tatou whenua i nga
+twhanga o enei manu, heoi nei whai wahi
+mo tatou."
+Whakarongo ana nga Tuatara ki nga
+kupu kowhetewhete o taua hikuka a ka
+tapahia te rakau i iri ai te owhanga o te
+Manu no konei ka tupu te raruraru  a 
+ka ara te whainga Ka huihuinga maha
+kia kotahi nohoanga, a kotahi hapa o nga
+Tuatara, ko te Kakariki te ingoa i uru
+mau ki nga manu.
+Ka whawhai nei a maunu noa etahi o
+nga huruhuru o nga manu miro ana nga
+Pakapeka ka mea tetani ki tetahi, kia uru
+tatou ki nga Tuatara, taua mai tau atu,
+araara ka atu nga Tuatara no konei
+ka mea nga pekapeka kia uru tatou
+ki nga manu otira, kihai tukua atu na,
+ka hoki ki nga Tuatara i ka epaina ano
+ratou ki te kowatu e nga Tuatara no te
+mea katahi ka kitea he ngakau rua ko te
+pekapeka.
+TE RITENGA O ENEI KUPU
+Kotahi ano tangata amuamu ki roto ki
+nga hapu Maha kino katoa ratou i tena
+mahi he.
+Hore rawa e wai hoa pumau te tangata
+ngakau rua, no te mea ko tahi ona 
+whakaaro ki te pai, kotahi ki te kino.
+
+Puke Arapata, Akarana,
+Akatopa 1, 1845.
+E koro o te kai mahi Niupepa,
+Tu mai i kona kia mihi atu au.
+E pai ana au ki nga korero o te Karere.
+E pai ana ahau ki te pakeha. E pai ana
+ahau ki te noho marie ekore au e pera
+ete uhunga tutu kahore oku hiahia kia
+haerere tonu au ki te koraha i nga ra
+katoa mate i, i te kai mate i, i te kopeke
+otira, ko toku hiahia tenei kia aroha
+ahau ki te pakeha kira noho tahi ahau i
+roto i a ratou.
+E kore hoki au e whakaputa e mahara
+ana ahau, na te pakeha rangatira ai tenei
+Motu. Na te pakeha i ora ai matou te
+kakahu i te aha te atua Hei aha maku to
+hapai pu I ekore au e tara ki tera engari
+ano te kaputae I engari ano tera Nui
+atu nga taonga o te tangata e puranga ana,
+he ata no te kapia. E noho mahana ana nga
+tangata utenei wahi, a e u pu ana ki te
+pakeha.
+ana koutou e mea e noho rawa ana te
+hunga tutu kahore e nga noatia ana 
+o ratou tinana kiko kore e te Maeke
+kua tareparepa e ratou ngetangeta i te
+kareao. E kore hoki ratou e hoko te
+kapia e kore e tata mai ki nga kainga
+Pakeha te wehi. Otira, e koro, e kore
+rawa a Runga, e aru i nga tikanga he o
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_40.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_40.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_10_40.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,128 @@
+raro ka piri matou ki a koe ki te pakeha,
+ake ake ake.
+Na tou hoa whakawhirinaki
+NA NOHO MARIE.
+Rangatira o te pai.
+Ki te kai tuhi Niupepa.
+
+KO MATINI RUTA
+
+I whanau tenei tangata rongo mai te tau
+1483 tona kainga i Hakoni. i whakaputaia
+tona kaha ki te rapu i nga ritenga o nga iwi
+me nga mea o te ao a miharo ana te 
+tokomaha ki te hohoro e taea matauranga
+ki nga mea tini.
+I tona haerenga ki te koraha, me tetahi 
+o ona hoa tona taha ka paku te 
+whatitiri hinga tini raua ko ki hoa ki raro ki
+te whenua i tona tirohanga atu, kua mau e
+ke tona hoa, na te uira i patu. Ka wehi,
+tona ngakau i konei a, ka mahara ia kia
+whakaoranga tona wairua.
+Pupuru noa ana ona matua kihai ia i
+rongo ktou raua kupu_otira, haere ana ia
+ki uta noho ai ki roto ki nga whare
+akoranga o te hunga karakia. Muri iho i
+te tau 1508, ka karangatia e Ruta e
+Hetarika te Rangatira o Hakoni, ki te whakaako
+i nga Minita o te Kura nui o Witemupara.
+He roa tona nohoanga ki reira i te riri to
+aki i a ia, mo te tika o tona mahi, tira
+ihi, etahi i pai ki ana tikanga, a, ka meinga
+ki patua. No konei, kia kawea ia e otia hoa
+ki te mano whenua.
+He roa tona nohoanga ki uta ko te
+Paipera taua hoa reira, a ka kapi haere
+tona ngakau i nga tikanga potie .
+Muri iho ka whakanuia tana mahi ki te
+ake ki te tuhituhia whakarongo ana te
+tokomaha ki otia tikanga.
+Na! I te tau 1546 ka haere ia kia kite
+i tona kainga Ko Maranatoni (he tangata
+tino whakapono tona hoa haere hoki ora
+ana ia ki a Witemupara.
+I tona kauwhautanga ka huri ano ka ta
+te mamae ki tona tinana, otira ekore oi a
+aehi, Korero ana ia ki ona hoa noho i a ia,
+ki nga painga o te rangi mo te hunga tika
+a, ka mea ia, a Make au tae atu ki a pai."
+I te ata Pepuere 18 i te tau 1546 ka
+nui tona mamae a, ka matau ia kua tata tona
+mareretanga i taua ra pa, ka kite ia i to
+ate rangi oa te moto ki nei ia ki tona matua
+te rangi ka whakamanawanui ia ki aua
+mamae a ka tukua atu tona wairua, ki
+tena kai atawhai ki a Ihowa ka whakarerea
+tenei ao hara te nui o tekau ma tera o
+ona tau.
+HE RAPURAPUNGA.
+I te takanga o te hau ki te kura
+Matou i Were tonu ki te kiri, ka whaka u
+te matou poti ki te kokoru Tairuru. Ka
+taritaria a matou mea ka taia ka
+whakare wai a te Puti, kua mea hoki aku hoa
+miti mo te hau kia hoa matou ki roto. Ka
+tiri taku tenga ouou noa te whariki, ka
+poto nu, mea ki roto, ka noho au ki te
+titiro pukapuka, ko aku hoa maori i haere
+ki ae kai paina he roa taku tirohanga i
+t aku pukapuka, oku rekama hoki nga kupu
+o roto kuipaina rawatia ake aku kanoia
+kiia noho ke ki te tatau e aku teneti etahi
+tangata maori tokotora tahi rangatira kau.
+He moku tuku pu tetahi he Upoko tete. Ko
+te ngu me te kauwae o tetahi taia. Ko
+tetahi he mate ma he punehunehu. Ka
+mihi atu ahau ki a ratou, ka kia ringaringa
+ahau ki a ratou katoa. Ka miharo ratou ki
+te Maia aku potiakia me aku kakahu ka
+mea tetahi ki te tetahi  Tenei ra to hanga
+e a pakeha! E koa anake ana i mea! H.
+a tangata maori e a kai nei iho ki roto ki
+te pmi i a koe whiwhi ki te ngeangeta
+korekore te mea whakahara ki i a ia.
+Whakarongo ana ahau ki enei kupu, otira,
+titiro tonu akikanoa ki taku pukapuka.
+Nohe puku ana mate i a ia roa noa ki mua
+ake te panehunehu oko Whakaaro te ingoa)
+I raua koutou nga pakeha ka rangatira ai?
+He maha nga poaka nga riwai, me era atu
+mea maori, kei i a matou, he nui ano hoki
+ta matou whenua otira e penei ana te
+matou ahua me te pononga horerawa he
+kotetetanga ake i roto i te oneone. Ka mea
+atu au  E koro! he rerenga ke tanga ta
+koutou, he rerenga ke tangata matou.
+Otira, e tau ana hoa, he nui rawa te matou
+HEKururanga ake i a koutou no konei i poka
+ke ai te matou tama Katia ana koe, ekore
+e whakaaro e matapouri kua takiri mai
+te atarau o te maramatanga ki ringa ki a
+koutou, tangata maori a meake ra ka
+tiaho tonu te ra awatea ko reira koutou tu
+tahi ai ki a matou ika penei take i a koutou
+rangatiratanga me to te Pakeha me te mea
+ka mahi tonu koutou i te pai ka ara ki i
+nga tikanga pono nga tikanga
+whakakake. Ka mea mai a Whakaaro, Ka
+papai au kupu i te tangata ngawari koe
+kore te rau o te pakeha e penei mai otira,
+he whakataurekareka tonu ta ratou mahi ki
+a matou. E kore taua e korero ? E ke ana
+ahau ki a koe, ko wai tou ingoa, ka mea
+atu au,  Ko  Aroha toku ingoa ko
+atawhairangi te ingoa o toku kainga. Na e
+pai ana ahau kia korero taua otira, kua
+pipi ake te tai kua tukutuku iho te hau
+ka hoe matou engari hei tera hokinga
+mai oku, ka korero taua. Ringaringa ana
+au ki a ratou haere ana au ki te matou poti
+(Tera atu te roanga)
+CHRISTOPHER FULTON, kai ta o te Kawana.
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_41.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_41.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_41.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,65 @@
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA, HATAREI NOWEMA 1, 1845. No 11
+
+I nga rangi kua pahemo ake nei, kihai
+otatou tino whakapono ki nga tini korero
+mo te hokinga o Kawana Pitiroi Ingarani.
+Katahi iwi ka whakitaki matou ki aua
+korero kua tae mai hoki te pukapuka o
+te Kuini hei tiki mai i a ia. Otira, he
+aha matou ki te tahi o nga korero, e
+whakaahua ke ana i nga mea i whakahokia ai ia.
+Tenei nga kupu i ke ai matou ka
+whakahokia tenei Kawana, no te mea he
+Kawana ngawari ia te Kawana atawhai
+ki nga tangata maori. Rapu noa ana
+matou ki te pukapuka o te Kuini uto
+kitea tetahi kupu hei whakatika i aua
+korero.
+E whakahe koia te Kuini taua tikanga
+pu ano i whakaakona ai nga Kawana
+kawa ? Kahore ra hoki. Na te Kuini
+hu ano te tikanga, kia atawhaitia nga
+tan trata maori waihoki, e kore e Kawana
+Pitiroi rira, mo tena mahi.
+Tera ko te take i whakahokia ai to tatou
+Kawana te amuamu na nga pakeha
+ tenei ake pea ka tangi ratou ki te
+Kawana pai, i whakakinoa kautia e
+ratou he ahakoa ra na ratou anake ano ta ratou,
+ko matou me nga tangata maori, ekore e
+tino pouri rawa no te mea ka hoki tenei
+Kawana i runga i te aroha o te nuinga o
+nga tangata a ka wakina atu e ia ki a te
+Kuini nga tikanga katoa i raruraru ai
+tena motu, me nga tikanga hoki e tupu
+iti te pai.
+Kei tetahi wahi ke o tenei Nuipepa ka
+tana te haerenga o te Potete. I haere
+te Potete, kia tanua nga korero he kia
+kitea hoki te peheatanga o nga tangaa
+noho mano whenua.
+
+KO TE KAWANA HOU.
+
+Kua tae mai te rongo ki a matou o to
+haerenga mai o te Kawana hou. Ko Kapene
+karei te ingoa. he Kawana ra no tetahi
+Motu i Tawahi i paingia a Kawana Karei
+e nga tangata o taua Kainga e meinga
+ana, nana nga kuare e taua wahi tiaki i
+whakaako mana ano hoki pea nga tangata
+o enei motu e tohutohu mo te mea ka
+whakarongo ratou ki otia akoranga.
+E meinga ana ano hoki, e nui ana tona
+whakapai ki te hunga ata noho Otira e
+kore e paingia e ia te hunga e hiahia tonu
+ana ki te tutu, ki te kino. He Kawana
+matau ia ki nga tini mahi whakakawana.
+Meake ra ka taku mai te waru, ate
+rerenga kihikihi he pirautanga tutu."
+Otira, ko te pai ahea taka mai ai? Ahea
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_42.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_42.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_42.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,104 @@
+
+puare ai nga karu o te kainga kino. Ahea 
+ratou kite ai te tino kuaretanga o to
+ratou mahi?
+Ko nga kupu enei o te hunga tutu
+ Na te Pakeha matou i whakawai. E
+kuare ana hoki matou ki te kino i te
+whakawa me te mahi tawai o nga
+Pakeha i whakatika ai matou. Ae emara 
+Na te Pakeha koutou I whakawai i Te
+tamariki koia te tangata. E kore te
+hanga kua hua i ui kai whakaaro. E kore
+te hunga ana kapi i it moko e matau ki te
+kino ki te pai ? E kore Parea atu ena 
+mea tekateka e kore rawa e whakarangona.
+He kore kupu koa ma koutou koia eha
+mea he kohikohia noatia mai ai. Na me
+he mea na te Pakeha koutou  i whakawai
+te timatanga te aha koutou ka maro
+tonu ta i a wa  nohoia hei  He aha hoki
+i te ae tonu ai ki te ara i te kino?
+Aua koa ta koutou he, e pangapanga
+ketia ki runga ki te Pakeha. na koutou
+ake ano te hiahia ki te kino, ki te patu i
+te pakeha ki te pahua i a ratou.
+He mangeretanga na koutou ki te mahi
+i etahi mea, hei hoko taonga i rere atu ai
+ki te tango i o te pakeha rawa. Kahore
+o koutou maharatanga ki nga akoranga
+a o koutou heinga, kia atawhai ki to
+Tupua, otira e whakarerea ana to ratou
+tikanga a aru ana koutou i te ara o te
+he, e tika ana koutou ki te ara o te mate
+a ki te kahore koutou e peka mai ki
+tahaki ka taka iho koutou i te pari titi
+tonu ka kope nga tinana a ka koparuparu
+nga whenua ki runga ki nga tekoteko kohatu.
+
+KO NGA MAHI MAMINGA A MATIU
+HAPIKINI ME NGA WHAKAARO 
+POAUAU A NGA TUPUNA O INGARANI.
+
+I te Nuipepa e Maehe, me te Nuipepa
+o Aperiha, tera tau kua pahemo nei i 
+korerotia nga mahi makutu a nga Tupuna o
+Ingarani Hua noa matou ekore e taro
+ka nui haere te mohio o nga tangata o enei
+Motu me te mohiotanga o nga tangata o
+Ingarani i whakahorihoria ai te makutu e
+ratou.Otira, e whakapono te mana etahi
+maori ki te makutu ahakoa i
+iririia tatou ki te tikanga o te Atua. 
+Koia matou i whakaaro ai, kia korerotia
+tetahi atu mahi o nga mahi kuare a nga
+tetahi o Ingarani, e kahore akao korerotia
+era Nuipepa kia horohoro ai nga tamariki
+o tenei whakapaparanga te wakarere i
+nga ra nga he o te Maketu. Kei ki nga
+tangata tae riri kino ta matou ki te ratou
+whakapono ki te makutu kahore e
+mahara marie tini noatia te tini o nga 
+tata i piri mai ai enei whakaaro kuare ki ta
+mate k apiha ahakoa i nui noa atu to
+ratou mahi ki te karakia kihai ratou i ki te
+wawe i te mana koretanga o te makutu,
+Na te mahi whakaako anake, i kitea ai te
+maminga o te makutu i Ingarani waihoki,
+m
+ma te mahi whakaako anake koutou nga
+tangata maori, ka kite ai te horihori
+e makutu.
+I te tau 1558 i whakapono katoa nga
+tangata o Ingarani ki te mananga o te
+makutu nga rangatira me nga tutua
+nga tangata karakia, me nga tangata noho
+noa iho, i whakapono hoki nga Minitia
+nui noa ratou e hono ana te makutu !
+I taua tini ano ka kauwhaa whani
+minita ki roto Ui te whare karakia o te
+Kuini a Erihapeti ka mea kia rongo
+mai koe te Kuini o tokomaha haere ana
+maki, nmatua o te whenua, He tini oti
+tangata e takoto mate aha makutu
+kua turi etahi kua porangi noa iho etahi
+kua whewhengi ke nga kikokiko o etahi 
+tine i kei makuturia hoki koe, o te Kuini 
+He inati tona wehi kau noa iho, to tenei
+Minita. otira, he whakapainga tenei mo
+tatou mo nga tangata o tenei wa ki te
+Atua, mta hoki kata whakakitea mai te tino
+maramatanga o te pono ki a tatou kia
+mohiotiatia nga whakaaro he o namata.
+He tini noa iho nga aitua me nga tohu
+i whakaponohia e ratou tangata i aua ra.
+Ka koke nga papa o te whare, tae tonu
+makutu ka rangona te tupanapana, he
+tohu mate , a, ka whakanuia enei mea 
+hei whakawehi i te tangata.
+
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_43.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_43.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_43.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,92 @@
+
+He tokomaha ke nga tangata, i kohurutia
+kinotia i kua hoki, he hunga makutu
+ratou ko etahi tama. ka tahi ko e
+nui, i panga ki te wai i He koruru tenei
+ki a matou ki nga tangata e naianei, he
+mahi ma Hea ki a ratou i namata kua
+takoto hoki a tikanga i reira, kia rapua
+kia whakamatea te kainga makutu katoa.
+I mea nga tohunga i to ratou poanau
+tanga, he mana ke nga tohu e rapua ato
+minga makutu Ko Matia Hapikini te
+riroa e tetahi tangata tino tohe ai ki te
+rahu i nga kai makutu. Na, ki anga tana
+tangata horihori kia wakapae kan ki tetahi
+rtrata i tirohia noatia e ia i te kai makutu
+tenei, ka tona m kata ki te kai
+witi kawa  a patua mo Aue te maminga o
+tenei tateata Teitei nga tikanga i
+maumautia au i Miakapaetia ana
+nei, i e i!i, tmihi kautia ai ratou ki a
+mate. Ka kite i Matia Papikini, te tahi
+i rruhramei korHeke ranei, ka mea atu
+ia, Tena whakaatuatia mai te mahinga,
+to ririou matua i te rangi ae a, ki
+te mea ka mahue tetahi kupu o tenei
+inoi ngia ka tahi ka kiia he pono te kai
+makate tenei whakamatea a mea hoki
+I Matiu Hapikini, e kore e tika te
+panuitanga o te meinga o nga kai makutu kuia
+tonoa atu ai ratou kia moi. Ki timiki
+hoki, e kore e ahei te hunga makutu te
+tangi roimata, waihoki, kia whakawakia
+tetahi rurahi ia e kore e kitea nga roimata,
+e heke ana i nga kamo, ka kiia he kai
+makutu.
+Tenei ano tetahi tikanga o te whakawa
+kino i Matiu Hapikini. Ki herea te
+kore matua o te ringaringa matau ki te
+kore a tatua o te waewae maui a, ka panga ki
+te witi, me te mea ka rewa, ka kiia he
+ti, maka, e ki tona kauta tahu iti ki te
+ahi ki totona, hemano, ka whakarerea au
+kia mate i a 1 ki me te hanga a Matiu !
+Tenei hoki tetahi ka whakanohoia te
+hunga, ekiia kautia nei he hunga makutu
+ratou ia ki te tinga i waenga nui o
+te whare ka ripekatia te herenga o nga
+waewae kia matau kia tiaki tonu a Matia
+Hapikini i a ratou kei kai kei mea kia
+puta mai ai tiaki nga atuia maori i akona
+ai ratou ki te makutu.
+Ki te mea te taia kia makuturia tona
+kai ranei, tona poaki ranei, ka tikuna ka
+tunua oratia, ki te ahi i te aroaro o te
+ruruhu o te tangata ranei, kua nei, ririri
+makutu, ko te ritenga tenei te iti ta te kai
+whakawa e whaki ai taua hunga i te
+tikanga a ratou mahi makutu. 
+Roa noa iho te mahi a Matia Hapakina
+a te kai kohuru nei, he tokomaha ke inga,
+tangata me nga wahine i whakamatea 
+huhuakoretia e ia otira ko ia ano te tukunga,
+iho o taua marahi ia taka ana tenei tangata
+kino ki roto ki te rere i hanga ai e ia taia
+hunga hara kore. Ka kite nga tangata i ia
+tino maminga o te mahi whakawa o tenei
+Matiu Hapakini, i wmakamatea kautia ia nga
+ruruki Piaka mau ratou ki a ia ka
+kereherea tona ringaringa matau ki tona
+wae maui  hi maku atu ki te hei kai
+ma nga ika a mate tonu mo taua tangata
+kino pera me ratou i whakamatea e ia.
+Na, ka rongo koutou e nga tangata maori,
+ki nga mahi kuare a e matou tupuna i to
+ratou mahi whakapono ki te makutu.
+waihoki, me tama tenei tikanga, e koutou kia
+penei koutou me matou me nga tangata
+o naianei, ekore nei e whakapono ki to
+makutu nui rawa tenei ritenga horihori
+e purutia tonutia e koutou. Ka hua o
+matou ripaata he tikanga o te makutu,
+otira, kua kite matou nga tamariki, Ite
+hanga noa iho koia matou ka whakahe
+tonu to te tangata maori mahi whakapono
+ki te makutu.
+
+E NGA RANGATIRA MAORI.
+
+Ka aroha a kamua atu ai ki a koutou
+katoa e rapu ani te pai, Kia u te wha
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_44.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_44.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_11_44.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,83 @@
+kaaro. Kia kaha te pupuru i nga mea
+tika. Kia whai ngoi ki te rapu i te
+matauranga. Hopukia, te pono, kei tukua
+kia rere. Aua te he e arumia. Na te he
+tatou i patu. Na te he i ngaro ai nga
+heinga. Na te ke roromi ai te whaea I
+tona potiki i werai te tamaiti tona
+papa na te he hoki i whakapukepuke
+aake te tatou nohoanga tenei takiwha i
+peke ai hoki nga puna Tokerau i nga
+tote tangata! Me ara koia tatou ki te he  ?
+Kahore, Me hopu tatou i te tika kia pai
+ai te noho i roto i nga ra o to tatou oranga,
+kia heke mamae kore ai tatou ki te wharua
+o te mate.
+
+KO TO MATOU HAERENGA TO TE
+POTETE MA.
+
+I ki mai a te Karaka raua ko te Kawana,
+ka te matou hoa, ki a te Potete, Haere
+mi haere e tika koe i te taku te
+Ma rangai puta noa ki te tuawhenua tapahi
+tonu atu ki te taha ki te Tonga tirohia ia
+kainga ia kanga pehia iho nga korero
+toku hei whakahe i te tangata. Tokotoru
+ratou nga hoa maori tokorua nga pakeha,
+I eke ki tetahi kaipuke nohinohi i te po o
+te 9 o nga ra o Oketopa. Ka rere a,
+tapoko tonu atu ki te kongutu awa o
+Waihou, rere tona a Whauwhauponamu ma
+ka rongo matou reta e ia te mate tahae
+a nga tangata e tapita Ka korero te
+pakeha nona te kaipuke murua ki a te
+Potete, ka whakatakotoria te tikanga o
+te tahao, ka mutu ika moe matou i
+reira ka huaki te ata ka hoe matou ki
+roto ki te whai i nga tahae ahiahi noa,
+ka e matou ki Opita rokohanga atu e
+matou, ko te kaipuke o te Mea Ka tahi
+matou ka rongo kua marama ke nga tahae.
+Moe iho i te ata ka kite matou i tetahi
+o nga tak ae ka ngarea ia kia haere tahi
+mai me matou ki tona nuinga komiti ai
+ki pa te karanga whakahe a te Potete
+tuohu tonu ana te matenga o te
+tangata Heoti, ka hoe tonu atu ka u ki te kainga
+o Wiremu ma ka mahi ratou ki te kainga
+hei kai ma matou tima makanga o te
+Mahi e taua tangata ma matou, e hara i
+tini ana te tuna i a ma Ka tahi ka
+komaitia te hanga tahae whakina mai
+ana e Wiremu nga ingoa o nga tangata
+tahae me nga mea tahae tiaki me k a
+tuhituhia e te Potete nga uta i tika ai ki
+tona whakaaro a ka whakaae ratou i te
+kapia. He whakarite i te ratou mahi na he.
+E mau ana nga ingoa o enei tangata ki
+te pukapuka o te Potete, koia matou ki,
+mea ai kei whakawareware ratou ki he
+ratou kupu whakaae kia utua ta ratou
+tahara e kore hoki ratou e ona me ka
+horihori ratou ki a te Potete.
+
+Tera atu te roanga e tenei haerenga. 
+
+HE WAIATA.
+
+He muritai, a Raro te whio mai nei!
+Rere mai hea ? I a koe ra e Waka.
+He moana marire i ara e atu ai
+I toku tirohonga, te tonu tewi.
+Ka ngaro ata koe nga kore tai tata
+Ngaoneuranga e Paiariki ra !
+Peke mai e Pera, kia piki ake taua
+Runga i Takapuna, kia tawhiritia
+Te Puke tipi hau rere i waho ra
+Rongo i a Makoare te whiua mea nei
+He wa huaino ra e taea te kau atu ?
+Akarana, Oketopa 28, 1845
+
+CHRISTOPHER FULTON, Kai ta o te Kawana
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_1.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_1.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_1.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,70 @@
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI.
+[Na te kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] ] AKARANA, WENEREI HANUERI 1, 1845. [No. 1.
+
+Ko te timatanga tenei e te wha o nga
+tau i taia ai teitei Nuipepa a ka mea atu
+matou kake haere ranei koutou i te tau
+kua pahure nei i heke haere ranei, Tena,
+kua pau haere ranei o koutou kakahu ?
+kua pai haere ranei o koutou whare ? kua
+nui haere ranei o koutou mahinga kai, kia
+whiwhi ai koutou tae o koutou tamariki i
+te kakahu ? kua mutu ranei te noho
+na gere i te taone ? Mehemea e tika ana te
+korero o etahi o koutou ki enei patai,e
+mea koutou, noku noku ake nei ano te
+wahi i kake ake ai matou.
+
+Mehemea e kitea ana e te tini o nga
+pikiia, ara, e nga pakeha pai, i to koutou
+kakanga haeretanga, ka hari o ratou
+ngakau, ko ta ratou pai hoki kia kite i a
+koutou rangatira haere ana, ae pouri
+ana ratou ina kite i a koutou e haere ana
+ano te taurekareka, me te ngetangeta
+paraikete, me nga ringaringa me nga
+paparinga paru, kia kite ratou e etahi o
+koutou e haerere noa ana te taone, e
+ruriruri ana, e pukana ana e tutu ana a
+hone tonu aua ranei koutou te haere ki te
+whare karakia te wakarongo ki nga korero
+a o koutou Kaiwakaako pera me mua tata
+ake nei kahore ko to koutou mea i
+hohoro ai te hoko whenua.
+Kua kite matou i te taha o koutou e
+haerere ana e tohe ana ki nga
+hokona o koutou whenua, a he maha o
+koutou kiia tuku i nga kainga o nga
+tangata ka, e kore koutou e tatari kia haere
+mai te pakeha kia mea, Kahore e kainga
+kia hoko a e ahau Otiia e haere ana
+koutou ki tenei whare e mea ana kahore
+i akoa perangi ki te hoko whenua haere
+ana koutou ano he unouna, ki tonu nga
+waharoa o te taone i te hunga noho noa,
+a ke nga hua o te noho noa te tahae, he
+haurangi he tutu.
+
+Titiro ki nga mahi i nga pakeha
+ahu whenua, ko Remuira hokoa ana e te
+Pakeha wakatokia iho taua wahi ki te witi,
+kua hokoa tetahi o nga mara, kotahi rau e
+na tekau nga pauna i aro mai hei utu I
+penei ranei te maha o nga moni i Ut ai
+te kainga. E mehemea i wakatokia tera
+wahi e te tangata maori ki te wai kua riro
+katoa mai ena moni ki a ratou. He aha
+te pai a to koutou taku whenua? kore
+rawa te painga, te nohinohi te meau e
+riro mai ana mo o koutou whenua tena ko
+te rui witi, ko te mahi e whiwhi koutou ki
+nga mea pai o tenei ao, a e takoto ana mo
+to koutou whenua. Ko nga moni e riro
+mai ana mo, o koutou whenua e hokoa
+ketia ana e koutou ki te pu, ki te pauna ki
+te aha noa, e kore koutou e wakaaro ki te
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_2.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_2.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_2.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+hoko kau ki te hoko hipi. Ko nga moni e 
+riro mai te pakeha e kore e hoko ki te
+pu ki te paura, otiia ki te kakahu mo
+ratou me o ratou tamariki.
+Otiia e hoa ma kua pahure tenei tau,
+kia titiro tatou ki tenei kua timata nei, kia
+penei haere tatou me nga pakeha rangatira,
+wakamutua te kakahu paraikete i te awatea,
+wakamutua te haere me nga kakahu paru,
+wakamutua te haere noa te tu noa i te
+taone wakamutua te haere ki tenei whare,
+ki tera whare ki te rapu tangata hei hoko i
+u Jketutou kainga e ngari waiho ma nga
+Pakeha hiahia ki te hoko kainga, e haere
+atu ki a koutou kia mahara ano ataki
+koutou kei hokoa nga kainga e tama me
+o koutou tamariki.
+E hoa ma, mehemea e wakarongo ana
+koutou ki enei korero, a ka wakaritea ka
+hari haere nga ngakau o o koutou hoa
+Pakeha.
+E hoa ma e nga tangata maori katoa he
+tuhituhi tenei naku na tetahi e aroha atu
+ana ki a koutou e hiahia ana kia maatu
+koutou hei iwi mohio hei ite pai, Kia ata
+whakarongo mai koutou ki atu kupu
+Kua tae mai ki e au te rongo kino a
+na reira toku ngakau i pouri rawa ai. E
+kiia min ka. tanuma, ngatahitia tetahi
+kawenata rite tetahi tupapaku i roto i te
+umpa maori. E kiia ana ano ko te rua
+tenei o nga tanumanga i te kawanete ki
+raro ki te whenua. Ko teha ranei a ko
+te maha noa iho pea ?
+E hoa ma, me mohio koutou, kahore
+koutou i pe ua Hei ahauinga mana te
+kawenata ma te tupapaku ? Engari ma te
+tangata ora te kawenata.
+Ko te tangata ora ka korero ia taua
+kawenata ka wawata tona ngakau ki nga
+kupu korero ai ia i roto i te kawenata,
+rongo tonu ki aua kupu. Na ka witiwhi
+ia ki te oranga tonu tanga.
+Mate iho taua tangata whakapono ka
+noho tahi me te Karaiti, ka tahi ka tino
+mohiotia e ia nga kupu a te Atua Otiia
+aka te kore e rni te tangata ora ki te rongo
+atu kia Ihu Karaiti, ka mau tonu ana te
+kino o te ngakau maori i roto i a ia. Na,
+ka hemo taua tangnoa ka puta atu tona,
+wairua kia whakawakia ka pea atu ki
+withe te rangi ekore ra taua tangata e
+whiwhi ki te oranga tonu tanou He aha
+ta te pai o te kawenata ki te tangata e
+penei ana.
+Na, ka waiho te kawenata i runga i te
+whenua kia kitea pea e tatahi tangata ora,
+na ka tahuri ma ta matrata i tana mahi
+kino ki te pai ki te whina, pono, a ka ora
+tonu. E hoa ma ki te mea ka tohe koutou
+ki to koutou kuwaretanga me pehea
+koutou ka whai tawenata m E me pehea
+raua koutou kia ora ai ? Tenei ano tetahi
+kuware o te tangata maori.
+E hoa ma, tenei ano toku whakaaro.
+ Na e mea ana au, ko te Rongo pai o te
+Atua ko te pukapuka kaua e tanumia nga
+tahitia me te tupapaku. He mea he tenei.
+Kia mahi ta koutou, kei taminga te kopu e
+te Atua. Me he mea ka tanumia e koutou,
+ka riri te Atua kia koutou. Engari ko te
+tikanga o te Pakeha ka mate tona
+tupapaku, ka waiho iwi pukapuka ki tona
+tamaiti ki erikananga. He penei to
+whakaaro o te hunga whakapono. Me
+waiho nga pukapuka hei oha hei tangi ma
+koutou mua i to koutou kuaretanga
+he mere pounamu te koutou taonga
+nui he mako ka waiho hei tangi inu koutou.
+Ko tenei kei roto koutou i te riri o te
+Karaiti e noho ana ko te pukapuka hei
+otu kia koutou.
+Ka tanumia e ngatahitia e koutou nga
+kakahu nga kauaka nga topuni nga
+paraikete pai mo te tupapaku. E mea ana
+ano ahau ki a koutou, hei ahatanga mana
+enei mea ma te tupapaku? Hei
+kakahu ranga ranei, hei aha ranei E 
+whaka pirautia ana te tupapaku, kahore ona mamae
+i te maeke ranei te maku ranei. Kua
+puehu hoki nga kakahu tanumia
+nga tahitia me ia. Kei hea te pai o nga 
+kakahu i ngaro ki roto ki te whenua. Tena
+ko tenei, me kahore e tanuimia waiho
+enei kakahu hei whakamahana i o koutou
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_3.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_3.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_3.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,96 @@
+
+
+
+matua i a koutou tamariki ranei. Na te
+maeke ra na te kore kakahu i nui haere
+m nga mate o nga tangata maori a te
+kau ana te tangata maori tu wiri ana,
+otiia ekore e ahei te whakamahana i a ia,
+ta te mea kua tanum e ngatahitia e ia nga
+kakahu me te tupapaku ki raro ki te
+whentut Ki toke mai nga tangata
+maori ki te Pakeha, Homai he kakahu
+moku, homai ki paraikete moku Ka ki
+atu matou ki a ratou. Hei aha ra ka nei
+huna ranei ki raro ki te oneone ? E kore
+ra e hoatu hei huna ma koutou. E hoa
+ma, kei mea mai koutou he whakaputanga
+aroha tenei no matou ki o matou
+whanauapkiia mate he aroha ano, he
+aroha kuware tena. Kahore ia te aroha
+o koutou ka ia tangata e ora ana. Ko
+te tikanga tenei kia whakaputaina atu to
+koutou aroha ki ko te whakapono tikanga,
+kia tanumia paitia te tangata kua
+hemokia whakapaia tetahi kawhena mona kia
+takan te tupapaku ki tetahi takia ma ki te
+hai ranei ki te kareke ranei kia karakia
+koutou ki te ritenga o te Atua i a ia e
+tahamua ana, hei whakamaharatanga kia
+koutou ki te matenga e mate ai tatou a
+ama, kia taiepatia te urupa kei kino i te
+paru keketuketua e te poako -e tika ana
+tenei mea katoa, Otira, e hara tenei i te
+mea tika kia waiho e koutou whanaunga
+e ora ana e tu kau ana te kore kakahu
+o ratou i tahuri ai ki nga whakawheka
+kau, ko etahi kahore atu he kakahu mo
+ratou e tu kau ana. He tikanga whakama
+te koutou tikanga.
+E hoa ma, kahore koutou i mahara ki ta
+Ihu Karaiti korero ai ? Me 
+whakakakahuria, e koutou tetahi o ona teina he teina
+ai rawa kua whakakahuria, e koutou e Ihu
+Karaiti Matiu, 25,30-40. Ka
+whakaputaina atu te koutou aroha ki a koutou
+whanaunga e tikau ana e mate ana te
+maeke, ki nga teina hoki o te Karaiti, na,
+ka whakaputaina mai ano ki a koutou te
+aroha o te Karaiti. Otira, ki te mea ka 
+mai ratou ki a koutou ki tetahi kakahu hei
+whakamahana i a ratou a ka mea atu
+koutou ki a ratou, Ko o matou kakahu
+whakamahana kua ngaro ki roto ki te urupa
+o mea e a whakaparautia ana. Ka pai
+ranei a Ihu Karaiti ki aua kupu e E kore
+ra e pai titiro Hemi 2 (15, 16.)
+E hoa ma ko te take tenei i te ai
+koutou ko te kuware o o koutou tupuna o
+mua. I mea ratou, ka hemo te tangata,
+na ka rere ai a tona wairua ki te kainga
+ki reira noho ai a rite tonu tona oranga I
+reira ki te teitei ao, he kai ta raoahe
+hui he pakanga he whawhai, he oranga
+maori kau. Na reira ratou i whakaaroaro
+ai kia pai ai to ratou nohoanga i reira,
+ko e nga mea katoa i mate nui ai te ngakau
+maori i hoatu ai ki roto ki te urupa o te
+tupapaku. He whakaaro pai te ratou. He
+oranga ano te tenei ao, he oranga ano to
+tera. Ka puta atu te wairua o te tangata
+pai o te tangata whakapono ka tae atu ki
+tera aona ka whakaaro e ketia nga
+mahi o tenei ao. Tae rawa atu ki reira,
+kua kore katoa nga mamae nga matenga
+nga kino. E whakatokia e tinana tangata
+ana e whakaarahia e tine wairua ana.
+Koririti 15,44. Kua anaheratia, te tangata.
+Ko enei kakahu e mau nei tatou, he pai ra
+mo tenei oranga mo tera i au mo te tinana
+whaku wairua, e kore e pai.
+E Hoa ma, i rite tonu te he o o matou
+tupuna e t iho ki to koutou e naianei.
+I tanumia, kuwaretia hoki o ratou tupapaku,
+i hoatu ratou nga mea koura nga mea
+hiriwa hoki ki roto ki nga urupa. Otiia I
+te taenga mai o te Rongo Pai ki a matou 
+na katahi ratou ka mohio ka whakarerea
+katoatia te ritenga kino o mua. Waihoki
+koutou hoa ma, kia hohoro koutou te
+whakarere tenei ritenga a mua atu Ki
+te kahore hoki e mahue kowaru e pai ki
+te hoatu i nga Kawenata ranei I nga 
+kakahu ranei ki a koutou, hei
+whakangaro manga pea ma koutou ki raro ki te oneone
+Heoi ano.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_4.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_4.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_1_4.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,164 @@
+ki NOA RAW)ATWA 0 rOKERAU,
+0 HOKJANGA.
+
+	Whare o to Kawana,
+110A MA. 		:hhenta 17,1844,
+
+	Tena koutou, kua rongo aliati kua
+	wakaaro etahi o nga rangatira, kia pehia
+	nga kiho 0 nga taitatnariki ki raro, nga
+	tamdtaki e tahao ana I ilAft taonga a tign
+	pAshit, o lbewhall-angi.
+	kua kite koutou, kua oma mai ctalii o
+	nga pakeha o Hokiaugu, o Pewairangi, i
+	nga inald tutu it nga taitamariki, kia noho
+	ratou i nga wahi ata noho, i nga wahi v
+	noho ana nga tangata maori, me zign
+	pakelia, ano lie teina, lie tuakana.
+	Nit, i mea ahau ki a koutou ,A te
+	raumati ahau ka haere kia kite i it koutou,
+	i mea ano hoki ahau ka hoatu lie kara ma
+	nga raugatira ata noho." I 111Ca IlLal nga
+	rwigatira maori ki au, ma ratou e riri te
+	hunga tutu, ma ratou a pehi to hunga tutu
+	ki raro; no reira ahau i mea al, kia hoatu
+	lie utu ma aua rangatira, kia hoatu ano
+	hoki lie kara ma ratou; ua, kua tao mai
+	nga kara, otlia, me pehea ka haere ai ahau
+	ki kona, kia hoatu nga kara, mehemea
+	kiano i wakaritea nga tutu, mehemea ki
+	ano nga taonga a te pakeha i wakahokia,
+	u-i hoatu lie ritenga mo a ratou mea, Ji
+	tabaetia.
+	E hoa ma, a mahara ana pea koutou, na
+	koutou i~mes mai ki au kia wakahokia np
+	" ki Fouhakena., I mea mai koutou,
+	wakahokia nga hoia, a, ma matou a riri nga
+	tangata Adfit. otiia, kahore ano koutou i
+	pehi-ki rkiro, te hungk tutu o TeLKawskaws,
+	o Hdkiatga.
+	Kahare,lancia Pomare, a Kawiti, ti Tamlti
+	PAutaft i 41ci to pold i nga tittu o Te
+	KA*A&w% -ftye Mohi TawW kilai ia i
+	ahbi tit pohl Crigs tutu o Hokiahg4L 'Me
+	pe6ft Wa 1t)h ahei al al-sitt te hoatu I rtabi
+	kaft xNa kdulbu, kia rite ki t0tu i korero
+	atu ai ki a koutau, otiia, DieR___ 1 11. IM
+
+n1ai to rongo, kua oti to waksiritie kua oti
+to w*k&6t)ki nga tAongs a ft Pakeha, kua
+hoatu tatahi vitangs tito, ralou mo a ratou
+mea i tahaetia, kao reirs *ban ahei ai te
+wakarite i tAu i korero atu ai ki a koutou.
+
+	Katahi alinu kit hoki inai i Poricke, i
+	Tarhhalkf, i te wakarite i nga ngangare o
+	nga tangalata maori, me nga pakeha, mo it
+	ratou wheinia, ka mea ahau, ktia oti ke to
+	wakarite o koutou lie, otiia, ka tae mai
+	ahau ki konei, ka rongo ahati kiano I
+	wakaritea.
+
+Mehemea c kore nga ran(ratira e ahei ti,
+r,
+pehi i to hunga tutu, v ngari me Whituld
+mai to tahi pukapuka kia rongo ahau, o
+kore koutou e alivi to lvchi i te hunga ttitu,
+it me waiho to wakaaro ki ait, c kore alititt,
+a taku i to kino kia tupu, ko taku c pai iti
+k~a ata noho tatou, kia pai ui to whentia.
+	Maku e mea utu ki te kal Wakawa o
+	Korovaicka kia homai nga ingoa o nga
+	tangata na ratou nei ngn hoiho i tabac, i
+	pakaru te wharcherchere a Raihara, a.
+	mehemea a kore e tukua atu c ngs runga-
+	dirs, ina karangatia am c ati, waiho to
+	tikanga ki au, he tikanga kino pea taku
+	tikaugn ki etald o koutou; otija, e moa ana
+	ahim meake rongo nga rangatira ki taku
+	!Pukapuka, i tuhituhia ntu kia koutou, a ka
+	wakavites tenei he.
+	E hoa ma, e hari ana toku ngakau, ta to
+	mea kua wakarongo etahi o nga rangatira
+	0 Pewairangi ki nga korero o toku puka-
+	puka, i tuhituhia atu a au i te tehi o nga
+	ra o Nowema, a a hiahia ana ahau kia penei
+	'tonu te tikanga a nga rangatira maori, kia
+	'kaua c tupu ake be kino, kia kaua ano hoki
+	ratou c wakarongo ki nga kupu tekateka
+	a nga pakeba, a kia ahei ai ahau to haere
+	kia kite i it koutou, kia wakaritea Ic mca i
+	bilthia ai allita.
+
+R(DERT FITZROY,
+
+Kawana.
+
+K111110PA Putit, rc, ~, KEtitij o	F.Ljwtjrj1j.
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+[J14 te salma"a t mea Ma tata.]
+
+VOL. 4.	AKARANA, HARAREI, PEPUERI 1, 1845.	[No. 2.
+
+SMENNE
+	I to nuipapa, o Hanueri I korero atu
+	matou i ngot hinhia o up Rangatira Pake-
+	hit kia pai to noho o nga tangata maori, kia
+	rite haere to ratou noho ine to to to
+	Pakelia rangatira.
+
+	I nica ano hoki matou a tenei tau pea c
+	ahua ke nga mahi a to tangata maori, o
+	kore v pera mo nga tau kua pahurc nei, otiia
+	v pai nga whare, a ahuwhenua ki to
+	mahi, e pai haere nga kakahu, c ata noho
+	nga tangata; o kore a haere mai ki te
+	taone me nga pit, me nga patiti, otiia a
+	inau miti i a ratou riwai, poaka, kanga, aha
+	noa iho ranei ki te hoko, ka mutu, hoki marie
+	atit ana ki nga kainga. e kore a matt mai
+	i noa wahine ki to trione, c kore e ruri
+	ruri, e pukana i te taone, c wakamutu te
+	hattrangi, a kore e tahae, o kore a tutu: kia
+	mea ni nga pakeha 11 Katahi nga tangata
+	maori ka wakatupn rangatira." Otira e
+	hoa ma, kahore i pahure to mnrama kotahi
+	kua taka etahi o nga hiahia pai kiia kore-
+	rotia nei; titiro ki a Heke, titiro ki nga
+	mahi o te Parawatt ki nga pakeha 0
+	Matakana ; titiro ki nga whawhai o nga
+	tangata maori ki a ratou ano, mo o ratou
+	whenua. Kit mea atu matou be aha nga
+	take o enei tutu ? a mea ana te tangata
+
+maori na to pakeha, a c mea ana nga
+pakeha ita to tangata maori, c men ann
+ratou a hoki haere ana nga tantrata innori ki
+o ratou tikanga tawhito. rena me rapu te
+take o taHone Heke, e men ana iti a tangohia
+ana tona whenua e te Kawana. E hin ona
+kainga i tangohia a te Kawnna-E hia o
+ona whanaunga 1 hereherea nontia-E hia
+ ona tangata i wakataurcknrekatin-E hia
+ ana mahinga kai I pau i te pakeha ?
+kahore, hore rawa. He alla oti te tangata
+maori i mea ai na te pakefin-na te whenua?
+I aha nga pakehn o Mangonui, o Oruru, o
+Whangaroa ki aia. ina ka mnru ia i a ratou
+-1 aha atu to kara ki aia ? kahore, he
+mate ttitu ano na tena ttLngfttn. Kia rongo
+mai ra koutou lie mate tenei mo nga
+tangata maori c noho ana i reira, a oma
+ana nga pakeha katoa, a kore a roa a kore
+0 tae atu nga kaipuke, muri rawa iho
+takoto noa ana te whenua, hore he kakahu
+mo ngn, tangata maori, tango ana ratou ki
+nga kakahu o nga tupuna. maumnu wakato
+noa i te riwai hei hoko ki to pakeha, nohea
+hoki he pakeha hei hoko.
+
+	Kei men koutou ko nga pakeha anako
+	ano c wakatakariri nei ki a Hone Heke.
+	kahore, e kore koin c wakatakarirl nga
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_5.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_5.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_5.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,67 @@
+
+
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+Na ta te Kawana i mea ka taia ]
+
+Vol 4] AKARANA, HATAREI PEPUERI 1, 1845. No 2.
+
+I te nuipepa o Hanueri korero atu
+matou i nga hiahia e  Rangatira
+Pakeha kia pai te noho o nga tangata maori kia
+rite haere te ratou noho me to ko te
+Pakeha rangatira.
+
+I mea ano hoki matou e tenei tau pea e
+ahua ke nga mahi e te tangata maori e
+kore e pera me nga tau kua pahure nei, otiia
+e pai nga whare e ahuwhenua ki te
+mahi e pai haere noa kakahu e ata noho
+nga tangata e kore e haere mai ki te
+taone me nga pu, me nga patiti, otiia e
+mau mai i a ratou riwai, poaka kanga, aha
+noa iho ranei kite heko, ka matua hoki marie
+atu ana ki nga kainga, e kore e mau mai
+i nga wahine ki te taona, e kore e rua
+ruri e pukana te taone, e wakamutu te
+ haurangi, e kore e tahae ekore e tutukia
+ mea ai nga pakeha.Katahi na tangata
+maoa ka wakataparangatira.". Otira e
+ hoa ma, kahore i pahure ai marama kotahi
+kua taku etahi o nga hiahia pai kua kore
+ rotia nei titiro ki a  Heke, titiro ki nga
+mahi o te Parawau ki nga pakeha o
+Matakana titiro ki nga whawhai o nga
+tangata maori ki a ratou ano, me o ratou
+,Wtenua. Ka mea atu matou he aha nga
+take o enei tutu, e mea ana te tangata
+maori na te pakeha, a e mea ana nga
+ pakeha na te tangata maori, e mea ana
+ratou hoki haere ana nga tangata maori ki
+o ratou tikanga tawhito. Tena me rapu te
+take o te Hone Heke, e mea ana ia e tau e ohia
+ana tona whenua e te Kawana. E hia ona
+ kainga tangohia e te Kawana E hia e
+ona whanaunga i hereherea noatia E hia
+o ona tangata i wakataurekarekatiaE hia
+ana mahinga kai i pau i te pakeha ?
+kahore here rawa He aha oti te tangata
+maori i mea ai na te pakeka,na te whenua?
+ I aha nga pakeha o Mangonui o Oruru o
+ Whangaroa ki ai u ina ka mutu ia i a ratou
+oi aha atu te kara ki ana a kahore he
+mate tonu ano na tena tangata. Kia rongo
+mai ra koutou te mate tenei mo nga
+tangata maone noho ana ki reira, e oma
+ana nga pakeha katoa e kore e roa e kore
+e tae atu nga kaipuke, muri rawa iho
+takoto noa ana te whenua, hore he kakaha
+ mo nga tangata maoritanga a ratou ki
+nga kakahu o nga tupuna maumau akato
+noa i te riwai hei hoko ki te pakeha nohea
+hoki he pakeha hei hoko.
+Kei mea koutou ko nga pakeha anake
+ano e wakatakariri nei ki a Hone Heke,
+kahore, e kore koia e wakatakariri nga
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_6.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_6.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_6.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+
+tangata maori mo to ratou whenua ka
+wakatuturia etea kore au e wakatakariri
+me a ratou mahinga ka takahia mo ratou
+ka rawakoretia.
+Tona he aha te tutu o nga pakeha o
+Matakana ma ke murua e te Parawhau,
+te wahine me nga tamariki te kau ana,
+hore he kakahu. E hara ottia ia no tenei
+I te tino kohuru. E pehea ranei koutou
+ki te pakeha mehemea e penetia ana e
+koutou wahine. E a ora koia te tukituki.
+E mea ana a Parihoro mo tana whenua?
+Ha I hea Parihoro i enei tau e whitu
+koe pahure nei te haere matau te oroko
+tukunga o taua whenua ? He aha na te
+haere ai ki a Ngatipaoa ki te iwi na ratou
+tenei whenua t ki te tono utu tena ko
+tenei haere he ana ki nga wahine ki nga
+tamariki ki te rapu uim he rawa tenei
+wakaamu he wakaairotutua tenei, a kite nga
+Pakeha apopo ake nei i aia, e mea Ko te tangata
+tenei uma nga wahine menga tamariki
+pakeha i mara, ia wakawa iho a
+Parihoro.He aha ra e Paohoro te haere mai
+ai ta te mua i nga pakeha o te taone nei
+penei ko reira kitea ai te toanga o tena
+tanga tena ko tenei ahu ke ana ki nga
+wahine muru ai te tohu mataku tenei.
+ He aha koutou te haere mai ai ki nga
+Kaiwakawaina tuku te pakeha ki a koutou,
+kauaka te tutu. Mehemeaka hoko he etahi
+o koutou i te whenua te aha te haere atu
+ka ki tangata nana I tuku kanaka ki te
+pakeha heoi he aha te han o te pakeha,
+heoi ano tanake hoko kau mehemea a
+kore aatei o koutou e whiwhi ki te utu i
+keimanga na te pakeha the kahore me
+aoutoewahatangata maori ano te he,
+mataerea akona koutou e wakarongo ki
+tenei korero hore rawa e pai te whenua,
+kore rawa Kia rongo ano hoki koutou heoi
+ano Mwaeranuia o te Kawana, apopo
+ake ite noho ana te hoia hei tiaki i te
+pakeha. 
+No te Waimate, Hanuera 25, 1845.
+Kia te Kawana,
+E hoa e te Kawana tena ra ko
+koe e rahi ana toku maha atu kia koe kia
+koutou katoa no te mea kua wakakinoa to
+ritenga atawai o te Kuini a te hunga tutu.
+kua wakakinoa ano hoki te atawai o te
+Karaiti a te hanga kua kino ke te ngakau.
+a kore e pai mo te wakarongo ki te
+atawai o te Kuini kua tukua mai nei tana
+aroha kia koe, kua tukua mai nei e koe kia
+matou ki te tangata maori. Aue te atawai
+o te Kuini kia wakaputaia ketia e te hunga
+tutume pehea e te Kawana ka taea ai te
+wakaraiata te ngakau tutu o te tangata, ko
+te kupu o te Atua te mea hei ake marie
+I te ngakau o te tangata no hea e marie,
+no hea e wakarongo ki te kupu o te hunga
+noho marie, kia mate ra, no pea ka mutu
+h tenei nga Rangatira maori te tatari
+nei ki te tau kupu wakamate i te hunga
+tuta kia puta mai i tou mainga ka mea atu
+au kia ratou Kahore ma koutou tena e
+wakaaro ko te matenga o nga tangata ko
+ reira koutou mea ai na te Kawana ano te
+kupu ma keha, ka utaina ki runga kia te
+Kawana Heoi ano taku korero kia koe.
+Na tou hoa aroha na.
+WILLIAM HAU.
+Kia Kawana Akarana.
+
+E hoa a Wiremu Hau,
+Tena ra ko koe e mataku aroha
+ki a koe, me nga tangata wakapono katoa.
+Ko nga tangata e tutu nei i tou kainga
+a kuaretia ana e kore ratou e mohio E
+aroha ana ahau ki a ratou ta te mea e
+mahi ana ratou I te mate mo ratou, ae
+wakakino ana hoki i nga tangata e noho
+tata ara ki a ratou.
+Otiia, ahakoa kino te hunga tutu, e kore
+te aroha o to Kuini e wakaahua ketia I to
+hunga ata noho o Nui Tireni. E matau
+ana hoki koe te ture wehe te ture o
+Ingarangi I te hunga tika i te hunga he,
+a kore hoki e whawhai atu ki te hunga
+ata noho. Ahakoa kino te tukunga iho
+a te mahi e Hone Heke me ana hoa,
+a koutou e wehi e kore hoki e ahatia te
+hunga wakapono i te tikanga a te Kuini.
+e kore hoki ahau e mea kia wakatika kia
+tukitukia te hunga tutu e koutou, ta te mea
+e kore ahau e pai kia whawhai nga
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_7.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_7.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_7.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+
+whanaunga i tetahi ki tetahi kia noho
+ano te hoa koia akau ka rua ai, kau a
+wakatika, kia kite ra ano ko I taku
+meake me wakakitea. Otiia mehemea ka
+aku mai ratou ki a koe te mea ke tena,
+e kore ahau e mea kaua e wakatika.
+He katoa te hunga e noho ona I
+Pewairangi I nga mahi a Heke a kore koe a
+mohio ki te nui o te he a oma katoa ana
+nga pakoa, e kore e roa ko nga kaipuke
+muri rawa Ihe ko o koutou Kai wakaako, a
+ka takoto noa te whenua, hore he tangata
+hei noho.
+E nui ana te pouri o toku ngaka mo
+koutou.
+Na tou hoa pono
+ROBERT FITZROY
+Kawana,
+Ki a Wiremu Hau.
+
+Te Waimate, Hanueri 27 1845.
+E hoa, e Te Kawana,
+Tena ra ko koe te taua toku aroha
+atu ki a koe. Ka tahi ahau ka wakahoki i
+taku pukapuka ki a koe, heoi e mea aua
+nhr,u mau te wakaaro ki a matou ki to
+hunga torutoru kua mea hoki koe mau
+matou e atawhai te hunga a piri ana ki
+akoe, mehemea he rangatira kaumatua
+ahau e ahei tau te pehi te hunga tutu, no
+te mea he tamariki ahau, otira ko taku
+tinana I nohinohi, ko taku ngakau I nui.
+Koia ahau ka mea ata nei kia homai he
+i ohi hei hoa moku Ko taku mea pai kia
+whawhaitia te hunga tutu ko te mea tera
+e ia. ai. Mau hoki te wakaaro mo etahi
+paura me etahi matau me etahi pa he
+torutoru o matou paura mo te ra kotahi he nui
+to Hone Heke no te Merikana me etahi
+kara hoki kia homai te kara a Hone Heke
+no Mankena kahore o matou. Mau e mea
+kei Kororareka ahau noho ai e pai ana,
+otiia kei tawhiti ahau e noho ana a te ana
+teka nohoanga, kei tawhiti ke nga pakeha.
+Ko te maua wakaaro tahi tena ko taku
+matua ko Tamati Waka, ko ahau hei
+wakakaha i roto i nga pakeha i nga tangata i
+maori e piri atu ana ki a koe. Mau
+wakaaro tetahi tohu mo matou kei puhia
+matou e the ai a whawhai. Piri pu aku
+wakaaro ki a koe a te Kawana.
+Na to hoa, na
+WIREMU REPA
+
+Karorariko, Hanuere 25, 1845
+Tena ra ko koe e rahi ana ta
+Matou aroha atu ki a koe. Tenei me ta
+matou pukapuka ka tuhituhia mu kia koe
+he wakahokia i atu mo tau kia matou
+me e matou tamariki mua tata tenei.
+Kahore a matou wakaaro e te Kawana,
+mo te pai anake ano.
+Kua titiro matou i tau pukapuka kia
+Ngapuhi pai ana nga korero. E pai ana nga
+korero e tau otira e kore kia pai mai koe
+ki te Waimate, ki te ahuahu, ki nga tangata
+I arahina mai a matou kia kite I
+Kororareka, ta te Pekama.
+Kahore ano matou i kia rongonoa atu ki te
+tikanga o taua wakaaro kia matou, otira a
+mea ana matou ki au wakaaro he wakaaro
+pai anake ano. Kua tae atu matou inanaki
+kia Ruku ki te tohe I nga hoiho o te
+tika tena, riro i a ia, kia wakahokia mai a ia.
+heoi e mea ana moi Kahore, a kihai tukua
+mai e ia kia matou. Mau te kupu kia
+tangohia poti, matou ka riro mai heoi
+a wakaaro ana matou ki tau kupu pai.
+Heoi ra kahore ano i tatu a matou
+waka tre a ma ma matou we whawhai ano
+ka no te tangata tutu tena ka penei tonutia
+me korero pai ekore e mutu te tutu. Heoi
+ra a Te Kawana haere mai haere mai,
+mauria mai nga kara mea ra koe hei
+kara whawhai ma tatou.
+Heoi ano ka mutu te matou pukapuka
+ki a koe haere mai ki ou hoa kia Te Waka,
+kia Wiremu Waka Terau, kia Wiremu
+Repa.
+NA WIREMU REPA,
+tana
+WIREMU WAKA TURAU, X
+tohu.
+tana
+WAKA NENE, X
+tohu.
+Kia Te Kawana.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_8.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_8.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_2_8.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,79 @@
+E hoa e te Waka Nene, e Wiremu Repa, e
+Wiremu Turau,
+Tena ra ko koutou, e nui ana toku
+wakaaro mo koutou. Kua tae mai ki au
+to koutou pukapuka i tuhituhia nei i te rua
+tekau ma rima o nga ra o Hanueri, a ka
+tuhituhi atu ahau i tenei ki a koutou.
+Ko Heke, me nga tangata tutu o to
+koutou kainga, e kuare ana, e kore e mohio,
+e pouri ana ahau mo ratou e aroha ana
+toku ngakau.
+E mahi ana ratou i te kino mo ratou, me
+nga tangata katoa ano hoki e noho tata
+ana ki a ratou. Ahakoa tutu te hunga
+tutu e kore te atawhai o te Kuini e 
+wakaahuaketia i te hunga ata noho. E aroha
+ana te Kuini, me ana Rangatira ano hoki
+ki nga tangata ata noho.
+E mohio ana koutou he ture wehe te
+ture O Ingarangi te hunga hara i te hunga
+hara koe a kia kaua e aha atu ki te hunga
+hara kore.
+Ahakoa pakeke taku mihi ki a Heke
+me ana hoa, ana koutou e wehi e kore
+hoki te Kuini e aha atu ki a koutou.
+E mea ana koutou kihai koutou i tino
+mohiop ki aku wakaaro pai mo koutou otiia
+e mohio ana koutou he wakaaro pai.
+E hoa ma ko aku wakaaro mo koutou he
+wakaaro mo koutou pai. I mahue atu
+taku whenua, haere mai ana ahau ki konei
+ki te mahi i te pai mo koutou. E hia ranei
+tau e noho ai ahau ki konei, ka hoki ano
+ahau otiia mehemea ka kite ahau e pai
+haere ana koutou ka roa iho pea taku
+nohoanga otiia, ka kite ahau e kore koutou
+e pai haere ka hoha ahau, ka mahuetia iho
+koutou, haere ana. E nui ana toku aroha
+mo koutou me to koutou motu otira nui
+rawa ake ana taku aroha mo taku whenua
+me taku iwi.
+E wakapai atu ana ahau ki a koutou
+mo to koutou haeretanga atu ki te
+tiki i nga hoiho o te Rikitene, otiia kaua
+e tangohaia maoritia tate mea e kore ahau
+e pai kia whawhai te whanaunga ki te
+whanaunga otira kia noho ano he hoa
+koia ahau ka mea atu ai taria kia kite
+koutou i aku mahi.
+Mehemea ka haere mai ratou ki te tutu
+ki a koutou ka wakaae atu ano ahau kia
+wakatika koutou e kore au e mea atu kia
+noho.
+Ko Heke me Ruku me era atu tangata
+tutu e mahi ana i te kino mo ratou me
+nga tangata e noho patata ana ki a ratou
+ko nga pakeha e oma ana e kore e noho
+muri ihi ko nga kaipuke muri rawa iho ka
+mahuetia koutou e o koutou Kai-wakaako,
+mahuetia iho to koutou kainga hore he
+tangata hei noho.
+Taiho ka haere atu ahau ki Kororareka
+ka maua atu etahi kara me etahi aha noa
+iho.
+Noho marie ra ki Kororareka ranei ki
+Hokianga ranei otira mehemea ka tohe
+tonu a Heke te tutu ki a koutou pehia ki
+raro kei wha pehia e ahau.
+Na to koutou hoa
+ROBERT FITZROY
+Kawana.
+CHRISTOPHER FULTON, Kaita o te Kawana.
+
+
+
+
+
+ 
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_10.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_10.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_10.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,100 @@
+wakaaetia ana o Ngapuhi e nga tangata
+katoa kia noho ia ki tenei wenua hei
+Kawana mo tatou no reira ra!
+i wakaarohia ai te kara  korerotia nei. Hei kara
+tiaki matou ra i a koutou. kei
+puta mai tetahi iwi ke a Wiwi ranei a
+Marikena ra nei, e waka ra nei kei
+tangohia kautia a Nui Tireni e ratou.
+Tena pea koutou te ki mai na, Ko wai i
+hua ai he kura tiaki he kare wakataupakeha
+pea i te tangata maori. Kahore
+kahore he pohehe no koutou kia matou
+tikanga i pa mai ai o koutou kupu ki
+mai ai koutou he kara tango i o koutou
+wenua.  Tena Ngapuhi kei hea te wenua
+i tangohia kautea e matou. kei hea te
+nohoanga o te pakeha kahore i atua?
+Ne? Ki mai ki a Kahore kau te wahi
+wenua i riro kau mai i a matou heoi ano
+ko nga Wahi kua utua e matou e takoto nei
+i a matou - ka patao I tangohia noatia a
+matou tetahi ahi o o to koutou wenua
+kahore i utua e ai, ka tika ai tena
+korero, he  kara tugo wenua tena
+kara.
+Na te aha i kore a riro kau nga wenua
+o runga i nga pakeha hua atu na te kara
+nei, na nga tikanga o te Kawana i wakaaroa
+hoki kahore i ata tika marire te
+munga o ana whenua i mua katahi ano ka
+tika nei. Ae ra kahore tenei kara i tango
+kau i o koutou wenua engari ia he kara
+wakatapu i o koutou wenua kei riro i te
+iwi ke koia i hoatu ai hei kara mo tatou
+mo koutou mo matou..
+Kua rongo koutou ki Tahiti ki te motu
+tangata maori kua riro nei i a Wiwi. Ko
+Pomare te ingoa o te rangatira o taua
+wenua. Inoi kau ana ratou e mua ra ki to
+matou Kuini kia hoatu to matou kara ki a 
+ratou hei tiaki i to ratou wenua kei riro i a
+Wiwi. Wakarongo mai, moi kau a Pomare
+a kahore i hoatu. Ka rongo a Wiwi
+kahore i hoatu to matou kara ki a Pomare.
+Ka utaia nga hoia ki runga ki te kaipuke
+ka rere, a te tangata rawatanga ki Tahiti
+he wakataurekarekatia rawatia e ratou
+nga tangata maori o tenei wenua. Mimiti
+ana te tai o Tahiti i a Wiwi! Na! he iwi
+nui ana tana iwi, he penei ano me tatou, he
+tangata maori hoki, Ka pa! tukua e matou
+te matou kara ki a ratou ina kahore o
+pa te ringaringa e Wiwi ki a ratou. Tena
+me kahore te kara nei konei e kore oti
+ainei e tae mai a Wiwi ki Nui Tireni ? Kua
+tae noa mai pea, ratou ranei tatahi iwi
+ke atu ranei. Tena hoki me ko ratou kua
+tae mai, ko matou i a kia ngaro atu, me
+ko ratou i tae mai kua peheatia koutou e
+ratou? ae ra kua paheatia koutou a
+ratou? wakarongo mai me ko tetahi iwi
+atu konei kua puhia kuritia nga tangata
+maori kua wakangaturia ketia e kore e
+taea te huna. Kei wakateka mai koutou
+ki te kupu nei ma koutou e ai atu ki nga
+pakeha katoa. Koia ra, au i mea mai he
+kara tiaki tenei kara i a tatou, me to
+raukura e te rangata maori na ka poua
+ki te wenua te wakatapunga he tiakitanga
+ i taua wenua i poua ai, waihoki ko te
+kara nei he wakatapu I a tatou i a
+matou ia koutou, kei wakataurekarekatia  e
+tetahi iwi atu te tiaki hoki to tatou
+wenua. Heoi ra me wao tetahi pito o
+taku korero mo tetahi marama ano. Otira
+wakaaroa nga tikanga nei kei pohehe
+koutou.
+KO TE PUKAPUKA O POMARE, TE KUINI O
+TAHITI KI A RUI PIRIPI, TE KINGI O WIWI.
+
+E te Kingi nui o Wiwi ma te Atua pono,
+koe e wakaora.
+Tenei taku korero ki a koe e te Kingi,
+me nga ma kua mahia nei ki oku wenua
+a etahi aku tangata a etahi o te tangata
+kaipuke ka wakapuakina nei e au ki a
+koe.
+Wakarongo marire mai koe ki taku kupu
+ka ki mai ai e tika ana ranei te mahi a To
+apiha e Te Pote rua ki au, kahore ranei
+ara taua tangohanga taku moni, a rua nga
+mane o nga Tara tana aringa mai ki au kia
+wakapai an ki taua pukapuka me tana
+tangohanga kautanga i taku mana.
+Kia mohio koe e te Kingi I te timatanga
+ano heoi ano nga tangata o Wiwi i noho
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_11.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_11.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_11.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+
+
+ki taku wenua i mua i te tau 1839, toko
+iwa tokoiwa anake ko nga ingoa enei.
+Ko te tuatahi ko Hohepa Repepara, ko
+tetahi o ona ingoa ko Ho Moko. I u mai ia
+ki konei i Mahiha i te wenua i noho ai
+ia, he iwi kai tangata te iwi o tana wenua
+taia ana e ratou nga kanohi o te tangata 
+nei ki te moko.
+He tangata wakahihi he tangata riri
+taua tangata, he ngangare tonu te mahi o
+taua tangata ki oku tangata.
+Ko te rua ko Nikora te ingoa. I U
+mai ia i te kaipuke o Marikena i te tau
+1839 he tangata tutu taua tangata he
+tangata hoko rama he ware puremu tona
+ware. I riria ia mo tana tutu ki nga tikanga
+o matou ture.
+Ko te tuatoru ko Wikia tu mai ia i
+tetahi kaipuke Merikana I te tau 1840 He
+tangata kino, te tangata tutu rite tahi raua
+ko Nikora riria hoki Ia mo tana tutu ki
+aku tikanga.
+Ko te tuawa ko Peremana i haere mai
+ta ki konei i te tau 1834. He kamura I
+rere mai rungate kaipuke Marekana. E
+ngari ia kahoraipera rawa te kino we
+era kua korero ra! hoko rama i tutu
+hoki i riria at otira kahore e Peremona
+a Wikita a Nikora, a Ho, I wakakinonga
+kautia tika ano taku riringa ki a ratou
+e mohio ana nga tangata katoa.
+Ko te tuarima ko Rui I I mai ia ki konei
+i te tau 1830, engari ia te tangata
+pai kahore ona kino kahore ia riria e au.
+Ko te tuaone ko Ruka. I rere mai Ia I
+tana kaipuke hokohoko i te tau 1838 no
+muru ka utaina ana tona wahene me ana
+tamariki ka noho tona ki roto ki a matou
+te tangata tika ia, kahore i riri mai ki a
+matou kahore matou i riri atu ki a ia he
+tangata pai ana tangata.
+Ko te tokowitu ko Wiremi I tae mai
+ta ki konei i te tau 1838 kahore ona kino,
+he tangata ngawari e arohaina ana e toku
+iwi e noho nei i roto i a ratou.
+Ko te tokowaru, ko Panata he rangatira
+kaipuke hu ano ia ki konei i tana rerenga
+atu ki Poihakena kotahi ona tau i noho
+ai ia ki konei ko te tau 1841, engari i
+wakawakia ia mo tana patunga i tetahi e
+aku katipa na te kupu o ta kai wakarite
+o Marikena i tukua ai e au otira he
+tangata pai ia kei Hawai e noho ana koe
+ana tona ngakau mo taku tukunga atu ia ia.
+Ko te toko iwako Manuwiu he kaiwakatere
+kaipuke no Wiwi i u mai ia ki nga
+mautere nei i te tau 1828 kei Huahine e
+noho ana. Te mea i riria ai he rerenga
+mai no tana kuri ki te ngau i taku ka
+wehea e oku tangata pehia kautia ana a
+Manuwiu e tetahi o oku katipa, ko Moia te
+ingoa ka tahuri mai ia ka meke i te katipa
+kahinga no reira ra ka rongo a
+Marenu ka tohe kia peia e au a Moia
+kahore au i wakaae, wakatia ana e au tana
+mate: kahore oti i au te tikanga? He
+tangata kino a Marenu na ana korero
+he ki a Tu Pete Tua i meinga ai hei Kai
+wakariterite mo Wiwi. He tangata hoko
+rama ka oku tangata te tangata puremu ki
+te wahine o tetahi tangata tutu ana ki
+aku tikanga, kahore ona wakama ki ona kino.
+Heoi ano ra e te Kingi. Titiro ki nga
+korero tekateka e Tu Pete Tua i mea ra
+ia, i tutu kau ahau ki a Wiwi i pakaru i
+a ratou ware, i tango i a ratou taonga.
+Tenei hoki tetahi kupu mo nga mihinare
+Wiwi, tokorua i o ma ki konei i te tau
+1836 i hoe puku mara ka kahore
+i Wakaaetia e au kahore ou I pai kia noho
+raua ki uta, kahore au i kino ki a raua
+kahore au i riri ki to raua wakapono i wakaaro
+kau au, kati ko nga tikanga kua
+wakaakona nei ki toku iwi kei homai he
+tikanga ke e raua ka waiho ai hei take riri
+taupatupatu ranei, hae ranei ki a matou
+Wakamaori.
+Heoi kahore nga mihanare Pikapo nei
+rongo ki aku korero kia kaua raua a
+hare mai ki uta kia wakaae ra ano au.
+Me kino aku tikanga he aha ra te ki
+atu ai ki o taua rangatira ? kahore I tika
+kia poka kau ratou ki te pehi i aku
+tikanga no reira ra e wakahokia ai e au ki
+runga ki te raua kaipuke. He kupu teka
+te kupu ra i toia riritia e au. He aha taku
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_12.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_12.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_12.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+kino ki nga tangata nei? Ko raua ra i he.
+E ngari ra ko Te Pete Tua i te rawa no
+te mete te tino rangatira manuwao o Wiwi
+ia mohio aata ki nga tikanga ki nga
+henga.
+No te tau 1838 i u mai au a Te Pete Tua
+e runga e te kaipuke nui i a  Wina ka 
+hoe atu ia Marenu ki runga ki te kaipuke
+ka ki atu ki a ia.  Ka pai te wenua nei hei
+wenua mo Wiwi wakarongo mai ki taku
+korero kia riro ai te wenua nei i a koe
+npopo. Katahi ka tuku a Te Pete rua to
+punga o tona kaipuke i Motuhata nu e
+noho ana tawahi o te pa o Papete te
+turanga o te kaipuke nei.
+Ka tukua mau e Te Pete o tetahi o
+ana apiha ki au me te pukapuka ka ki
+mai E nui ana te riri o te Kingi a Wiwi,
+ka ata me taku tutu ki nga tangata o Wiwi
+mohe ki Tahia mo nga Mihanare Pikopo,
+ka ki mai hoki i haere mai ia ki te rapu utu
+kia hoatu ai e au aku moni, kia rua nga
+mane o nga Tara Ka riri mai te tangata
+ana kawe mate pukapuka ka mau
+tona ringaringa ki tana Hoari ka mea mai
+ki au. E He aha koe ka tutu ai ki tenei kawi
+nui ki a Wiwi ? Heoi ano ka wakaaro
+oku tangata me ake pea werohia au ki te
+hoari o te tangata nei. Ka mea mai ratou ki
+au, Haere e oma Ka mea mai ano taua
+tangata o Wiwi ra, e ono tekau nga
+manuwao o Wiwi meake rere mai.
+Katahi ka wakaaro nga Mihinare oku
+hoa atawai ano e mua nga tangata na
+ratou au I wakaako ki te meinga a Te Ariki,
+e atawai tonu nei ki au a homai tonu
+nei i nga wakaaro pai ki au, ka ki mai
+ratou ma ratou e rapu nga moni. No reira
+nei ka wakaae atu au kia utua. Katahi ka
+mutu te riri e tau apiha o Wiwi ka hoki
+ki te kaipuke. Katahi au ka eke ki runga ki
+te waka maori ka hoe ki Paopai kahore
+au i hoe atu runga i te poti kei
+mohiotia au, kei puritia e Tu Pete Tua.No muri
+tata I au ka tonoa e Te Pete Rua ana hoia
+ki Motuhuta rongo au te mea I tonoa ai
+hei pupuri i au kia utua ai nga moni
+ka tukua ai au e ratou. Heoi ano kahore
+ata i mana i a ratou. Ka haere ata ki uta o
+Papiete ki runga ki te Maunga, ka tahi
+ka huihui mai taku iwi ki te tiaki i ata. Ko
+te tikanga ra tenei o nga mahi nei, Tena
+e pehea ana koe e te Kingi e tona iwi
+nui E e wakaae ana koe, e wakapai ana
+a nei koe ki te mahia e apiha ki au ki
+a wahine e noho noa iho nei ?
+Tenei hoki tetahi wahi ka wakapuakina
+nei ana ki a koe. I te tau 1839, ka
+tae mai ano tetahi kaipuke e Wiwi ko
+Atemihi te ingoa ka paea ki runga ki
+te kowatu I te Aharoa ka pakaru, kahore
+m totona Na tetahi pakeha o Ingarangi
+ko Eperia te ingoa nana i wakaora, rau
+noa ata hoki nga tangata maori o toku iwi
+e mahi tonu ana ki te papa I te wai te
+ao to po, koia i ora ai, a ka tona ki uta,
+e rua nga marama hanga tonu ana i te
+pakaru o te kaipuke Heoi ano ka tua
+matou i nga rakau papa ka hoatu ki te
+rangatira o te kaipuke a maha noa ata
+hoki nga mea i hoatu e matou hei hanga.
+I taua kaipuke ka mahia ka oti ka
+kokirihia te kaipuke ki te moana ka tika
+katoa nga mea e te kaipuke mo te rerenga
+atu ki waho ka purua nga pu repo katoa,
+ka karangatia wakarerea aku tangata kia
+huihui. Ka tohe mai ki au kia
+wakakahoretia ana etahi o taku tikanga kia
+wakarerea e matea te tikanga wakapono
+o nga Mihinare, kia tango matou i ngra,
+tikanga o Pikopo kia wakaturia e matou
+te ware karakia mo Pikopo. E kore tenei
+e taea te huna e te rangatira o taua
+kaipuke, ahakoa te ki mai ia kahore otiia
+wakapono. Tena e te kingi e wakapai ana
+ranei koe taua mahi? E kahore oti te take
+mo taku riri ki a Wiwi ?
+(Taihoa ka korerotia te toenga o tenei pukapuka
+Ta te mea kua tatua, kua wakaritea te
+murunga a Parihoro a te Koukou ma i
+Matakana.
+Heoi ano ka mutu te tohe atu te ki o te
+Kawana ratou, ka kia mohio nga tangata
+katoa ka wakakahoretia nei e te Kawana
+pukapuka mo ratou i tuhituhia ra e ia au
+te waru o nga ra o Hanueri.
+CHRISTOPHER FULTON, Kaita o te Kawana.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_9.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_9.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_3_9.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,65 @@
+TE KARERE O NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA, HATAREI, MAEHE 1, 1845. No 3.
+
+I korerotia i te nuipepa o Pepuere te
+tutu a Hone Heke ki te kara o Pewairangi
+ata korerotia e koutou nga korero i raro
+iho nei, he wakapauakanga i te tikanga o 
+taua kara kia mohio ai koutou katoa.
+Otira kua wakaarahia ano e matou to
+tatou kara ka hua nei hoki te kino. Kei
+mea nga tangata katoa na matou na te
+pakeha i poka noa ki te haere mai ki konei
+kahore na koutou ma te tangata wenua i
+karanga mai i haere mai ai. Inahoki te
+pukapuka i tuhituhia e Ngapuhi ki a kingi
+Wiremu koia matu i mea ai, he ngakau
+tutu ano na etahi o Ngapuhi i pokanoai ai
+ki te kino. Otira kei wakaaro nga Tauiwi
+ko katoa o Ngapuhi e tutu ana kahore he
+rangatira ano e noho pai ana he tangata
+ano e noho tutu ana. Ahakoa ra ko te
+tangata e mahi ana i te kino, tona utu
+akuanei he mamae mona. Tena ko te 
+tangata e mahi ana i te pai, ka wiwi hoki ia
+ki tona utu he pai hoki mona. Heoi ra ata
+wakaaroa marietea nga korero o raro 
+iho nei.
+Haere ra e te pukapuka nei ki nga 
+tauiwi katoa o Nui Tireni. E hoa ma tena
+pea koutou na ka rongo ki te kara kua waiho
+nei hei take riri ma te Kawana ki a Heke
+ma. Kua rongo ano pea koutou ki te
+taenga atu o te Kawana ki Tokerau i mua
+ra, i tukua ai te karere ki Poihakena ki te
+tiki hoia. Ka utaina nga hoia ki runga ki
+te kaipuke ka rere mai a ka u ki Kororareka.
+Ka rongo a Ngapuhi ka wehi
+ka huihui ratou ki te Waimate ka
+komiti a ka houhia te rongo a te Kawana
+ki a ratou ka wakahokia nga hoia. I
+taua huihuinga ra i wakapuakina mariretia
+e te Kawana te tikanga o te Kara o
+Ingarangi nei ki nga tangata maori, i
+wakatupatoria hoki ratou kei pokanoa
+ratou ki taua kara, kei hua te kino.
+Heoi ka noho marire a Ngapuhi na wai
+ra, ka hoki a Heke ki tana mahi kotia
+pukutia ana te kara i te po. Koia ra, kua
+tupu ra te kino ka hui nei i raro i a
+Ngapuhi. Koia ra ka wakapuakina nei te
+tikanga o te kara nei kia koutou, koia
+tenei, I mua ra ka rongo a te Kuini ratou
+ko nga rangatira o Ingarangi kua wakamine
+mai nga tangata o to matou iwi ki
+Nui Tireni ka rongo ra ki te mano o a 
+ratou mahi tutu ki nga tangata maori
+ka tupu to ratou aroha ki a koutou kei
+wakataurekarekatia koutou e tetahi iwi
+atu ranei, e etahi o matou ranei ka wakaritea
+e ratou a te Kawana tuatahi, kua mate ra,
+kia haere mai ki tenei wenua 
+hei Kawana. Heoi ka u ia ki Waitangi, a
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_13.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_13.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_13.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,69 @@
+
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+Vol 4] AKARANA TUREI, APARIRA 1, 1845.  No 4
+
+Ma taua ma te Maori hanga kua
+hoha, noa ata nga korero o te mea a Hone
+Heke. He ahakoa ko te rau o te iwi kia
+rongo kau i nga tikanga e kake ai ranei i
+te wahi ranei o pokaikaha ai te Tangata
+Tutu e Ngapuhi e takoto ake nei he
+tirohanga ma Taua ma te hunga noho marie.
+Noho nei  Noho nei me te whakatea
+tieke ki nga taki i te Merikena te iwi i
+karangatia hei awhi mona e haria te
+tino tangata te mea poka nei ake te
+korero e nga Pakeha o te Wahapu. I penei hoki
+pea ianei nga mea mai ki a ia ki a Heke, e
+E ai te mea e kakaha to Whainga, tenei
+taku kaipuke kia rere kei tawahi kei te
+hoko mihi etahi Paura.  Whakarongo
+ana ko te tangata nei me te koa e te
+ngakau ehara! tupu teina kihai i whau
+ki tore mai ko te ringa o te tupuna o
+Kawiti, heoi ano ko te nuinga i nui ai
+Homai hoki e tera ki a te Kapotai tuaranga
+a tohu ana, E toru rau topu wahia e
+ono ki ake mo te whawhai kau ki te
+Pakeha titiro ana te Mihinare ke kino
+nei kei runga tena ta Te Wiremu i Te
+Kepa, a Te Reweti I te Ropiha, e Te
+Waka Nene a Tarena, a Te Awa a wai
+Rangatira mo te pai tena mo te Atawai
+ki te Pakeha, E hua e ngari te tetahi
+wahi kia nohinohi ara i nonoho ehara
+
+ka tino kawea e te Taua ki Kororareka.
+Nohoia mai e te pakeha kotahi rau topu
+ko tera ki a Heke i ngare kia kawea
+awateatia ka tapa tino ko te tupuna ke
+Kawiti takahia a Potia heoi ano kihai no
+te ra ka tu e kekere ana e toru tino
+tekau takitahi o te Pakeha tutia ai nga 
+rata e rata o Kawiti. E rua tino
+takirihanga o te Maori tangohia ake e te Pakeha
+ko te whanau a Kawiti mate
+rawa tangohia ata o te raua ko te Rangatira o te
+Manuao kihai ata mate. Ko nga mea
+Rangatira aneiko aku o nga hu a te
+Taati riro i te Pakeha. Waiho iho ko te
+rakau iringikara atu tera ki Kaikohe kia
+Hone Heke. Ehara i te mea he mea
+tango a whawhai kihai hoki tangi Nga
+Pu he mea noho maori noa iho te Pa o
+te Hoia i Maiki e Te Taua ko nga
+Pakeka koia kua riro noa atu ki waho noho ke
+iti waiho ka tatari he Pa taea mo Heke. Mate
+iho i konei ko te mokopuna i te Waka raua
+ko Patuone na tenei ki te Taua auaka te
+hikakatia e te Pakeha ko te kaumatua
+kore hoki, penei ahakoa iti te Pakeha, haere
+ana tera ki te Tata, ka wati. Akuanei ka
+wehi tenei ka it Heke te kia whanga mai
+mona i te Waimate raua ko Hokinga.
+Heoi ano ko te unga tonutanga mai o
+te kaipuke Marikena he Manuao ka tahi
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_14.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_14.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_14.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,96 @@
+ka pau atu te karanga a Heke ki te
+Rangatira. E hoa mau a Pewairangi ne. 
+Katahi tera te Rangatira o te Manuao ka ki
+mai. E Ia e Heke kahore tonu ahau
+e pai ki te kainga kahore he kino a toku
+Iwi a Marikena ki te Pakeha o Ingarangi
+e ata Noho ana te Pakeha o te Wenua ka
+murua maoritia e te Tupuna e Kawiti e
+ai te mea e tahuri koe ki te Pakeha o te
+tahataha ka tino riri Taua Nan, Ekore
+koe e hira ake tena iwi Ingarangi tona
+iwi Nui, he mano tini waioio. Nau koe
+kia tohe ki te tutu ina ko te Ngaronga e
+Ngaro ai koe a koe anake ano ia hoki te
+tangata tutu. Heoti ano wakarongo
+tonu pea te Tawiti nei ko te tino rarunga
+ramai hore he kuhu kaim hamuma a!
+Waha. Ko nga Paura ma Heke tangohia
+ake e to Rangatira o te Manuao.
+E tama ma ki te rapu ake i te Ngakau, he
+ra tahi tonu ina tenei tu tangata Ina ra
+moe iho nga Tohanga o Ngapuhi he ra tahi
+tonu Ma te Tai epari mai nei ka he ai te
+Manawa, o te Iwi tutu koia, Ki ake
+tenei Rangatira he mea pai kia ahatia
+taua mahi e tenei mea e te Tutua heoi te
+mea ma te Kuware, he tangotango i te
+oneone hei tana Riwai hoko poro tupeka. 
+ ko Nga Ahuareka anei i te ata Noho
+raua ko te Rangimarie tena ko Kaikohe
+raua ko "Taumarere he tuohu pea ma
+tena Iwi a te Makariri ka whai hoa takaro
+hoki ki taua Taonga i hiahiatia Nuitia ai e
+Ia. Koeuea Poa. Tupeka mara, e hanga
+nei ki te Rarauhe ekore hoki te kaipuke
+e tata atu ki "Taumarere te arainga
+mai e te Manuao.
+waiho ma tenei mea ma te Kaware te
+ Atanoho Ahakoa ko te tata, kua atu ki
+te Pakeha Auea tak a Ariki e te Kawana
+t a Taku Mata e te Pakeha i wakatupuria
+ai ahau i Rangatira iti i Nui Tireni.
+
+KI TE KAI TUHI O Te KARERE.
+E hoa, e mea ana ahau kia tuhituhihia
+e koe te timatanga o te mahi Whakaako,
+ki a kura Weteriana, konei i Akarana.
+No te 5 o nga ra o Maihe i tae ake ai a
+Kawana, me nga Rangatira Pakeha ki te
+timata i nga mahi o te kura. ka rupeke
+ratou ki roto ki te whare katahi ka korero
+a Te Rore tetehi wahi o nga karaipiture
+ka inoi hoki ki te Atua a ka mutu. Na,
+kei runga ko Te Kawana e korero ana.
+Ka mea ia,E koa ana ahau ki te mahi
+nei ta te mea e maharia ana ahau, ma te
+penei ka kake ai te maori. Ka kake tona
+mohiotanga, ka ngu tikanga o te Pakeha,
+ka tupu haere hoki te wakapono. Koia
+ahau ka wakapai atu nei ki tenei kura. 
+Katahi, ka korero a Kawana ki nga take
+i wini ai te tima Weteriana i mea ia
+I te oroko timatanga o te Hahi Karaitiana
+i tika nga mate, otira kihai taro ka tupu
+te he i roto i te Hahi. Ka he nga
+waka akoranga me nga mahi i nga tangata ka
+te nui haere ana te he i nga tau
+na wai witi a ki te hoa kuare, hu kia tupu ko
+Matina Ruta. Otiia ite te Atua ia i
+wakaatu hei wakatika te nuthi hei kamura i
+te wakapono, hei wakahoki ka tahi ki
+te tikanga o nga karaipiture kua mahue,
+a, ka tupu i reira te mahi o te Hahi o
+Ingarangi ka mahi, a kihai taro ki he
+ano ka mangere noa iho nga tangata,
+ngaro noa nga mau ki a ka tupu ko
+Hoani Weteri me me ona hoa. I tupu ratou
+i roto i te rima engarangi titiro ana
+ratou ki nga mahi ka ha, na ka kaha ratou,
+ta Hoani Weteri mai ki te Kauwau i nga
+kupu o te Atua kia nui te ratou tohe ki
+nga tikanga o te wakapono, kake ana te
+mahi i reira ia e mai nei ano. Kahore
+ahau i wakaaro te Hahi ke ano te
+Weteriana. Ki atu ia kotahi ano te take, kotahi
+te pukapuka kotahi te wakapono, kotahi
+ano hoki te mutunga. Kia kite ahau i te
+nui o te mahi o tenei Hahi, koia ahau ka
+wakapai atu nei."
+Katahi ka mea a Kawana  E wakaaro,
+ara,iriri ki nga kohikohinga moni i
+tawahi hei kawe i te rongo pai ki nga taniwi
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_15.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_15.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_15.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,101 @@
+
+
+
+katoa ? E nui ana te kohikohinga a nga
+tangata o tenei Hahi hei kawe mai i nga
+kai wakaako moe noa tikanga ki tenei motu.
+Koia ahau ka mea ai, kia kaha tatou nga
+pakeha o konei ki te wakatupu i te mahi
+iwi, Katahi a Kawana ka mea ki a Te
+Rore.  E hoa, e Te Rore i au e mahara
+nei ki te kaha o koutou Hahi ki te
+wakaako i nga tangata maori ina e
+wakapai ana toku ngakau.
+Heoti ano ka mutu ta Te Kawana ra ,
+kei runga ko te Karaka e wakamaori ana
+I nga korero e Te Kawana ki nga tangata
+maori. Ka mutu tana kei runga ki Te
+Patara e korero ana ki nga komiti tapa
+ai te kura nei, me nga kohikohinga moni
+a nga pakeha. E witu tekau pauna, kua
+riro mai, hei wakaatu i te ware, otira kihai
+rite Kamutu  nei kei runga ko Wiremu
+Tera Te Awaitaia. Koina ano te pai o
+ana korero ana na! Ka mea ia. Tenei
+taku wakaro I mua kahore a matou pai.
+Kihai matou i mohio ki a Te Karaiti i
+poanau katoa o matou tupuna me matou
+hoki i poauau noa iho. Heoti ano ta matou
+I pai ai he patu pautua ana matou
+wanaunga kainga ake patua ana matou e
+o matou Wanaunga pau ake, I naianei,
+kua tae mai tenei wakaaro hou, wakaaro
+pai, ma koutou, na nga pakeha kawe mai
+ra koutou i wakakite mate ingoa o te
+karaiti te taku kia wakaora. Katahi
+matou ka mahara koia, kei a koutou te
+Atua pono. I mua i wakaaro matou ae,
+Atua ano to matou ka rongo ki a koutou,
+katahi ka mohiotia e hara nga Atua, maori,
+ka mea matou me wakarongo tatou ki ta
+ratou korero. Koia koutou kua kite i a
+matou e noho ania i runga i te pai. E
+Mahara ana hoki atuia, ka he matou i
+imarie he ana ki to koutou aroaro.
+Ko ta Te Kawana i mea ki nga wehewehenga
+ i roto i nga hahi e tika ana. Kua
+rongo matou he hahi taurekareka to 
+Weteriana, te Hahi rangatira te Ingarangi ko
+tetahi e haere ana ki te renga ko tetehi e
+haere kia ki te rangi. Kahore matou i
+mohio ki te wakaaro ki enei tikanga e hara i a
+matou, na koutou ano me waiho ma koutou
+e wakarite. Ki to matou wakaaro kotahi 
+ano te take ko nga hahi erua he manga
+no te pakiaka kotahi, e hari ana a hau ki
+taku rongonga ki a Te Kanawa i a ia i
+mea kotahi ano te take.
+ Tenei ano hoki tetete wakaaraku.
+Kotahi te tangata ki runga ko te
+kauparaha. Otiia kua wakaritea tera e Te
+Kawana, me waiho tera. Ko matou ko
+Waikato kahore ano he khio o matou
+ona te kino pai.
+Kotahi anokiraro, ko Hone heke E,
+He mea taua wakaaro E kore taku wakaaro
+e eke atu ki runga ki taua. Ki te mea ka
+tuhituhi mai ia ki au ka mea mai i roa.
+E Wi, e kore koe e pai hei hoa moku tenei
+kei au te tikanga e kore au e rongo. Ko
+te mai pai ki au ma me noho marire E
+kore aiwu  wawai ma te tangata e kite
+mai, te ra, ki au, katahi ahau ka wakatika.
+Na ko Hone Heke, e  rite an iti ki a
+Ponupata i a ngangare ia ki a koutou i te
+takiwa iho, ko ai te utu mo tana kino 
+Waihoki, me Heke, ka tohe tonu ia ki
+te kino, a te tukunga iho, koia ano te utu.
+Ki te rongo nga rangatira o Waikato o
+Manukau, o hea e hoa kaua e atu i tatua
+tikanga. Ki te mea ka haere mai ia ki
+konei ka mea mai koutou ki te wakatika
+matou ka wakatika a koutou e wehi.
+E kore matou e pekimona ma koutou e ki
+mai kia wakatika, ka waka tika matou.
+Ko te kura pea e wakama ana ahau ki
+tenei, hei wakatutia ite matauranga na tenei
+mana i ora ai matou.
+Ko Hone Heke, kia mahara ia ki te kupu
+o te Karaiti i mea ko te tangata ki ta nei
+tona ringaringa ki te parau, a He titiro ano
+ki mua ekore ia e pai mo te rangatira
+tanga o te Atua. Ehara tenei kupu mo
+Heke anake otira moku, mo nga tangata
+katoa hoki. Kia kaua matou hoki ki te
+kino i muri iho i te wakapono, ta te mea
+na tenei kupu hou i ora ai matou.
+
+Heoi ano a Wiremu na kei runga ko Te
+Rore, Ka mea ikai, e Te Kawana,  e
+wakapai ana ahau ki a koe ta te mea e tika ana
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_16.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_16.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_4_16.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,90 @@
+to wakaaro ki te maori. E rongo ana hoki
+koe ki nga Mihinare e wakapai ana ratou
+ki tou mianga ki te tangata maori he
+tikanga atawai hoki.  
+Heoi ano ka mutu, puta ana ki waho
+haere ana ki te matakitaki nga whare kua
+oti te hanga mo nga tangata o te kura.
+Ko momotu haere nga pakeha.
+Tenei te tikanga I wakaritea ai te kura
+nei hei wakaako i etahi o nga monita
+o nga wahi ki nga tikanga o te rongo pai,
+me nga wha, kia wakaakona hoki ratou ki
+te tuhituhi me te ree pakeha me era ata
+tikanga a te pakeha mohio ratou,
+ka wakaritea ratou hei kai wakaako mo nga
+kainga maori.
+Naku,
+Na to hoa
+NA TE PATARA
+
+E NGA RANGATIRA Maori
+
+Tena eka whakaarohatantra ki a koutou.
+Earahi te matapouritanga o te ngakau ki
+nga mahi whakaahunke o etahi e tatou!
+Katahi ano te mea he ko tenei kororiroringa
+ki Kororareka mo te taea, kahore rawa he
+take heao mei whai taka, ekore e kaha
+nga mane Pakeha e parare haere nei i nga
+huarahi o Akarana. Heaha koia te pai o
+tTutu E He aha tona tukunga iho ? Ka
+mea au kua rite ke ou tatou whakaaro kia
+whakakotahitia tatou mo te ora mo te mate.
+Tena ko tenei aua kua hoki nga
+whakaaro o etahi ki nga whakatupuranga
+onamata. Otiia ekore te ngakau e wareware
+ki te piringa mai ki te Pakeha o nga
+Rangatira o Hokianga o Kaiparau o
+Mamana o Waikato, o Kawhia, o Aotea o
+Whaingaro o Hauraki katoa, me te tini atu hoki
+nga Iwi whakaaro pai, Tena e aku hoa
+purutia tonutia te koutou whakararo
+whakapahure i te kino ko reira tatou maiengi
+ake ai i nga amai, pouri o te raruraru ka
+whakahonoretia to tatou Motu e te rau o te
+kai matakitaki ka hua tonu mai te Taonga
+i tawahi hei whakaahuareka i te tini o to
+hoa a ka kakahu haere te pai i roto i a tatou
+te atawhai me te rangimarie.
+AKARANA
+
+TANGI
+
+Titiro e te iwi ka pouaru Tireni I
+mana Te Putu tena ka heke.
+Karekare ra e te tai Tokerau.
+Toko Rangatira ka hinga ki te Po.
+Pupu koa ra nga wai i oti puna,
+Rite i aku kaea pupuhi nei.
+Nguru ka paki mai nga toke e Maiki
+Taku noa pourura e tukituki nei.
+Ka hua whakarere aku mate ki te rongo.
+I te hara whakaheke te toto o te iwi
+MakaU i ahau kua whiua ki te mate
+Te Ipo whakakahu I te tini o te hoa,
+Aue! aku kino ka pekea ki runga
+mataara kati ana nga uri i a Hongi
+Ka ngaro hoki ra aku rawa te hara
+Opua mai aku hungahunga kore,
+Ka werohia aua tana kai kiri.
+Ka noho mehumeka aku tama i te whare.
+Torangi whakawehi te Ra ki te rua.
+Akarana Mahe 15, 1845.
+
+TIROHIA.
+
+E hoa ma, Tenei te hiahia
+nei nga Pakeha o Aotea
+ki etahi kai mahi ma ratou ki
+reira ko te ritenga o te utu koia tenei
+kotahi te kau ina ono o nga hereni
+mo te marama kotahi kei a ratou
+ano hoki he tama ma te kai mahi.
+
+CHRISTOPHER FULTON, Kaita o te Kawana.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_17.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_17.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_17.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,70 @@
+
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI,
+Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA, TAIHE, MEI 1, 1845 No 5.
+
+Ahakoa te mane tini nga kaikohikohi i
+te rongo kua motuhia i roto i nga tauiwi
+1 o tuhituhi i nga mea whakamatapouri
+hinengaro kihai rawa i poto i a ratou,
+WHihoki, ki te hiahia te ngakau kia
+whakakitea ki te maramatanga nga mahi pouri 
+nga mahi wehi o Nui Tireni i nga wahi
+te kuaretanga o te he ekore rawa e
+taea te whai. Ka tuoia nga kanohi ka,
+aaririwiri te wairua, a ka ano te ngakau,
+na ana nga whakaaro ki nga hanga
+whakawehi e iagre tangata onamata na
+whakaaro ki ma hatungahaeretanga ki nga
+whakahekenga toto runga i tenei
+puke puke i roto i tera wharuaki nga
+taro a tanga o nga wahine pouaru ki nga
+roro mina tamariki ki nga muranga
+toto ki nga mokemokaitanga ki nga whaka.
+irihanga ki nga kohurutanga ki nga
+patuaua whakapiko nga ki nga pokinga
+tangata me te tiniatu onga mea he. Otira,
+to thenga mai e nga Mihanere a to ratou
+whakaakoranga kiia whakarerea katoatia
+aneritenga kino e nga tangata maori,
+kit oti te whakarere te morepounamu te
+watia te humere te wahaiu, me era atu
+patu ki te whare takoto mai ai kua
+knao o ratou ringaringa ki te he ki te
+karaone hei mahi oranga mo ratou ko
+o ratou tamariki kua hara ano hoki e
+ratou te papa o te pukapuka kua
+whakarongo o ratou taringa ki te pono, a kiia
+whakane o ratou ngakau  Ae, ko te
+tikanga tenei."
+Muri iho to ratou whakaaetanga ka
+tupu haere te hiahia ki te pai, ka aroha nga
+tangata maori ki te pakeha, a ka aroha nga
+Pakeha ki te tangata maori Nawai ra 
+a ka ahua ke nga whakaaro o nga
+tangata maori a ka whakatika ki te kohuru te
+pakeha. I mea ma He aha te rawa i
+penei ai? Kohea te take mo tenei te Ia
+Kua mea etahi o ratou. E e te tika ana
+kia wakatika matou ki te whakahoki mai i
+te matou mana kua riro i a te Kuini."
+Whakaaro kuarea e a whakaaro kuare!
+Kua oti o koutou whenua te tango e te
+Kuini? e otia pakeha ra nei? Kua oti
+etahi e kowou te whakamate noa i te
+whakarau ra nei e te Kuini, ua te Kuini?
+Kati ra te whakapae teka.
+Ahakoa kua ma ke nga whakaaro o
+etahi e hari ana te ngakau no te mea ke
+tokomaha nga iwi i mau ki te pai, e
+whakaaro mia hoki ratou ki te rangatiratanga
+mo ratou ko o ratou tamariki, tena ko
+te hunga e hohoro ana ki te tutu e rapu ana
+hoki ratou ki te mate mo ratou, Ka tahi te
+te waha ki te Ingarihi I te Iwi whakahoro
+i nga maunga me nga pa katoa o nga
+tauiwi e whakaputa ana ki a ratou.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_18.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_18.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_18.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+Ko te toenga iho o te pukapuka o Pomare
+te Kuini o Tahiti ki te kingi o Mariao.
+
+Heoi ano kua hoki a Tu Pete Tua ki
+Oropi, me tana mahara ano ki nga kupu a
+Marenu ki a ia a-ka hoki mai ano i te
+tau 1842. Na, ka tuihtuhia e au tetahi
+pukapuka ki tona m pukapuka I nga
+korero kino moku i nga korero tekateka.
+Ka korero mai ai kia hoatu o Ka ki a ia,
+etahi moni, kia kotahi te kau o nga mano
+e hoatu, otiia i mohio ano ia kahore e
+penei m nui o aku moni, ka tohe mai ia
+ka kore e hoatu e au ka puta a nga purepo
+ki roto ki taku pu. Heoi ano ka wehi au
+ko e mmu, me me taku hgoiki roto ki
+tima pukapuka kia ki atu hoki atu ki toku
+iwi kia noho marire ratou e taea hoki te
+aha au a ratou. Ka noho marire matou i
+mohio hoki matou he tangata weri
+wakaaro Keine raua ko Kapenga nga tangata
+o te matou wakaminenga. I tini atu ai te
+mana e Marenu, ka wakahuatia tona ingoa
+ko te Kai Wakarite mo te Kingi kino
+rawa atu, tangata ki au tutu rawa ki au
+ka huka tena waha ka homai i nga kupu
+kino ki au I te aroaro o nga apiha o
+Ingarangi o etahi tangata atu hoki. E te Kingi
+tangohia atu wakahokia teitei tangata o
+kore maua e pai ki ana mahi kino, he
+tiatia ana rawa.
+
+Ka i ioki mai ano a Te Pete Tua i te tau
+1843. Ka riri mai ano ki au mo taku
+aroha mo taku atawai ki nga mihinare ki
+nga pakeha o Ingarangi. Ki oku hoa atawai
+o mua e wakaaro tonu nei i au. Kahore
+ra i penei nga korero o roto o te
+pukapuka i maka ra toku ingoa ki roto.
+Kahore taua pukapuka i mea kia wakarerea
+e au nga tangata nana i tahuri ai oku  
+matua ki te wakapono o te Karaiti na
+ratou au i wakaako ki te pukapuka o te
+oranga na ratou hoki matou i arahi ki
+nga mahi pai. He mea he oti tenei kia
+aroha au ki enei tangata. He mea oti
+tenei kia wakapuakina atu e au ki a ratou
+nga mamae o toku ngakau? Ko tana kupu
+i korerotia ra na ratou na nga Mihinare te
+kupu ki au kia tohe tonu au ki a Wiwi. He,
+korero teka kahore rawa ratou i pena, e
+ngari na ratou toku iwi i pupiri kia
+nohomarire ai otira, i heke tahi a matou 
+roimata oku o ratou i tangi tahi matou i te
+mahi a Tu pete Tua raua ko Marenu ki au
+tangi tana matou i nga ra katoa ka kite
+hoki matou i nga kino e tupu haere ana i
+roto i toku iwi na nga kino hoki o ngia
+hoto o Wiwi i homai ki toku wenua, he
+mahi kino i te ra tapu i hoatu i nga mano
+o te kino ki toku iwi Nui rawa atu hoki
+te kino o nga apiha i te kino o nga hoia.
+Ka tohe tonu mai e ta Pete Tua ki na
+kia turakina e au taku kara ki mai hoki
+ko te kara e Ingarangi Otira e hara i te
+kara e Ingarangi tioku ano toku karai
+moia ano ia mohio hoki nga apiha e
+hara i te kara e Ingarangi. Heoi ano ka
+riro i a ia aku ware, me toku wenua,
+na teka Kawanatanga. Heoi ano ka haere
+atu au ki te Kai Wakarite Ingarangi ki
+toku hoa, e wakawiruaki tonu nei ki au,
+kia tiakina ai au e ia no mori ka hoatu
+matou ko aku tamariki ki runga ki te
+ Pahiriki, he manuao nohinohi no
+Ingarangie wa aku marama i noho ai ai ki
+runga ki taua kaipuke. Ahakoa tata rawa
+te kaipuke he! ki uta kahore au i haere
+ki tau kei mau au i a Wiwi. Ki tohe ano ti.
+Kawana e Wiwi ki te hopu i mi kahore au
+i haere ki uta Homai ana e Wiwi nga
+kapi ano kia, Kapene Hanata, ki te
+rangatira o te kaipuke o Ingarangi mo tana
+tiakanga, mo tana atawainga i au. No
+muri ka hopukia e Wiwi te Kai Wakarite o
+Ingarangi ka maka ki roto ki te ware
+herehere, ka korerotia nuitia te Kai
+Na iwi, ko tona matenga i waiho hei utu mo
+nga tangata o Wiwi i mate i a maua. Tena
+e te Kingi e wakapai ana ranei koe i tenei
+mahi. Heoi ano kua riro taku katoa i
+te Kawana o Wiwi, ka wahia toku wenua
+Ka Hoatu ki e tahi o aku tangata haere atu
+ki a ratou ko tetahi taha kia Tati, ko tetahi ki a 
+Retami ko tetahi ki a Pawaita, katahi ka nui
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_19.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_19.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_19.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,100 @@
+
+
+
+rawa te riri o toku iwi no te mea, ko nga
+tangata tutu, ngakaurua i utua ko nga
+tangata wakaaro tika i pehia ai raro, ko o
+ratou wenua tangohia e Wiwi.
+Na wai ra, ka hua te kino i Tarawapou
+a tenei titake i wawai ai he wahine t
+tona e nga hoia o Wiwi ki uta kahore i
+wakaae nga tane ko te timatanga tenei o
+te pakanga. Wakapatipatia ana e te
+Kawana etahi nga rangatira maori tokowa ka
+mau ka hoea ki runga ki te kaipuke e
+Wiwi, ka herea nga ringaringa me nga
+waewae ki te mekameka, te mea i herea
+ai te turi ki ana korero. Ka tohe ano
+ratou e Wiwi ki te hopu ano te utu o matou
+kahore imau. Ka tahi ka tino pawera toku
+iwi ka huihui ratou ka noho kotahi ano te
+nohoanga i noho ai Te mea te haere ai
+ratou ki te tahu I nga ware e hariwi i
+Paipeiti ki te patu i a Wiwi, na nga
+Mihinare e hupuri, koia i noho ai. Kahore ia
+te Kawana i ata noho wakarongo tono ki
+nga korero e Marenu. Ano ra ka
+wakatika tona tana ka haere ki Mahena ka
+wawai matou, a o iwi te kau e oku
+tangata i hinga i reira, he tokomaha hoki
+o Wiwi i mate i a matou.   Ka
+hoki a Wiwi ki Papeiti.  No muri ka
+wawai tino matou I Haapape, i Wahaha i
+e ngaro kahore I tokomaha rawa o matou i
+hinga i enei wahi kua tuhituhia e te
+Kawana o Wiwinga mahi o nga parekura
+nei, kua ki atu i riro i a ratou te papa.
+Kahore i wai ngakau nga hoia ka
+nui haere te ngakau o toku iwi, ko te
+tikanga ano tenei mau e ki atu ki nga
+Apiha o Wiwi ki etahi pakeha hoki ma
+ratou e wakapuaki atu aku korero ki a koe.
+Ae ra, e kore taku iwi e pai ki nga tikanga
+ki nga mahi a nga hoia o Wiwi.
+E kore matou e wakaatu atu ki nga tikanga o
+nga Mihinare Pikopo. He tikanga a
+wakapono ko ta matou wakaakona ai e
+wakapono ai, kahore ano he tangata kotahi o 
+toku iwi i tango i to ratou wakapono kahore
+ano i wakarerea to matou wakapono i
+wakaakona ki a matou i mua, kahore he tangata
+a kotahi kahore hoki ratou kua
+wakapatipatia nei ki te moni tango i te
+wakapono o Pikopo. He aha hoki te mea i
+mmia m enei tangata ki ringa ki a matou ?
+Otira e te Kingi he tangata ma koe, he
+angata matao, kia tika hoki te wakaaro.
+Tenei ano hoki tetatu mea kino, e pouri
+io au, ka korerotia nei e tu kia a koe.
+E kore e huna e au tetahi wahi nohinohi
+o te mea nei muri tata i te parekura o
+Hanpapa o Hahiahia e tina nei nga marama
+kua pahure. I patua e Tio Moko e etahi o
+aku tangata o Punahania, otira he tangata
+kino ia nana hoki i arahi te tangata i tonoa
+e te Kawana ki te hopu i tetahi aku
+rangatira, he maha nga mahi kohuru o taua
+tangata ki toku ite i a ia e noho ana ki a
+ratou I patua hoki i Nikora, me tetahi
+atu tangata o Wiwi, kua wareware au ki
+tona ingoa.
+Ekore au e wakapai i nga kohuru nei,
+he mea wakapouri hoki i toku ngakau,
+ahakoa i patua ratou runga i te
+wariai, kahore hoki I wakaorangia e Wiwi he
+tangata kotahi o toku iwi kahore au i
+wakaae ki te matenga o enei tangata
+tokotoru, mehemea e tika ana kia waka,
+matea ratou he ahakoa te mate ai.
+ Katahi matou ka rongo e te kingi  kahore
+koe e pai ki te mahi a Tu Pete Tua raua ko 
+Marenu. a, kua ki atu koe kia wakahokia
+mai taku Mana ki au.
+Ka wakapai atu ki a koe mo tena kupu, e
+ki mai ana oku hoa aroha ki au. I pena te
+kupu o te kingi, tika o Wiwi. Otira
+kahore i wakahokia mai e te Kawana
+toku ware me oku wenua kahore ano i
+wakaarahia e ia taku kara e tohe tonu
+ana ano ia ki te hanga pa ki te mahi ware
+kua utua e ia a Tate a Hitoti a Paraita,
+kia waiho ai ratou hei Kawana 1,000 o nga
+tara mo te tau kotahi ko Utanui kahore
+i wakaae ki te tango i aua utu e utua ana
+hoki e te Kawana etahi o oku tangata hei
+kai wakawa hei kai, wakarite moana a 
+tutua noa iho mo ratou he hanga noa iho ta
+ratou wakaae atu ki a Wiwi.
+Kei pohehe koe ki te kupu a te kawana
+me ka ki atu e wakaae ana te tokomaha o
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_20.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_20.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_5_20.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+inga rangatira maori mo nga tangata ki a
+Wiwi, kahore, He hangra noa iho engari
+ hiahia ana etahi ki nga moni e Wiwi.
+He nanakia rawa e taea taka ana e
+ia te hakara nm natu o toku iwi,
+karangatia ana e ia a te Kawana e Wiwi ki taua
+hakari nana hoki te waina haurangi ana
+te tokomaha o ratou korero ana e Haoti
+ma i a ratou korero patipatu ki a te Kawana
+otira ko etahi I tika te korero ki atu ra
+ratou ki a ia e wakaae ana ratou ki te
+wama, e Wiwi, e hara ia i te wakaae atu ki
+a Wiwi, e ngari e wakaae ana ratou ki to
+ratou Kuini ki a Pomare.
+He mahi pokanoa te mahi e pokanoa
+nei e te Kawana ki toku iwi, no te mea e
+mohio ana ia e kore te Kingi e Wiwi ratou
+ko etahi o ona hoa komiti e pai ki te mutu
+utu Pete rua kua ki atu nei hoki ki!i
+wakahokia mai ki an taka mana heoi ra
+hei runga nei e ia nga kino e tupu i wori
+nei te rongo  I te kupu o tona Kingi u
+nga rangatira mohio hoki e Wiwi.
+Kua tukua mai e te Kawana tana
+kaipuke tima ki te tika makumau ai au
+u otia ringaringa  heoi ka oma an ki
+runga ki te maunga, e noho nei au roto i
+te ware kinokino. Kahore au rongo atu
+i tana kupu e tupato ana hoki au ki taua
+korero no te mea kahore ano i
+wakaara hia e ia taka kara kahore ano kia
+wakahokia mai toku ware me oku wenua. E
+mea ana ia te he taku mo taku kore e
+wakarere I oku hoa tawao o mua, i nga
+tangata o Ingarangi no ra e kore hoki
+au e wakarere I a ratou e kore hoki
+waka rere I taku tikanga wakapono, e kore hoki
+e wakarere e toku Iwi, te pa nou ina te
+aha te aha.
+Kei Raiatea au e noho ana e hara tenei
+wenua i au, kahore i au te papa o mua
+iho o mua iho, ko Takaha, ko Raiaten, ko
+Huahine ko Maiawau, ko Porapora, ko
+Maurua, lie wenua ke te rangatira ke ano
+a ratou, e hara i au otia te hoa ano nokia
+a kore ratou e wakarere I auma ratou ki
+ tiaki ka ui atu ano au ki a ratou ki nga
+tangata hoki o Ingarangi i aku mamae
+katoa.
+
+Heoi tatari nei ao kia tae mai he rongo
+no te wentuto Wiwi kua tae mai hoki a,
+rongo taku tuakana, ka pai, i te Kuini
+Wikitoria, e wakapono ana ano hoki an ki
+te mahi tika ki te mahi pono a Rui Peripi
+a te Kingi ? mohio ana ano na te
+tan gnte pie he tangata atu wakaaro etahi o na
+Kaiwakariterite e pai ana e ratou wakaaro
+ki a matou e pai ana hoki a ratou korero
+mokta. Tona hoki e te Kingi kia pena to
+atawai ki au me tau e pai ai kia atawai te
+tangata ki a koe ata wakaaro hoki ki
+au te wahine aumeake ka wanau taku
+te mahi ima rongo au ki te Kuini o Wiwi,
+he wahine pai, he matua hoki e tanga pea
+ia ki au, a ki atu nei au ki a ia kia wakaara
+hoki ta I au.
+Heoi ano ka mutu taku korero ki a koe.
+ti e korero pono taku korero me te korero
+teka wakarerea ana wakarerea hoki te
+ata wai ki an, otira ka ki au nei an he pono
+kaua, taku korero. Heoi tria te Atua pono
+koe e tiaki,
+he mea tuhituhi i te Puni e
+Waihahau I Raeatea i te
+rua tekau ma rima o
+Hepetema I te tau 1844.
+NA POMARE.
+
+HE WHAKAARO.
+
+Heahea kei mua I te aroaro rapea he
+pai ? Kua mate atu i a koe.
+Moe iho taku teinimm e whati haere atu
+te ope o te Matarahurahu hore he
+maharaharatanga ki te putea ko te poti mea 
+anake ano ki te ringaringa okioki rawa
+ake, he taenga ki te tumuaki o Mangataniwha.
+
+E ora ra nei tenei whati ki te rite kau?
+E mahana ra nei ratou ki o ratou paki kau?
+Hei atu tena muri ? Tukua atu kia haere
+te patunga o te rau taonga e Hokianga.
+Kaua koa na ratou e humerea ki te ara
+tukua atu nga ruruhi ki te pio tawhara hei
+oranga mo te whati, ki te kau te manawa.
+AKARANA.
+
+CHRISTOPHER FULTON Kaita o te KAWANA
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_21.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_21.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_21.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,70 @@
+
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI.
+[Na te kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4 ] AKARANA, MANE HUNE 2, 1845. [No 6
+
+Kua ti nga taringa o Ngapuhi ki nga
+ki u mo Heke, a, ka whakatakariri to
+tokomaha no te mea, e nui haere ana te rongo
+o tenei pokanoa teitei tangata kuare, i
+toria matapotanga. Otiia kiano nga
+tangata o nga kainga tawhitu rongo noa te
+korero koia i meinga ai, kia hokia ki aua
+mea whakakawa I te ngakau.
+Na! I te tuarua o tua hokima o te hoia
+ki Tokerau ki tauria te Pa e Pomara
+ia ka kawea e Pomare ki runga ki tetuta
+NI anwie noho ai te maha ke nga taonga
+o te marunga o Kororareka i roto i
+mun Ia no reira imeinga iti kia taihuia
+kahore he tangihata i mmo reira Ke
+Pomare anake i riro mai ki Akarana i te
+hokinga o te puke ki raro kia tuiea. aw
+kia haere i Pomare.
+
+Muri iho o tenei ka maranga te hoia
+ka atia te haere whakauta kotahi rau topu
+ma rua pea te kai taki ko nga ingoa enei o
+nga Rangatira o taua taki ko te Waka nene
+ki Rangatira Moetara ko Mohi Tawhai, ko
+Wiremu Tahua, ko Wiremu Repa, me etahi
+atu kihae i matauria. Potoru ki te huarahi,
+ka tae atu ki te Pa o Heke. E toru matua
+o te hoia, erima o te tangata maori kotahi
+matua ki te pupuhi i te Pa kotahi ki te
+whanga kotahi ki te tirotiro haere. Noho mai
+ana nga tangata maori ki te matakitaki
+otiia tokorua nga tangata e Te Waka Nene
+tino mahi ko Hoani Ropiha, ko Hetaraka 
+teina a Wi Repa.
+Na ana tangata rawe tokorua kite i te
+kupapatanga o Kawiti. Haere rawa ake a
+Kawiti ka whakaputa ta nana! ka tino
+kokoritia e te hoia. Ara i tupu te whana i
+tupu i tupu tau! ka whati te maiori
+mahue iho mahue etoru tekau topu ki te
+takotoranga.
+Na kati maku, me whakarongo koutou
+me tirotiro ano hoki ra ki nga kupu ra
+Nga Rangatira kite titia whawhaitanga.
+Koia enei Ka tae mai te hoia. Tae
+rawa miti kua oti nga whare te hanga ka
+takoto ta mara, kiki 1HE te Hoia. Moe iho,
+nake te ra, ka tukua ai kia mate i a te
+hoia eotio te kao o nga parete kotahi te
+kau ma wha o nga poaka.
+ Moe iho aake te ra, ka hapainga nga
+hoia, me matou katoa. Ka haere atu te
+Pakeha, kihai i matara ka noho. E rua
+ioatua o te hoia, erima i te tangata maori.
+Ka wahia e te tino Rangatira, kotahi
+rau ko Maiki te Rangatira o nga hoia e rua
+Rangatira o nga heramana. Kihai i pahure
+atu i a matou, ka puhia mai e Hone Heke
+tokoruatahi haere tonu te hoia. Ano ka
+tutaki noa ki te tutei a Kawiti, oma ana
+te tutei a Kawiti nohoia ana te parepare
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_22.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_22.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_22.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,100 @@
+e te hoia Pupuhi tonu ahi ki te o., a
+heke. Ki tonoa e Te Waka a Hetaraka 
+raua ko Hoani kopitia kite mi i ara
+tupapaku o nga hoia i puhia ra e Heke. Ka
+mo te hungia nei ki te taia riro mai ana,
+ko tetahi kihai i taea ata Ka tonoa ano e
+Te Waka te hunga nei kia haere kia titiro
+i te Pa, i Tapuaeharuru te putanga atu,
+ko te whakatakoto o Kawiti. Heoi ano ;
+ka hokia mai e te hunga nei ki nga hoia
+ka mea atu Ko Kawiti ! Ka mea mai
+nga hoia ko "Tamati Waka? Ka mea atu
+ratou Ko Hone Heke Katahi ka
+rongo te hoia Ka hapainga, ka puhia,
+ko Hetaraka raua ko te hoa ki mua tutaki
+pu ki te whakatakoto o Kawiti ka tuka
+kakeri, ka whati a Kawiti i te hoia te
+papa B rima te kau o te tangata maori
+kahingarga Rangatira Rangatira kau.
+Ko etahi enei ko Matu, me te taina, ko
+Peru, ko Ruku, ko Taura, ko te Kuhanga,
+ko Kuhapo.
+ Puare kau ana a Taumarere kahore
+he tangata o Ngatihine i ora ko Kawiti
+anakenake ano.
+ NA WIREMU HOPIHANA TAHUA,
+HENARE WIREMU 
+RANATIRA MOETARA 
+E taea ianei enei kupu te whakateka?
+haere rawa ake ka pehi e mau mai ana
+nga ingoa o te Kai-matakitaki taua
+keke ringa. Na koutou maia kahore Kohea
+nga urtongengo nei noho ai e Kahore ko
+runga ano ko te tumuaki E rima ano tekau
+o te hoa, tauria ai nga rau tonu o Kawiti
+te omanga i oma ai ahatia Kia
+whakaputa koia pea te weriweri ki te kainga
+nawai tena ritenga. Na Kawiti ano ra
+na te toenga werohanga o te kahu
+whero Ne ? ekara ka mea ano ra ka
+kutuki raro ki te tupapaku kia ora ai koe
+i te peneti, e reka ekara!  Te roro o 
+te whenua ka pukea ki runga ra. e moe
+te kino na e!
+Whakarongo he te whanau, he rongo hou
+tenei, katahi ano ka puta mai ki a matou i
+te nuipepa meake whakaotia.
+
+Na i tetahi te kau ma rua o nga ra o
+Hune i te orokotakiritanga o te ata, ka
+whakaminea te tauia o Heke e ono rau
+nei anaua! Me te wa kai i whakapapa
+ana. Ka tirohia te huia me he toroa e
+ranga ana ki te toka! Te marangatanga
+ki runga, mo ko Tawhaki, e unu ana i nga
+kahu haruru ana nga taputapu. Te
+tahuritanga o te ope nei, ka aha te titiro ki te
+Pa Te Waka Nene me te titiro, me te
+ngoki atu, me te kupapa, me te ngoki
+atu ara ara ka tae noano ki n a ngutu
+o te Pa ka pau o te karanga E hua
+kina! Ki na te karangia e tera i roto
+Aue, ko te whakaariki na, ka tu
+ka kakeri, Pupuhi ana tetahi pupuhi ana
+tetahi Nawai ra a ka whati a Heke ka
+tangi te ngongoro o tera, E, Arumia! 
+te omanga i oma ai a Heke ehara, okioki
+rawa ake he taenga ki te Pa.
+Hinga iho i reira no te mua tokoiwa,
+haunga te mea kainga mata, ko nga
+rangatira enei ko Te Kahakaha, mo tana
+tamaiti, ko te rangatira o Ohaiawai ko
+To Haratua, me Wi Puhe, ka marere.
+Tokoono nga tangata o te  Waka i mate.
+Erua ano rau roto i te Te Waka Pa.
+Ehaaraia a Hiokataiheke totoro atu
+ai, ki te tamakore ua ige Waka Nene ke.
+hangahanga ake! Katira mata! waiho kua
+pena meake ki run hoki nga tangihunga,
+ki te mmmiti i nga para kau o te hangi a
+ki te moro i nga toenga kiko o nga huae.
+
+Ko te tu o Heke, kei te huwha, e ora
+nei o mate ra nei; ahakoa ora tenei, o
+pukea ana te ngaru ki ringa ki a ratou ko
+otia hoa, ekore e roa, ka taupoki a ka
+ngaro noa iho ratou, me Parao, i paremo ki
+te moana whero.
+AKARANA.
+
+Tera ano nga tangata e Tauranga,
+Maketu, o Opotiki o te taha ma puta noa
+ki ringa e mahi tonu a ratou ki te hoko
+kaipuke whakarite kau nuia hoko kau
+ana te mahiihiatanga kore kati ake ra!
+Me heiana i rohemo au a te to p Ia ki a
+matiia hoko ki a ratou whakapakeha e
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_23.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_23.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_23.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+
+
+
+
+tika ana tena ko ta te tangata maori
+hoko poanau noa iho koia i mamingatia
+ai ratou e te pakeha ngakau hianga koia
+ano hoki matou i raruraru ai i te wakaritenga
+i a ratou hakonga he me he mea
+he pakeha rangatira kau o ratou nei hoa
+hoko e tika tena ko tenei, e poka noa ana
+a ratou hoko ki te tini noa iho o nga
+pakeha whakatere kaipuke koia i kore ai a
+ratou mahi te hua. Rere mei karanga
+ratou ki tetahi pakeha reo maori hei kai
+korero mo ratou, ka tika pea tu ta ratou ka
+ata mohiotia te whakaaro o tetahi o tetahi.
+Otira, heoi te mea i whakaaro ai te maori,
+ko te kaipuke kia wawo to riro mai,
+kahore i whakaaro ki nga utu whakahara,
+e upokiia tuia e te pukona kahore ano hoki
+i whakaaro ki te peheatanga o te kaipuke
+tona painga ranei kinonga ranei a kahore,
+hohoro tonu te whakaae ki nga utu nui i
+tohea nei e te hakeha te mahara ki te
+kohikohinga i aua utu, me pehea, e hia
+ranei marama ? Na, poto rawa ake
+ana poaka riwai, aua paihere muka
+ranei i whakaritea nei, re a kua kino noa
+iho te kaipuke kua kore nga tera i te mahi
+whakatetetere i te pakeha i enei marama
+i kohikohi noa ki nga utu e te tangata
+maori Hei atu te kino o teitei ritenga!
+ha noa te ngakau o te maori ki tona
+kaipuke kua kino e hoia, noa ano hoki te
+ngakau o te pakeha ki te roa o te utunga.
+No konei i mea ai matou kia tuhituhia
+enei kupu ki roto i te Nuipepa kia
+whakaakona te tangata maori ki te tikanga e te
+Pakeha. Na kuminamina te taia pakeha
+ki te kaipuke e kore ia e whakarite kau
+atu mo a mua atu ra utua ai, kahore ka
+kohikohia e ia ana taonga, ki a ia ano takoto
+ai kia kitea ra ano i tetahi kaipuke pai
+mona kia kotahi tonu te rangi e utua ai
+taua kaipuke me tona rironga mai. Heoi,
+kia rongo iti ki te tahi pakeha e na ano
+kia hokona tona kaipuke, ka haere ka
+karanga ki tetahi hoa e mohio ana ki te
+titiro kaipuke kia tirohia te peheatanga o
+te kaipuke na katahi ka ata tirohia mariretia
+o runga o raro, o roto, o waho me
+te ihu me te kei me te tangere me nga
+niao, me nga taonga kainga o te kaipuke 
+ka mutu ka pataia ki te ritenga o nga utu
+ma te kai titiro e whakaaroaro e tika ana
+ranei e he ana ranei na ka he heoi ka
+mahue i a ia taua kaipuke ta te mea kua
+pakekeka haere ki te rapu i tetahi atu
+ka kitea, ka kaninga ano ki te kai titiro,
+kia tirohia a ]ka kai tana tirohanga aw,
+I wo nga wa ka tae kia uri i ata tuhituhia
+ki te pukapuka Ti i mea katoa ki te kaipuke
+kei ngaro hei reira ka iti atu i nga atu
+kua oti Iwi te kohikohi i mua a ka riro
+pai mate kaipuke.
+Na kia penei hoki ta koutou tikanga e
+nga tangata maori me te tikanga kua
+korerotia ra kaua e peka nou te koutou
+hoko i muri nei, otira ake kia ata rongoatia
+a koutou taonga kia tae kia rite ki te 
+kaipuke utu, ka korero mai ai koutou ki a
+matou kia whakaritea tetahi tangata
+whakarere ma mohio rawa hei kai titiro i
+oratanga iriki, te pakarmanga ranei o te
+kaipuke e ki nei koutou kua hokona.
+
+KAWHIA
+
+I te matou Nuipepa mo Hepetema, 1844
+i taia nga kupu whakapae a Te Rihata, ki
+nga tangata o Kawana mo ta ratou
+puha nga i ona kati otira kua tae mai tetahi
+pukapuka na te Waitere ratou ko nga
+Pakeha o reira ki te whakahe taua
+whakapaenga he horihori noa iho te ki a
+Rihata e ati tana pukapuka engari te
+mahi o ona kau ki nga mara e ia te tangata
+maori, e tika ana te maha ke hoki nga
+wahanga o ta ratou taiepa, me nga
+takahanga o ta ratou kai, kihai aua rangatira o
+Kawhia e anga atu ki nga kau Te Rihata.
+otiia i whakamanawanui pu ratou ki a
+ratou kai, Koia matou i whakaaro ai, kia
+whaki i m ioritia nga kupu, taia ki roto i tera
+Nuipepa ara ite Nuipepa mo Hepitema, kei
+waiho te whakapaenga o Rihata, kia piri
+tonu ki nga tangata hara kore.
+Na te mea i maha ke a matou mahi a
+he nui nga raruraru koia te taia ai inanahi
+atu ra.
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_24.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_24.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_6_24.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,101 @@
+Akarana, Hune 2, 1845
+E koro e to kaituhituhi o te Nupepa
+Tena koe. Ka mihi atu au ki a koe ki te
+tangata e tuhituhi ana i nga tikanga kia
+rango ai te tokomaha.
+Whakarongo mai ki tahu kupu I tenei I
+ra i tenei ra, e mea ana te tokomaha o te
+tangata maori, e tika ana te mahi a Heke
+no te mea e kara tango whenua te kara
+o Ingarangi e ekore e wheau, ka whakaratia
+katoatia nga tangata maori ia ka peraua t
+ratou mo nga mangumangu o Hopataune,
+o Poahakena me etahi atu kainga..
+E koro a! Ekore ahau e whakapono
+ki tenei mea e korerotia e te tokomaha
+ekore au e mea ka whakaritea te
+tangata maori, ekore ano hoki ahau e mea ko
+peratia ratou me nga tangata e Poahakena,
+me Hopataune, ae, ekore ekore au e
+whakarongo ki ena, mea tekateka no te
+mea hoki, ka toru te kau o nga tau i nohoia
+ai enei motu e te pakeha, kahore ana tetahi
+pokonga e ratou, tae noa mai te Kawana,
+me ona hoa ko ta ahua tonu mau noa nei
+h teitei ra e nohoia nei e taua kahore ano
+tetathi wahi whenua tangohia noatia e te
+pakeha mo hoea ano ka riro mai ahakoa,
+nohinohi te wahi e hiahiatia ana e te
+Pakeha me atu mare ano taua wahi ka
+riro mai. 
+Na ko te kara ekore ekore ahau te wehi
+ki tena, otira, he whakahari tena maku, no
+te mera he kaitiaki tera i enei motu Ka iri
+tera kara ekore e tata mai te Marekena,
+Te Wiwi, iu iwi, ia iwi ki te tata ki te
+whawhai ki te tangata maori ki te tango
+ranei i au ratou kainga otira ka
+whakahoaore ratou i te tangata maori no te mea,
+e noho ana i raro i te taumarumarunga o
+te kara Te Kuini a Wikitoria te rangatira
+nui o Ingarangi.
+Na! tenei ano tenei kupu aku ko Heke
+e whawhai mai ra e whawhaikuare 
+whakaharahara i araia ana ona kanohi o te
+purorohu o te mate me he mea i puta
+ta heke whakaaro ara ta Kawiti ra a ka
+poto pakeha e noho ana i enei motu, ka
+pehea ra tana wahi ki nga mano waioio e
+utaina mai i tawahi. Aue, e rahi ana
+tangihanga, e rahi te rirongo o ana kainga
+i reira, a e rahi te whakataurekarekatanga
+o te kai aru i ona tikanga he.
+Ko oku whakaaro enei e te kai
+tuhituhi kei riri mai, koe ki au mo tenei tuhinga,
+na ki te mea e pai ana koe ki enei
+whakaaro rere nou o roto o te ngakau, taia ki
+tou Nuipepa nga kupu Pono rawa,
+A tou tana rapu tikanga,
+A Kameriera PIRI-KI-TE-KARA
+
+HE WAIATA.
+
+Noku mai e te Iwi, e ranga ki te maunga
+Kia tirohia ake koe huia whakahoe
+I te uru whatiwhati me he manu rere rangi,
+Te Iwi turu i au, e
+Kei hea korua e rau ana taonga
+Te humere ka tangi he pa whakahoro
+Nga puia paraiho, kei muhu ki te huru
+Whetu titi runga Kaihau rongo nui
+Runanga rangatira kia a taku mate
+Kua taumarumaru te kara whakawhero
+Puhipuhia e koe muri nga maunga.
+E mine ki te taua toko tai pari
+Toko Hokianga na, e
+Haere ra ki tatahi mokai o te kino
+E kore koe e maea te kohu o te riri.
+Ka ripo ki te uru te ngaro whakapuke
+whawhati whakarunga nga ope tai heke,
+POKAI rere wehi na e
+E rewa koe toto te taumata tini.
+Kia tareparepa te kau o te whati
+Nga uri o Tin Rahu me te pu o Ti Hine
+Ngaro noa te ao na e.
+Akarana, Hune 2, 1845.
+
+Hk MONI MONKAU.
+
+Me he mea e hiahia ana koutou te nga
+tangata maori kia hira he moni ma
+koutou taria mai te kapia hoko ki te
+whare ta Pukapuka Te Kawanatanga i
+Akarana  ko reira ahau tatari ia mo te
+putanga mai.
+NA TE PURUTANA
+Akarana hune 2, 1845
+CHRISTOPHER FULTON, Kai ta o te Kawana
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_25.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_25.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_25.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,70 @@
+
+
+
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+[Na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA,TUREI, HURAI 15, 1845. [No 7
+
+Na te tini ke nga korerorero o enei ra 
+otira ekore aua korero e pono erangi e 
+raptu tonutia ana te ruatou nga kuapu pono i
+kia taia ki nga Nupepa ekore hoki te e
+korero teka i paingia e matou, e waiho
+aua ena mea he mo nga ngutu o te tokomaha.
+I te Nupepa mo Hune korerotia te
+whaunga o to tatei a Kawiti i te hoia.
+I te tahi e Hurai, ka whakaminea
+katoatia nga hoia, me nga tangata ko Te Waka
+ina, ki te aroaro o te pa o Heke i
+Ohaiawhai a tata o taua ra o te tahi e Hurai,
+kia totore haere mai etahi o nga tangata o
+u pa, ki te pukepuke i nohoia e Te Waka
+ma ka watea katoatia nga tangata o te
+taua ki te matakitaki i nga repo e puhia
+ata ana ki te pa, tahuri rawa ake kua
+riro te kara Te Waka te tangoa, kua
+nohoia mai taua pukapuke e te pa nro
+kau ano te kara i tera, ka kokiritia e te
+koia e Paoa ano hurihanga ka whati tera,
+ki roto ki te ngakere mate iho i reira,
+kotahi Pakeha, kotahi tangata maori I te
+tungahinhitanga o taua ra, ka tino rere atu
+ngia hoia ki te tan te pa, otira kihai i taea,
+ko te pokarangi kau i pakana i a ratou.
+
+He maha nga hoia tu te mata te
+puhanga a Heke ina a, ko etahi i mate
+rawa kahore matou rongo ki nga tupapaku
+ tangata maori, mate mo tana iho te
+e pIt I puta mai te rongo ki a matou
+te taihoetanga me te korohunutanga o
+tuhi o nga hoia o te pa, otiia kua patu
+uni ako nga ko te whakahe teitei mea
+whakamamae 14 no konei i mama ake iti
+matou ngakau.
+Na, to tekau e nga ra o Hurai, ka
+puhia ano te pa o Heke ki nga repo po
+ana i puhanga, noho mai tetahi noho
+ata tetahi ano ka tae noano ki te
+waenganuipotanga, ka whakaaro te pa, ruru
+ano nga ihu o te taua ara e Te Waka ma,
+ki raro ki te take korari kia maranga te
+pa, ka oti te whitiki ka tahuri te aroaro,
+kihai pea i ata torangi thika ki roto ki
+te ngaherehere, ka oho ai taua te menga
+mai ki te pa, kipuare kau ana kotahi
+rawa ano rarahi i roto te turi. Ka nohoia
+te pu e te taua tukua atu ana te whati
+kia haere, kihai i arumia. Puranga ano
+nga mahi o te pa o te taonga maranga e
+Kororareka o te riwai noa ki roto ki to
+ta me a ratou tuptauaku, he rangatira,
+kihai i taea te tanu i nga hunga o te
+purangi, kei rokohina ratou.
+
+I aha ra nei te haere ki hea, kei to
+whikangata kite pea I te ngahere tuauriuri,
+kei te pui tawhara ra nei kia ora ai a
+whakaara ana mo ratou ki Hikarangi mei
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_26.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_26.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_26.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,102 @@
+otira nei ka rokohanga e te mate, e ta
+kau ana hoki tenei te manawa.
+E meinga ana kotahi waewae o Kawiti
+haere nei ia kua riro te run te repo.
+E mea ana hoki te whakaaro o te
+tokomaha, i nui whakaharahara te raruraru o,
+te tika koia i mahue iti a ratou tupapaku,
+kihai i tanumia koia i whakarerea ai a
+ratou kai, me nga pu, me te tini atu o
+nga taonga i murua haeretia e ratou. Ko
+to ratou upokotanga ko Heke, Heke haere
+keihea ra nei Kei tenei ao ra nei, kei to
+po ra nei.
+Na kei mea nga tangata he whainga
+nui tenei ki Ingarangi kahore, ekore
+tenei mea e whakaaroa. He iwi
+whakaharahara a Ingarangi  te Iwi
+matangerengere ka whakaputaina tona riri tutu
+ana te puehu mana tini ki te paopaonga
+otira, ko tenei whawhaitanga ki a Heke,
+he whakaritenga kautangatena kahore ano
+tona pokohite kaha i whakamatautauria
+noatia, ko te pito kau o tona moroa i pa
+ki a Heke. Mei poto enei hoia ia Heke,
+raua ko Kawiti, ka tikina ano. E kore
+hoki tona whawhai rite ki to te tangata
+maori, ka whakawarea katoatia ratou ki to
+whawhai kahore Tie kai tiaki i nga mara
+tena ko te pakeha, he mane tini oneone
+iti te whawhai, he tuRno tini oneone ki te
+ngaki, a he mane thu hoki ona purere
+pitiku otia ia kapura ona pu rere rangi,
+ona pu mamaha ona pu huri whenua kiano
+te tangata maori kite noa otira, kihai a
+Ingarangi i hiahia kia utaina mai a mea
+ki Nui Tireni no te mea he whakaaro atawhai
+te Ingarangi ki nga tangata maori kahore
+ona hiahia ki te whawhai mei hiahia ana
+kotahi ano ringaringa, riro katoa tenei
+motu ma hoki ona whainga ki tawahi
+pera ia he tou tetahi te toa tetahi a haere
+ana ano te patu i a Ingarangi te iwi
+whakawehi.
+Na, ko tona whakiaare tenei Naku
+ano taku tamaiti a Nui Tireni a ko ahau ano
+koia ia ki te whakaako muri iho e taku
+akonga, ka noho tahi mana, no ka riri
+nonno taku tamaiti, ka tutu ki au ka pa
+taku whiuta te matua hangia hoki e ata
+haere ano te whiua ki te mea ka tohe ki
+te tutu ka whiua ano kia tangi, na ki
+te kahore e rongo ki te tuarua o nga
+whiunga a ekore e iro, ekore e tahuri mai
+ki te awhi tona matua atawhai ko reira
+tukua roroatia e ahau aku whiu kia tino
+aue i te mamaetanga.
+Na, e hari ana teitei mo te mea ko nga
+potiki kau enei e tutu mai nei he tau
+kuwao ko te pito whakarerenga tena,
+ka atea mataama, ko utua kaiaka, e awhi
+tonu ana.
+He tangata pokanoa e Heke na raua
+ko Kawiti ta raua kino ekore te mane o te
+tangata e atu te ra tikanga he -e kore
+te manatu, a whakatika ki te patu pakeha.
+na konei ka mea matou, ka tana pea te
+ngaronga o to tutu ina hoki kua oma ratou
+ki te ngaherehere.
+
+He take i te Kara e Ingarangi
+
+E mea ana e Heke, ratou ko te kai aru
+i ona tikanga he lie mea whakarau te
+Kura o Ingarangi koia maranga ai ratou,
+koia i mea ai ratou ki te pu, a, koia i anga
+ai ki te tapahi i te hou o taua kara.
+He mea teka enei e matau ana ana
+Heke ki te he anei kupu, otira, he
+tokomaha o te hunga e whakapai ana ki te mahi
+a Heka, e kuare ana ki te ritenga o te kara,
+no konei i mea ai matou kia whakakitea
+nga ritenga o te kara, kia rongo ai ratou
+me te tini ata o o matou hoa maori.
+Na, ko nga iwi katoa e noho kuare ana,
+kahore a ratou kara tena ko nga iwi katoa
+e noho ana i runga i te ture, kua whiwhi
+ratou ki te kara.
+No te orokotimatanga i whakaaro nga
+Tauiwi, ki tetahi tonu ana ratou, he
+kaken Ia hoki tenei na ratou i tango ai ki
+te tonu ke ana tanei te tonu o reira, he
+rakau tenei he aha ranei? kihai i matauria
+e matou, otira, ka ara ake tetahi iwi i roto
+i te pouritanoa ka whakatarea ai toha,
+kia kitea ai e te tini atu o te iwi, kua
+kake ratou.
+E mea ana hoki nga tohunga ake e namata,
+ehara i te mea no imianei teitei tikanga,
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_27.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_27.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_27.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,98 @@
+
+
+
+no mua ano ina hoki ko te Karaipiture te
+pukapuka tuatahi, a e mea ana i te haerenga
+atu o nga tamariki o Iharaia i Ihipa i o
+ratou nohoanga ki te koraha, ka
+whakatarea nga kara o ia hapu o ia hapu ki waho
+atu e a ratou wharau, ko te 2 o Numipa
+te whakaakoranga a Mohi ki a ratou,
+koia tenei.  A, ki te tahataha marangai, ki
+te hihinga mai o te ra, ka whakaarahia te
+kara e te wharau o Hura, taea ana ano
+koki a Ihaia me era atu Poropiti  
+Hapainga nga kara ki nga tauiwi  No konei i
+mea ai matou, ehara te kara I te mea hou
+
+Na to matou tupuna e noho kuare ana,
+e noho ture kore ana, kahore e ratou
+karano te mea kahore a ratou
+rangatiratanga i roto i nga taniwi he mohoao hoki
+ratou kikino noa iho o ratou tikanga noho
+noa atu ki roto i nga ana moe noa iho ki roto
+i nga rakau putakuku noa ki raro ki te
+take wiwi, ko to ratou painga, he whawhai,
+he patu haere patu atu patu mai aue te  
+ratou pai hoki  e mau tonu pea ta ratou
+ritenga pohehe, me kaua te taenga mai
+o Huriha Hiha te tino rangatira o Roma vb
+ratou ko ana tangata, otira, i kino pu
+a matou tupuna ki nga tangata e Roma,
+a ka whakauaua ratou ki te whakahoki i a
+Huriha Hiha ma ano ka kitea noatia te kaha
+me te pai o nga pakeha, e Roma e ratou
+tohungatanga ki te hanga whare ki te
+hanga kaipuke ki te whatu kakahu ki te
+ngaki i te oneone ki te tuhituhi ki te korero
+pukapuka, me to ratou matauranga ki te
+titiro i nga mea e raro ki te whenua. Me
+nga whetu o te rangi tito te tini atu o
+nga mea whakamiharo, na ka ahureka o
+matou tupuna ka whakamutua te whawhai
+ki a ratou, a ka noho tahi. Na ka ara
+i konei te tohu o Roma i kawea mai ai e
+Huriha Hiha he ahua manu i runga i te
+pou whakairo rawa no konei hore rawa he
+tatatatanga mai o tetahi Iwi ki Ingarangi i te
+wahi i te tohu o Roma. E wha rau o
+ nga tau, i noho ai o matou tupuna ki raro
+i te taumarumarunga o te tahi o Roma a 
+ nui haere ana ta ratou mataurunga ki nga
+mahi o te Iwi i noho tahi ai i a ratou i
+riro mai nga tamahine o Roma hei hoa mo o
+matou tupuna a ko nga tamahine e nga
+tupuna i tukua atu ki nga tangata e Roma,
+a ka whakakotahitia ratou. Ka mutu i
+konei ta ratou pohehetanga ta haere
+pakihoro kau te kuhu atu ki roto i te puta
+rakau te panipani i o ratou karu ki te
+kowai, me o ratou tinana ki te para a ka
+tahuri ratou ki te whakato kaanga ki te rui
+witi ki te hanga whare me era atu mahi
+whakatupu tangata a ka ririte haere a
+ratou mahi, kia nga tangata e Roma.
+Ka tua-wareware nga tupuna ki to
+whawhai, ka piri ki te mate nga kaumatua a
+kahore hoki lie mea e whawhai ai, ka tino
+warea ratou ki te mahi, waihoki, ekore
+te rau o te wa e totore mai ki Ingarangi;
+no te mea e ara tonu ana te tohu
+whakawehi e Roma.
+Muri iho i nga rau tau ewha ka huakina
+te tau ki Roma ka papatu, ka mamate.
+No reira ka tukua mai nga karere o te
+Ehara e Roma te Iagarangi kia hoki atu.
+ma tangata kia tauria ai nga hoa riri o
+Roma. Rongo tonu nga Romana ki
+te kareretanga o to ratou rangatira
+kia mai ki te tomiti ka huri ki te kainga.
+Noho mana kore ana a Ingarani i konei
+kua riro hoki te tohu.
+Na, katahi ka whakakoropuputia te wai
+kira ana te mamanu ki runga, engia ano he
+auahi roa. Ko hea hapu kaua i pai ki nga
+Romana, otira i haere ke ki te mano whenua
+noho ia katahi ka oho ki ana whakarere
+mai i nga neima,. ka tahatahi tanga
+whare o te henga i hiahia ki te nohomarie
+ki mua i rga taonga anana!
+Whakatirara kau ana te mahi o te matia! Na,
+konei ka tangi atu te Ingarangi ka rira
+Romana kia hoki mai kia mauria mai hoki
+te tohu. Whakahokia mai ana te tohu e
+Roma ki Ingarangi mo etahi kai tiaki, otira
+kihai i tokomaha. Na, ka karanga atu a
+Ingarangi ki tetahi atu Iwi ke tukua ana
+nga kareere ki Hakoni tokorua aua ranga 
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_28.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_28.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_7_28.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+tira, i haere mai i reira ko Hengiha raua
+ko haha ka whati i te rana nga hapu
+kuare hoki aua ki uta a ka nohoia
+Ingarangi e nga Hakonai, ka ara ta ratou tohu.
+Noho nei noho nei nawai, a ka reia mai
+e Wiremu te tuatahi o Nomani he toa
+whakaharahara ka whakatarea e ia te
+kara pumau o Ingarangi.
+Ka mutu i konei te karangatanga o
+Ingarangi ki nga iwi ka, hei hoa tiaki mona ta te
+mea, kua tupu ia he riwi nui kua whiwhi
+hoki ki te kara hara ai i a Wiremu te
+tuatahi o Nomani, a ka tangata te mahi
+atawhai o Ingarangi ka tukua atu tona
+kara, ki nga Iwi ririka hei tiaki i a ratou.
+I mua ake nei, ka whakawhiwhia e
+Ingarangi nga tangata o Nui Tireni, ki te kara
+rua ratou otira, he iwi noho tine kore te
+tangata maori ia kataina ana ta ratou kara
+e te tini o te iwi ke atu a kihai
+whakahonoretia taua kara; otira, i mea kia takahia ki
+raro i o ratou wawae.
+No konei ka whakaaro te Ingarangi kia
+tonoa mai te Kawana ki Nuitireni, Ka
+mea atu i Wikitoria te Kuini ki a Kapene
+Wiremu Hopihona.  Haere mai Haere ki
+oku hei maori ki Nui Tireni huihuia nga
+rangatira o ana motu, meinga atu ki a ratou,
+e ai rawa ana te mana e te ratou kura,
+meake pea ratou ngaro i nga iwi kaha ake i a
+ratou erangi, me whakaae ratou ka tuku
+karu, hei kamma ratou ma matou tahi kia
+matauria ai e te noa kua oti a Nui Tireni te
+hipoki ki nga pakau o Ingarangi a, kua
+taiapohina nga tangata katoa o reira e a
+hau, e toumai. Na kau mai te Kawana ki
+Waitangi ka korerotia nga mea e te Kuini,
+a ka whakaae tonu nga rangatira maori ki
+te kara me ana tikanga katoa i
+whakapuakina i reira.
+Ka mea nga rangatira o tawahi. Ka
+whakutiaki nga tangata maori ka kake
+ratou ekore poti e roa, ka pera ratou me e
+tatou tupuna te nohoanga raro i te
+houhoutanga o te tohu e Roma.
+He kuaretanga na te tangata maori, i,
+mea ai ratou he kara tango whenua he
+whakiataurekarekatanga ano hoki i a ratou, 
+Na, i whakaahuareka pea te riratan o
+Heke no te mea, i haere te rongo patu o
+Hongi Hika a ka mea pea tona whakaaro;
+me whakatika hoki ai.nu kia whai ingoa tika
+ahau kia puku taku rongo ki tawhiti a
+kia taea te waiata maku e te tini o te
+iwi to kuare e I ekore koe e whakruna
+ki au kanga kino ? ekore ra nei koe e
+wehi mo nga toto, ka oti nei te whakaheke
+e koe ? Kati te whakaohe i te tangata,
+me aha te hamamatanga o tou waha
+whakahihi ki nga whakapakeke o tou Pa
+
+TE KAU PAUNA MONI.
+
+Ka rangahia e te tokomaha o te tangata,
+etahi pahakete rakau kareao ru nei,
+kahi katoa ra nei kaikuku ra nei nga rakau
+pingorengore.
+Nake whakaminea katoatia nga tangata i
+hiahia ki te raranga i aua pahikete ka
+whakapurangata, ki te aroaro o te kai titiro i 
+Akarana,
+te tahi o Hanuere, te tau 1846, a, ka hoatu
+reira ki te tangata nana te tino pahikete pai,
+nga pauna moni kotahi te kau 
+He tohunga pa te kai titiro i nga kete a, ka
+kapea e ia nga kete katoa e kikino ana ki tana
+miro.
+
+E RIMA PAUNA MONI.
+
+Ka rapurapua nei e te tokomaha o te
+tangata, te tahi kopuputaia ka mauria mai ki
+Akarana, e te tahi o Hanuere, te tau 1846 ko
+reira whakaaria ata tenei tangata ta tenei
+tangata ka tirotirohia e te kai titiroa, ka
+hoatu ki te tangata nana te kopuputai pui rawa 
+nga pauna e rima.
+KIA rongo nga tangata katoa ki tenei
+pukapuka kua hokona enei motu a Tawai
+rahi a Morouria a Pokohina e Poreki i a
+Ngatiwi, ko Maihi, ratou ko Pokaimu, nga kai
+tuku. Na, ka tetahi tangata e peka noa ki
+te tuku i enei motu, kua hokona ketia e Poreki.
+CHRISTOPHER FULTON, Kai ta o te Kawana.
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_29.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_29.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_29.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,67 @@
+
+KO TE KARERE O NUI TIRENI
+[na te Kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA, PARAIRI AKUHA 1, 1845. [No 8
+
+He maha ke nga korero, e rerere ana
+ana te noa ki te whakaaro o etahi ka
+mutu te whawhai ki a Heke ma, ka tahuri
+a te Kawana ki te hunga ata noho ki
+te hunga whakakupapa. Ano te kuare,
+o nga tangata e whakarongo ana ki enei
+korero teka He aha te mea e
+whawhaitia ai te hunga rangimarie E me patu
+kau ratou ? Kahore, kahore i te
+putanga whai enei rongo ka whakaaro matou,
+kia ui atu ki nga tangata katoa e titiro ana
+ki tenei Nuipepa e pehea ana te tikanga
+o nga mahi i te Kawana? E rite ana
+koia ana nuthi ki ta te tangata ngakau
+kina ? Kahore ra hoki i ana ra nga korero
+o rere noa ana i te hau, e whakaponohia e
+koutou e te hunga noho pai.
+Titiro ki te tikanga o nga wahi i te
+tikaha. I te orokotaenga mai ki tenei
+Motu, kahore ratou i tango whenuai
+ra te tangata maori ano i whakaae,
+kia tukua atu etahi wahi whenua ma
+tatou, Ho reira i nohoia e te pakeha,
+I HEika, tine hoki a oneone, i hokona
+i taia e ratou muri iho, ka tae mai te
+Kiiwnua, hei kai tiaki hei whakatika
+i hoa rirokatou i te tangata maori,
+ta te kakeha mo hoki ka huihuia nga
+Pakeha i reira, kia kotahi nohoanga otira
+kahore i pai. a ratou Taone, ta te mea
+kahore e ratou whakaaro ki te kino, ki to
+whawhai otira I auare kati nga huarahi,
+kahore he maioro i hanga,
+kahore poto katoa e ratou whakaaro ki to
+hokohoko ki te ngaki i te whenua, me te tini
+atu o nga te rangimarietanga.
+Me te mea he hiahia te nga pakeha,
+kia whakataurekarekatia nga tangata maori,
+kia hana katoatia te whenua e ratou e te
+Pakeha, kua whakaahuatia ketia ta ratou
+Taone, me a ratou mahi katoa.
+Na to Kuini hoki te tikanga ki tenei
+Kawana ki tera ano hoki kua mate, ka atawaitia
+nga tangata maori kua kite hoki matou
+tona pukapuka whakaako ki nga Kawana,
+e mea ana  Ka tiakina, putia nga tangata
+maori kia whakaakona ratou ki nmt
+tikanga pai, otira, kia riria te kohia E te
+whawhai te kai tangata me era atu mahi
+whakamatapouri e namata. Kua
+whakaritea ana mea e te Kawana kua mate,
+a ka rite nei ano tenei Kawana. Na
+te mahi ka tu ite tutu anake kino ai
+te tatou noho i te whenua me te mea,
+e pai ana e te Kuini kia patua haeretia
+nga tangata o enei motu, kua tokomaha
+ke mai ona hoia, otia manuwao o ona
+tima, mo ona mea whawhai tena ko
+tenei kahore ra. Na te kino ao a te
+tangata kawe mate tokomaha o enei
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_30.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_30.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_30.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+hunga hapa pu, keira matou i mea ai,
+he teka rawa tenei kupu kia patua noatia
+te hunga ata noho e te Kawana ina hoki
+kua kite matou i te ahua i nga kupu a
+te Kuini me nga mahi a te kawana e
+pai ana e ritrite ana tetahi ki tetahi a
+ekore hoki tetahi atu Kawana e peka ke
+tenei tikanga ta te mea he waha tapu
+te waha o te Kuini ekore hoki ana kupu
+e ahei te whiu ke e tangata.
+TE OROKO WHIWHINGA O INGARANGI
+KI TE RONGO PAI.
+
+I koropiko nga whakapaparanga
+matamua o ingarangi ki te ra ki te marama ki
+te ahi, me etahi atu mea wairua kore.
+Here rawa e ratou matauranga ki a Ihowa,
+ki Ta a Tamaiti hoki ki to tatou oranga,
+kihai ratou i kite i nga karaipiture a i
+tino whakapono ratou ki nga korero katoa
+a ratou tohunga he Turuiti te ingoa o
+a hunga. I rite pu nga mahi a nga
+tangata o Ingarani, ki a nga tangata o enei
+motu i tu ai  I te mea kiano i u mai
+nga kai whakaako te Rongo Pai. He
+ Mahi ano ta ratou, He Tiki ano he
+" Papa, ko ta ratou Atua enei! Muri iho
+o te nohotangai  o nga Romana u Ingarani,
+ka pa te hiahia e te Popi, ara e te tino
+reiepa o te hahi e Roma ki te tono ana
+i etahi mihanere ki Iaarani hei whakaako
+i nga Ingarihi ka wira mea peho. Ko
+Kerekore te ingoa o te tangata i hiahia
+kia haere atu ki te ako i nga tangata o
+Ingarangi.
+Na ko te mea tenei i oho ai te aroha o
+ Kerekore i te haerenga nona i nga huarahi
+ o te pa nui te Hiti o Roma kite noa
+ia i etahi taitamariki e tu noa
+ana i waenganui o te wahi hokohoko he kiritea
+ahua rangatira ana nga mata a i punehunehu
+nga upoko. Ka tahuri atu a
+Kerekore ki te tangata i tu ki tona taha,
+ka mea atu  No hea enei taitamariki ? ka
+mea atu taua tangata. no Ingarani.
+Ka ui atu ano a Kerekore. He hunga
+whakapono ratou ? Ka mea atu ano taua
+tangata. Kahore, ehara ratou i te
+hunga whakapono. Ka aue e Kerekore i
+konei ka mea E ai, he matapouritanga
+ki te ngakau mo enei tamariki humarie ka
+waiho he pononga mo a wairua kino.   
+Ka ahuareka a Kerekore ki aua
+tamariki ka uia nga ritenga o to ratou whenua
+a ka tupu ake te hiahia i roto i a ia kia
+rere atu ki Ingarani, otira, kihai ona
+whanaunga I pai kia tukua atu. Noho
+nei ia kia mate te Popi a Roma ia
+ka karangatia a Kereieore ki te tino
+Pihopatanga a ka waiho ia hei Popi.
+Katahi ano ka tino aku tona titiro ki
+Ingarani, ka puta tona hiahia kia korero mu
+it ki ona minita kia whakaakona etahi o nga
+tamariki o Ingarani, kia ahei ai te tono atu
+ki te ake i o ratou Iwi. Otira kihai a
+Kerekore i pai kia tukua atu, ko enei
+tamariki anake, hei whakaako i o ratou
+tupuna kahore, ka whiriwhiria e ia tetahi
+minita ko  Meatia ai te ingoa mo etahi
+atu tangata, a ka tonoa katoatia ratou ki
+Ingarani ki te ako.
+Kau a Akatini ma ka Ingarani ka tukua
+te ratou karere ki te Kingi kia rongo ai
+ia kai whai mai ratou i Roma, na te
+aroha i kawomiti kia aaoa, ka hgamu,
+ki te pono.
+Whakarongo ana a te Kingi ki te karere
+o Akutini ma a, ka mea atu Haere mai
+e hoki ki ou hoa meinga atu tena ahau te
+rere atu nga ki te mea ka pai au ki ta
+ratou tikanga i haere mai,e, ka takua
+ratou e an kia haere mai ki uti noho
+ai.
+Na ka kite i Akatini ma e haere mai
+ana a te Kingi ka whakararangitia ona
+hoa ia ka haere ki te whakau i a ia
+he rawa ki te ringaringa o tetahi ko te
+1ohia e te Karaiti te ringa o tetahi, i
+Waiau haere ana ratou. Ka kite i te
+Kima ratou ko otia ran tona taua haere
+ka tino miharo ratou ka mea E he
+hunga makutu tenei he aha ranei. Ka
+rongo a Akatini ka ki atu Kahore e te
+Kingi, ehara matou i te hunga makutu
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_31.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_31.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_31.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,97 @@
+
+otira i rere mai ahau me enei hoa oku ki
+to ake i a koutou ko ou tangata ki te
+tikanga o te Atua pono.
+Whakaaroaro ana e te Kingi ki enei
+kupu korerorero ana ratou ka whakaae
+a Heterepata te Kingi kia noho ratou
+ki te ake i tona iwi ho atu ana o te kainga
+ma ratou ki Kanatepere."
+Ka timata te kauwhau a Akatini, a kihai
+roa, ka whakarongo a te Kingi me to
+tokenatia atahuri katoa ratou ki te karakia;
+ka whai tonu i nga tikanga e o ratou kai
+whakaako. Otira, kihai i tino ma te ratou
+whakapono no te mea kua timata te he i
+roto i te Ham e Roina, ka tahuri katoa
+nga tangata o Ingarani ki te Pikopea
+ka waiho a te Popi, hei upoko rangatira mo
+a ratou hahi, ka hoki haere te hara nei,
+ki nga ritenga he, Roarea nonga, ka
+maranga ake e " Matini Ruta ka
+whakahokia e ia te hahi ki nga tikanga i akona e
+te Kaimiti ratou ko ona apotoro. Na tana
+minita hoki ite puta mea kia whakarerea
+nga mea a te Popi, kia whakapono ki te
+karaipiture anake Rongo ana te tini ki
+ona kupu maku iti atu ana e ratou
+whakapakeke a, ka tupu haere te pai, me to
+pono i roto i a ratou.
+
+Ki NGA RANGATIRA MAORI.
+
+I nga marama kua hahake ake nei e
+noho marie aua tatou, e aroha tahi ana,
+e whakruia. tahi aiau ia e kaha haere ana
+te pai i roto i a tatou. Tena ko tenei,
+aue, ka ngaro a tatou mara papai i te
+runa. A ki te mea ka waiho tonu enei
+tari kikino, ka totoro-haere nga weriweri
+ka whuia nga pua e te hau a ekore e
+roa ka kapi enei motu humarire i era
+taru whakarihariha, taru whakamamate.
+Na, mo penei te whakaaro mo tatou
+Me kawe nga kakere ki te koki tu ai
+Ki waenga rana, ranei takoto ai ? Me
+whakangawari nga oneone o nga pakiaka,
+o te runa kia kaha ai te kohiri atu
+nga Weri ? kahore, kahore, kahore, e
+Tamara ma. engari ano te pere nga runa
+te orokotupunanga ake kia tae ai nga
+pakiau, a, ka maroke tahataha
+ki te kupura ki reira ata tutia mana ai
+nga ma, o te wenua i whakatokia e ratou.
+Ka hemo nga pukepuke o nga nohoanga,
+ka manene te takotoranga o te upoko ki
+runga ki te urunga a ka whai oranga te
+iti me te rahi.
+
+HE KOREROREROTANGA NA WHETU,
+RAUA KO KAPUA.
+
+E Kapu, e! haere mai ki konei noho ai,
+kia rongo koe ki aku
+kupu i taku nohoanga ko rara miro ana
+ahau ka mainita te marama i te pao ka
+whakaaro an ki te aroha o te Kai Hanga o
+tera mea mai o tera mea whakatama
+I te pouritanga i te torangitanga o te ra i
+ti i mea maku whakaaro, He mea
+whakahari tenei marama i nga tangata rere
+moana ka akinkina ta ratou kaipuke o te
+ngaru, a, ka pera nga whakaaro te pouri
+me te pouritanga o nga wai o te moana,
+ka takiritia te mamma roto i te run i
+hana atana mate humaria ata ahua a,
+ka noho tona uiratanga ki runga ki nga
+rewa, mo nga ra ko reira whakapai ai
+nga kai whakatere, a ka ora mai to
+atarangi o te po, o ratou ngakau wehi.
+Kapua.  e Tu, te tahakaaro tika
+ena, otira, kihai atu korero i whakahaerea
+ki te Rona, kihai ano ra koe rongo ka
+hoki te ahua. Nuku mau ra kia
+whakapuakina atu e ahau nga mea onamata.
+ Ka kite koe i nga mea e mangu mai ra i
+roto i te marama ? Ko Rona tera me
+tona kaha witi mo te pohutukawa kia
+rongo koe, ne ?
+Na ! he haerenga  na Rona ki te kawe
+wai te atarau no ka titi tonu ano te
+marama, engia ano te awatea.
+Te haerenga o te tangata ra, mo tana
+mu ki te ringarinma ka tae ki te parepare
+o te witi, me te mi iho o te marama, piko
+kia tino ki te utu i tana mhe, ka
+whakangaro te marama i a ia ki tua ki etahi kapua
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_32.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_32.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_8_32.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,105 @@
+mangu. Titiro ana te tangata ra, ka araha
+tona huarahi e te hiuaki pouri anga ano
+Hi kanga aki ki te marama I Na! ka tino
+whakatakariri te marama rere tata iho
+ana ka mau ki a kona, me te taha wai
+ano ki te ringaringa pupuru noa ana a
+Rona ki te Pohutukawa i tupu au ki te
+taha o taua wai anana ka takiritia
+katoatia nga pakiaka o taua rakau atoia
+ake ana e Rona te taku wai, me te
+pohutukawa koia hoki ora, e puranga iho ra!
+Wheot Nonamatu ena mea no to
+tatou kuaretanga, whakarerea utu ena,
+engari ko nga mea e manga mara i roto
+i te marama he nuiunga i te whartia, he
+awa he aha noa iho he pono rawa tenei,
+kua kite hoki te tini o nga tohunga pakeha,
+heoi te nui o te koata i tirohia ake ai te
+marama A kite pu atu ana i nga maunga,
+e tuahu mai ana !
+Heoi ra, whakamutua te taua
+korero tanga, ka torangi whakarere te marama
+ki te pai.
+
+HE TANGI.
+
+E repo te uira! he rangi mate manga
+Tiaho whakamura te runga i te puke.
+He tara rongaruru ki te one hua roa i
+te huka tere noa ki tou rino tai pupuke.
+he au tere kaha ki te ara taua taua 
+he ika katopuku i te rima piritoka.
+he wai papaki runga ki te pari whakawhero
+he repo tangi nui ki nga hiwi o te puke
+He manu inu puna i te puawai, ngawha
+He takanga raumati nui.
+Rongo rere noa ra, he rongo kua kino
+Taka o te taua, he ringa hara nui.
+Remu e te kaha kua ngaro te toto.
+Kaua taku pu e ea taku tunga ?
+Piri ki te mate oku ope whakatoa
+Roimata kore i te tini o te kamo.
+Tara kore ana aku ako ki te Iwi.
+Mihi ana mai aku rua tawhiti.
+Mokemoke au i te taumata tohi.
+Kiri ki whewhengi te toru whakaroto.
+E uku heinga mamae kawe roa
+Hiae i ahau, aku mate miria iho 
+Here aku ou ki te atamira tapu.
+He rerenga wairua he taranga pihe
+Ao riri kino e moe i te hara
+Manawa ka ta kau, tinana ka rori
+I te wai o te riri.
+Akarana, Akuha 8, 1845.
+
+MO TE MARAMA o AKUHA.
+
+Pokaia te parete riwai ki te onetea, ki te
+taepu ka, papaku te poka kei mahia.
+Whakatokia te aniana ki nga wahi momona, hei
+nga mea ririki, kia hua ai. Whakatokia te
+kukama, emto roroa me te merengi reka (te
+hue karaka me ahuahu kei pirau i te wai.
+Ruia te poka ai kea maori, (tonapi) te
+porokanae te keriti me era atu mea penei kia pai
+te tokioki te oneone, kia tupu ake ai.
+
+TE KAU PAUNA MONI.
+
+Ka rangahia e te tokomaha o te
+tangata etahi pahakete rakau kareito
+m neikahi katoa ra nei kaikuku ra nei
+nga rakau pingorengere.
+Na, ka whakaminea katoatia nga tangata,
+i hiahia ki te raranga i aua pahikete kia
+whakapurangata, ki te aroaro o te kai
+titiro i Akarmua i te tahi o Hanuere i te
+tau 184oia ka howu reira ki te tangata
+ana te tino pahikete pai, iwa pauna moen
+kotahi te kau. 
+He tohunga pa te kai titiro i nga kete
+a, ka kapea e ia nga ko te katoa e kikino,
+ana ki tana titiro
+
+E RIMA PAUNA MONI.
+
+Ka rapurapu nei e te tokomaha e te
+tangata te tahi kopuputai a ka
+mauria mai ki Akarana a te tahi o Hanuere
+i te tau 1846, ko reira whakaaria ai ta tenei
+tangata ta tenei tangata ka tirotirohia e
+te kai titiro ia kia hoatu ki te tangata
+tukua te kopuputai pia rawa nga pauna
+rima.
+Kia rongo nga tangata katoa i enei
+nga pukapuka kite hokona enei motu, a
+Tawiti rahi a Morotiri a Pokohinu e
+Poreki i a ngatiwai ko Maihi ratou ko
+Pokai ma, nga kai tuku. Na kaua tetahi
+tangata e peka noa ki te tuku i enei motu,
+kua hokona ketia e Poreki.
+CHRISTOPHER FULTON, Kai ta o te Kawana.
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_33.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_33.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_33.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,65 @@
+KO TE KARERE 0 NUI TIRENI
+[Na te kawana i mea kia taia]
+
+Vol 4] AKARANA TAITE HEPITEMA 25, 1845. [No 9.
+
+Kahore te rongo hou o te whainga u
+Ngapuhi Ko te Waimate nga hoa, e
+noho ana e te taka ana ki te tukunga iho o
+te karangatanga a Heke, kia houhia te I
+rongo kia kite ratou i te peheatanga
+ranei e tina, kupa ka pono ranei ki teka
+ranei.  Tenei ake pea he mahi ma ratou
+aua ranei ko wai hoki ka matou.
+Ka rua nga pukapuka kua tae mai ki a
+te Kanawa na Heke E pai ma nga
+kupu otira, kihai i ata kitea tona tikanga.
+atua atu ana e te Kawana ki te pukapuka;
+pai !  pai kau nga korero a te Kawana
+ Katahi hea ka tuhituhia nuitia mai te
+whakaaro o Heke. Kua korero a Heke
+ratou ko nga mihanere, otira, kahore,
+ano matou i ata matau ki te tikanga a
+ratou korero. Heoi ano ta matou i matau
+ai ko te kupu a Heke. E mea riri ia
+ka hohou i te rongo ki a ia mo hohou
+aro hoki ki a Kawiti. Ka whawhaitia a
+Kawiti, mo whawhai ano hoki ki a raua
+tahi. Kei i a Heke tetahi wahi o te
+mate i a k a iti te pai e tupu tonu ai ranei
+te kino Me he mea ka tika pu nga
+korero o tana pukapuka tuhituhi mai
+ko reira pea pai ai. Ka he ana korero
+heoi ano ra hoki ki te ano a, e taea
+hoki te pehea !
+
+HE HUIHUI.
+
+I te te 22 o Hurai, te taU 1845, ka
+HUIHUI ki PuHIrua, (he kaingia tatata ki
+Rotorua) a Hikairo, tona hapu, a
+Ngaterangiwewehi"ngia tangata wharekura
+hoki, me nga Rangatira katoa, o nga
+wahi tatata mai ki uta kainga E wha
+ran topu o taua whakaminenga. Ka tukua
+te poaka te riwai, me era atu kai maori,
+ka kitea te tinou o nga hatwi, me he
+koraha e toro ana.
+I te tino ra o te hui 429 o te hunga,
+kaumauu tiki runga ki te korero
+pukapuka 196 o nga tamariki.
+Ahakoa he tokomaha rawa te hunga i hui
+nei kahore i kitea he kino i roto i a ratou.
+ Haere mai ana to ratou Mihanere i nga
+ana i a mea ahiaia kaua a ka karakia ratou
+ki te Atua Pono.
+Kotahi ra i motuhia ai whakapuaki i
+nga tikanga. Ka rere tenei Rangatira,
+tenei Rangatira he
+rangimarie, rangimarie kau puta noa,
+ki runga puta noa ki raro.
+Ka mea a Hikairo, kia u ki nga tikanga
+pai kia whakakotahitia nga Iwi, kia
+kaua te hara e te tangata kotahi, e
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_34.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_34.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_34.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,99 @@
+kina ki te hunga tokomaha. Otira, ki te
+mea, ka tahae, ka kohuru ranei tetahi tangata
+me tuku atu, e nga Rangatira o nga
+Hapu kia whakawakia taua tangata kino
+ki te ritenga o nga Ture. Kia kana e
+huna te tangata hara, ta te mea, e tika
+ana kia pa te whiu ki a ratou katoa,
+e hiahia ana ki te kino.
+
+I WAENGANUI ORA, KEI TE MATE TATOU.
+
+I te ahiahi o te ra tapu i te rua te kau
+ma tahi o Hepitema, ka mine te tini o te
+tangata ki te wharef karakia Weteriana i
+Akarana, ki te whakarongo i te kauwhau
+o tetahi o nga Mihinare i haere mai i
+Runga. Na ka tomo tonu taua whare i 
+te tangata, ekore e korikori te taha. Ko te
+kupu tenei o taua kauwhau. Ko ratou
+e whakatahur ana i te tokomaha ki te
+tikanga, ka tiaho me nga whetu ake ake
+ake. Waiata ana, Ka mutu. Ka tahuri 
+ki te inoi, te rua o nga waiata, ka
+noho ki te kauwhau. Noho nei, a roaroa,
+ka ahua reka te tini ki nga kupu whakaora
+whakahari, e marere mai ana i runga i nga
+ngutu o te kai kauwhau, ka oho whakarere
+ou matou mauri i te tirohanga atu ki tetahi
+tangata, ka piko iho ki runga ki nga papa
+o tona nohonga. Rore atu ana ona hoa
+noho tata ki te hapai ia ia, otira tangohia
+rawatia mai kua mate. I te mutunga o te
+kauwhau, ka korerotia tona matenga ki te
+whakaminenga a hoki tangi ana matou
+katoa ki ou matou whare, no te mea, kua
+whakakitea te atarangi o te mate ki ou matou
+aroaro. Ko te Kewitoni te ingoa o taua rangatira
+i mate, he Mihinare no Taranaki, no
+te Waimate. I haere mai ia i reira, ki te
+huihui ki Akarana, otira kiha imaha nga
+ra i tenei kainga, ka ka kotia tonu ora
+i te ao, ka tanumia tona tinana ki nga
+nehu o te kainga tangata ke, ka noho noa
+mai i tawhiti tona pouaru poururu, a ka
+noho Matua kore tona tamahine pani.
+
+E NGA RANGATIRA MAORI.
+Mawai e whakaaro tenei wa mamae.
+Mawai e hapai a tatou wairua e konohi
+nei i tenei wa mahara kore.
+He pouri anake kei tenei wa e nohia nei
+e tatou a horerawa he piwatatanga mai
+o te marama ki roto ki to tatou nohonga.
+Noho ke ana tenei tamaiti, kua mate
+te matua, noho pouaru ana tenei wahine
+kua mate tonu hoa. Noho noa ana tenei
+whanau, kua murua a ratou taonga, kkua
+ka o ratou whare, a ngaro katoa ana nga
+kainga humarie o Raro i te hara, i te
+tutu. Heke noa mai ana nga tomairangi 
+o nga kapua ki runga ki nga rakau
+o Mawe, o Ohaeawai, no hea hoki e
+pua e ngaro ana hoki i te toto tangata.
+He aha tenei, he mea oai, He mea
+whakahari, He mea whakaora,
+Nohea te pai, te hari, te marama, te
+kake, me te ora i roto i tenei mea i te
+whainga. He aha oti ra i painga ai e te
+tokomaha. Na te mea ra e whakateina
+ana ratou ki te tutu, ki te he, ki te teka
+ki te whakawai, ki te tinihanga, me
+era atu kino, a, he mate tona tukunga iho.
+Tena ko te rangimarie e kore e taea te
+tatau te tini o nga pai e hua mai ai i tona
+take.
+KI TE KAI TUHI NUIPEPA.
+Akarana, Hepitema 27, 1845.
+E koro, E kore koe e pai kia taia aku
+kupu ki te Karere. E hiahia ana ahau kia
+rongo etahi o nga kai titiro i te Karere i
+taku kupu. He tangata iti ahau a ko taku
+kupu e iti ana, ahakoa ra, me whakpuaki.
+Na, e whakaaro ana ahau ki te Whainga
+o Raro he mea pokanoa, horerawa he
+putake, Waihoki he maumau whakatika,
+no te mea, kihai i whai pata te hunga i
+maranga ki te whawhai, ko nga waruhanga
+kautanga o a ratou maikuku i riro
+mai i a ratou. He maha ana raia hoki nga
+taonga me nga aha, me nga aha i tahaetia
+e ratou, otira kei hea ana mea? Kua rere 
+pea i te hau. Kua toro ra nei i te ahi.
+Kua oti ra nei te tango e Te Waka ma.
+Nohoia ake e Hokianga nga wahi i
+
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_35.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_35.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_35.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,103 @@
+
+
+hamu ai ratou, a tangi ana te hoki wainga
+maara.
+E hua ra ia i whakatika ai, ekore to ratou
+papa e mahue ki te tangata, kai toa.
+E hua raia, i whakatika ai ekore o
+ratou upoko e whiwhi ki roto ki te 
+mangemange me te tataramoa, kati ra mata.
+E hua ratou i whakatika ai, ekore e
+haere pakihoro kau ki waenga ngaherehere
+Tenei to hanga.
+E hua ratou i whakatika ai, ekore e 
+pinene ki te poro auahi, me te ngetangeta,
+me era atu taonga pakeha, kati koa
+u ana.
+A, e hua raia i whakatika ai ekore e
+tangi mai i roto i te ururua kia tohungia
+ratou. E tika raia e hamu, e te kai hamu
+roi.
+E koro e tai mahi nuipepa heoi ra
+aku kapu atu ki a koe, kei hoha te
+hunga titiro a ka whakahekia e ratou.
+Tou hoa pumau, 
+A PAI MAORI.
+E tika ana ano u au e Pai kahore he
+painga mo te hunga i whakatika noa ki te
+whawhai, he mate, he rawakore te utu o
+a ratou mahi kuare. Otira kaua e tawaia
+tenei hunga tutu e taua, erangi kia tangi
+taua mo te kino i whakatupuria e ratou e
+te hunga karakia, ki tenei whenua. Kia
+moi hoki taua mo ratou kia whakatitirotia
+tikatia o ratou kanohi kua kekoa nei i te
+mahi a Whiro. - Kai Tuhi.
+HE MOE.
+Moe iho au e noho ana i te ao wairua.
+Noho nei, a ka whakatika ka haerere.
+Kihai i roa taku haerenga ka kite atu ahau
+i te ahi e paoa mai ana i tawhiti. Mea ana
+au, ki au, he ahi hangi pea tera e ka mai
+katahi pea, o reira tangata ka oho i te 
+moe, ina hoki kiano te ra i kaha noa.
+Ahu atu ana au ki taua paoa i kiteara e
+ahau, tomo noa ki te ngahere, haerere
+ana ahau i roto i te ngahere, a ka hehenoa
+au, he ururua hoki taua wahi. He roa 
+taku haerenga, kopiko mai kopiko atu, a,
+kite noa i tetahi ara e maro ana. He ara
+aha ra nei ina te whanui, hore he paru
+hore he aha. Titiro ana ahau ki nga rakau
+o tera kainga, tera ke ona rau te rere ke
+na, me te Whau nei, kia nunui ia. Ko
+nga hua o aua rakau i penei me te Puriri
+e kainga ana ano e o reira tangata. Ka
+mutu taku titiro ki nga rakau me etahi
+atu mea ka aru ahau i te ara, a, roa noa
+atu taku haerenga ka tae au ki te wai e rere
+aua iti ake nei ano ka whhiti, haere tonu
+tahuri ana au ki te titiro ki muri, kite noa
+i tetahi kete kapana e takoto ana ki te
+taha o te wai, he mea waruwaru etahi e
+takoto pehu ana etahi, Ka mea ake ra au,
+Nawai tenei kete kapana? He mea 
+korero nui tenei kupu e ahau. Marere kau
+ano enei kupu i aku ngatu ka aho mai te
+tangata i tua i tetahi kohatu e piri ana, a
+ka mea mai, Naku ena, i wehi au i taku
+kitenga i a koe koia i whakarerea ai.
+He pononga taua koroke ko Tokerau te
+ingoa nana ano a Hongi i tiaki i tona
+tunga ki Mangamuka.
+Ka mea atu au. Kei hea te ara ki te
+kainga? Ka mea mai Koia ano tena.
+Kia oti aku mea te waruwaru makku koe e
+arataki. Ka noho maua a oti noa nga
+kapana o taku hoa te waru, ka haere
+korero haere ana mana. Kaua atu au,
+Kowai ma nga Rangatira o tenei Kainga?
+Ka mea mai, Ko Hongi ra, Ko Titore ra,
+ko Manu ra, kowai, kowai a ko Pumuka
+raua ko Taurau nga mea tae hou mai.
+Ka mea ake ano au, E Korerotia ana nga
+Whainga o te ao e nga warua o tenei
+kainga? Ka mea mai, E korerotia ana.
+I te taenga mai o Titore, ka rongo matou
+ki to raua Whainga ko Pomare, ko te Pa
+i Otuihu, Hinga iho i reira ko Pi, i Waima
+tona kainga, ko Te Mahurehure tona Iwi
+ko Tetore i mate turoro, engari toku
+Rangatira a Hongi na te pu, ite uma te mata
+otiia he roa tana takanga ka mate. Ka
+tae maua ki te kainga noho ana te runanga
+hongi ana matou ka mutu, noho puku
+ana. Ka hukea te hangi o te pononga
+ka tatu nga mea ki a matou,
+kotahi paro roroi i a maua ko Titore, he
+tawatawa nga kinaki. Kai ana ka mutu.
+Mutu kau ano te kai, ka parere te mangai 
+o te ngoingoi, e karanga atu ana ki te
+manuwhiri, Haere mai, ekoro, haere mai. 
+Na , haere mai. Roaroa rawa iho ka
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_36.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_36.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_4_9_36.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,109 @@
+puta te tangata te wha ngaunga patu kau.
+Ka rere atu au ki te titiro Pi ki te iti i ie
+ingoa o te tangata i puta whakarere mai
+aioi ka rongo au ke Ruku, he whananga
+ki a Kawiti. Noho nei, a ka tupu nga rongo
+o te no. Ka mea mai te a Ruku. Heoi ano
+tirongo ki Whanga iti mana ki te pakeha
+koia matou ko oku hoa kitea mai ai."
+he mea korero noho enei kupu, muri iho
+ki tewikiahia ki taua ka mea E kara
+ma, e tamara ma whakarongo mai, Kua
+rongo koutou ki a Humuka e whawhai ana
+matou ki te paketua ko a, na ko Pumuka
+temataika. Ka oti i Korareka te muru e
+matou tahuna ana toro ake. Haere ana
+matou kiuta ki Omapere hanga atu te pa
+ka oti raro mai Taumata tutu. Tikina
+mai ana matou e Te Wakamutauria ana
+Ka hinga tetahi ka hinga tetahi muri
+iho ka puta te hoia ka tata mai ki te matou
+pa ka mea ake n Ireke ki a Kawiti.  E 
+kara hei whare mi Wtai takoto mai iu
+maka te pa whakaae ana tera haere ana
+ki waho, e wha rau.
+Ka pupuhi te hoia ki te pa a ka
+whakataha mai ki to matou nohonga ka oho matou
+a ka tu ka pupuhi takoto rawa iho o matou
+reira e wha tekau. Ka nana Ruka, ka
+whakatika a Titore ka mea  E me Ruku, e
+he ana ta kore mahi ko Kawiti E kohuru ana
+kore i te hunga whangai i te kore ki te riwai,
+ki te poaka ki te tupeka ki te aha ki te aha
+ki te whakakukuhu i ta koutou i mahana ai
+te koutou noho i te no. Titiro mai ki enei
+ringa kihai i poke te toto o te Pakeha E,
+mate ima an. He rawa i te rawa tokore
+mahi. Ki noho a Taore ka whakatika a
+Pumau, ka mea Whakarongo mai e te
+rununga wairua ki taku No toku matua iho
+ano toku ahua, e kore ai e awangawanga me
+au hoki e tu atu nei. Kua kitea te kino o
+te pakeha kua kitea tona ma e kore ia e
+mea ana ahau kia whakangaromia katoatia,
+kia waiho i Nui Tireni mo te tangata maori
+anake. Pai rawa te mahi a Kawiti raua
+ko Heke Ki noho i Pomuka, ka Maranga
+ake a Honga hika, ka mea E koro i
+kuare ana koe tera no te tae noa mai koe
+ki konei. Me whakangaro te pakeha ? Me
+he mea e tae ana e koe te inu te wai tunga
+kaipuke o Tokerau, pau ake ko reira ahau
+mea ai, koia ka ngaro te pakeha. Kahore
+koe i au i kite torua kaha i tona mano
+tini oneone tawahi ko ahau ia kua kite
+ko nga rekareka enei takahi to te
+pakeha kainga ka karere au ki to te
+pakeha kingi, ko nga kanohi enei i titiro
+i to te pakeha pa, he taiepa poaka nga pa
+o Nui Tireni ana e kore e ahei te tatau nga
+nao mea a te pakeha engari ko te mea
+tenei e mauri ai koutou he ngau ruruhau
+he paui roi he whatu i te ngeri taratara.
+Na te pakeha koutou i whakatupu tangata
+a, kaanga na koutou ka kohuru i a ratou..
+Mutu kau ano nga kupu a Hongi, ka oha
+ai te moe ka kite ata au i te ra e ata mai
+ana te ao maori kakahmi i ake oku,
+haere ana ahau ki taku mahi.
+
+Tera te ao iti e
+Takiri ana mai
+ka runga i te maunga,
+Riporipo kau ana te tai rere
+Nau mai e Heta e,
+Nau mai e heta
+Ka mura ra te hake, amahia mai ra
+Me ko tama na piha e
+Kia unuhia atu ra,
+Kia tau ki tawhiti, he mate rere horo
+Maranga a Kepa, e,
+Kia tu te ngutuparera,
+Kia whakahaerea he pekerangi
+ Waiho Ohaeawai e
+E kore taku taonga e tau ki te riri
+maori whakarite koe rau e,
+me whakarite koe tu riri o
+Tarawahi te huia ka ma mai e,
+Ka tauhikohiko,
+Te Kapa matua te wa mate
+tata u oho taku tara e
+I herea tou kuhu
+Kia tara atu ai,
+Te rere ki te riri,
+Kia rukutia e
+te ngaru whakawhero,
+Kia tiripapatia
+a Ti Hine rongo nui,
+Kia hinga iho a
+Te tama ingoa rere,
+o Hongi Hika e
+Tou rerenga kei tawheiti
+Ki au e te hoa,
+me waiho ra e koe 
+Hei tangotango mai
+I te poro auahi e
+Me te kahu mo te rau, e
+Akarana, Hepitema 25, 1845
+CHRISTOPHER FULTON, Kai ta o te Kawana
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_5_1_2.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_5_1_2.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_5_1_2.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,100 @@
+atu i Whangarei, a tae noa ki Mongonui
+a, noa te mea hoki e pai ana kia whakakahoretia
+te araina o aua Awa i tenei
+takiwa,
+Na ko ahau ko Te Kanawa ka karanga
+a, ka whakapuaki kia whakamutua te
+araina o taua taha tika i te ra tuatahi o
+te marama o Pepuere.
+he mea hoatu e taku ringaringa
+he mea hiri ki te hiri nui o te
+Koroni i te whare o Te Kanawa
+i Akarana i tenei ra o
+Hanuere te rua te kau ma tahi
+i te tau o to tatou Ariki, Kotahi
+mano waru rau wha te kau ma ono.
+GEORGE GREY
+Na te Kawana
+He mea ki,
+ANDREW SINCLAIR
+Te Kai Tuhituhi o Te Koroni.
+Ma te Atua e whakaora Te Kuini.
+
+Whare tuhituhi
+o te tino Kai- Tuhituhi o Te Koroni,
+Akarana, 23 Hanuere, 1846.
+Ka oti te mea e te Kawana, ki nga
+Rangatira maori i te pito ki raro o
+e Motu o Nui Tireni, me ara atu tangata.
+No te mea, kua whati nga Rangatira tutu
+kua marara noa atu i nga hoia o te Kuini
+i te 11 o tenei marama i te taeatanga o te
+Pa ki Te Ruapekapeka i te whakaparehotanga
+hoki, a no te mea kua tino iro
+ratou, kua tuhituhi mai ki a te Kawana,
+kua waiho a Tamati Waka Nene-me era
+atu Rangatira, hei tino wawao, kia tohungia
+te hunga tutu, ka oti te mea e te Kawana,
+kia whakaritea te tino hiahia o to Kuini,
+pai ai, kia ora ai tona hunga maori, kia
+whakaorangia ratou katoa i uru ki te tututanga
+a kia hoki ratou i runga i te marietanga
+ki o ratou kainga a ki te noho
+marie ratou i reira ekore e tata atu te he
+ki o ratou tinana ki a ratou taonga.
+Kia matau pu koutou ekore nga kupu
+o te timatanga o tenei pukapuka e whakaharakore 
+i te hunga e pupuri ana i nga
+hoiho o nga pakeha i tahaetia. Na, me
+whakahoki nei ano nga hoiho.
+Ko te hunga e pupuri tonu ana i nga
+hoiho ua hopukai ka tukua atu e te Kawana
+ki te Kai whakawa, kia whakawakia ki te
+wa ka pahure i te tahaetanga o aua hoiho.
+He mea ki,
+ANDREW SINCLAIR,
+Te tino Kai Tuhituhi o te Koroni.
+
+Whare tuhituhi
+o te Tino Kai tuhituhi o te Koroni
+Akarana, 23 Hanuere, 1846.
+Ka oti te mea e te Kawana kia rongo
+ai nga Rangatira Maori i te pito ki
+raro o tenei Motu i enei kupu.
+I te taeatanga o te Pa ki te Ruapekapeka
+i te 11 o nga ra o tenei marama, he maha
+nga pukapuka i kitea i tuhituhia mai ki
+te hunga tutu e te tangata.
+I mauria mai aua pukapuka ki a te
+Kawana i meinga hooki he kino pu nga
+kupu o roto i etahi otira e matar ana a te
+Kawana he tokomaha nga kai tuhituhi ki te
+hunga tutu i mua e piri ana i naianei ki a
+ia a, e koinga ana ki o ratou tikanga he.
+No konei i meinga kia kaua aua pukapuka
+e korerotia kia kaua ano hoki nga kupu
+e tuhituhia otira kia tahuna katoatia ki
+te ahi.
+Na. kaua nga kai tuhituhi o aua pukapuka
+e mataku ki te paunga o tetahi he ki
+runga kia ratou mo te tuhituhinga o aua
+pukapuka kaua ano hoki ratou e mea
+tenei te mauahara neil a Te Kawana ki a 
+ratou kihai raia i rapu ki nga ingoa o te
+hunga na ratou i tuhituhi.
+He mea ki, 
+ANDREW SINCLAIR,
+Te tino Kai tuhituhi o te Koroni.
+
+Whare tuhituhi
+o te tino Kai tuhituhi o te Koroni,
+Akarana, 23 Hanuere, 1846.
+Ka oti te mea e Te Kawana kia rongo
+ai te whanau me nga hoa o Kihi
+te tangata maori i tu, a i riro herehere
+mai i te taeatanga o te Pa, ki te Ruapekapeka
+i te 11 o tenei marama.
+
+
+
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_5_1_3.txt
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_5_1_3.txt	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/import/01/text/01_5_1_3.txt	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,50 @@
+Te mea i purutia ai taua tangata i tenei
+wahi, kia rongoatia tona mate e te Rata a
+ka ora ia, ka tukua, a kia whakahokia e Te
+Kawana ki ona whanaunga.
+He mea ki,
+ANDREW SINCLAIR,
+Te tino Kai tuhituhi o te Koroni.
+
+E RUA PAUNA MONI.
+No te mea, kua oma tetahi hoia no te
+Hapu o te Kuini te 58, ko Tenehi
+O Tanara (Denis OÕDonnell) tona ingoa,
+na, ka karangatia nei, ko te tangata mana
+e whakahoki mai taua Tenehi o Tanara ki
+nga katipa o Akarana ka utua ki nga
+pauna moni e rua.
+THOMAS BECKHAM,
+Na Te Kai whakawa.
+Whare Whakawa,
+
+TE AHUA O TENEHI O TANARA, ARA O TE
+HOIA I OMA.
+Nga tau-20.
+
+Te Ikeike-5 putu 8 1/4 inihi
+Nga kanohi-Ta-a-mangu.
+Nga upoko-Tu-a-ma.
+Te kiri-Kiritea.
+Te tinana Tu-a-iti.
+Te mata-I Pakonga,
+Te ihu-I keokeo.
+
+Tirohia-kahore he tohu i to tinana o
+tenei tangata-no te 14, o, Pepuere i oma
+ai-ko nga kahu enei-He puru hakete-
+He tarau morikina-he kiepa puru-I
+pukoro pu nga kakahu-he poto te tarau
+ngatahi mo to hakete-I eke atu pea ia i
+runga i te kune a " Rapina Huri" (Robin
+Wood)-i te ata o te 14, o Pepuere-e rere
+ana taua puke ki Tauranga.
+E rua nga pu i a ia i to omanga ai-he
+raihara tetahi-ko to hake o tana pu kei
+te taha ki raro o te takaki. He hakimana
+tetahi o nga pu, kahore-he ngutuparea,
+kahore he kopa. E rua nga tarau morikina
+takoto noa i a ia. E kotahi puru kiepa.
+
+CHRISTOPHER FULTON, Kai ta o te Kawana
+
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/issuetoitem.py
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/issuetoitem.py	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/issuetoitem.py	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,40 @@
+#!/usr/bin/python
+
+import os
+import re
+
+def findIssueFiles(startDir):
+   for currentDir, dirs, filenames in os.walk(startDir):
+      for filename in filenames:
+         if re.search(r'^.*\.issue$', filename, re.M):
+
+            filenamePrefix = filename.split(".")[0]
+            filenameSegments = filenamePrefix.split("_")
+            volume = filenameSegments[1]
+            issue = filenameSegments[2]
+            
+            #Read the issue file
+            i = open(os.path.join(currentDir, filename))
+            lines = i.readlines()
+            i.close()
+
+            #Create a new item file
+            o = open(os.path.join(currentDir, filename.replace("issue", "item")), "w")
+
+            if len(volume) > 0:
+               o.write("<Volume>" + volume + "\n")
+            if len(issue) > 0:
+               o.write("<Issue>" + issue + "\n")
+
+            count = 0
+            for line in lines:
+               if line.startswith("<"):
+                  o.write(line)
+               else:
+                  count += 1
+                  line = line.rstrip()
+                  o.write(str(count) + ":images/" + line + ".gif:text/" + line + ".txt\n")
+            o.close()
+
+
+findIssueFiles('.')
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/niupepautil.pm
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/niupepautil.pm	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/niupepautil.pm	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,49 @@
+package niupepautil;
+
+use util;
+use doc;
+use strict;
+
+# reads in the meta.txt file and sets metadata
+sub set_main_metadata {
+    my ($doc_obj, $dir, $verbosity) = @_;
+
+    my $metafile = &util::filename_cat ($dir, "meta.txt");
+    return unless (-e $metafile);
+
+    if (!open (METAFILE, $metafile)) {
+        print STDERR "NPPlug: Couldn't read $metafile\n" if $verbosity;
+        return;
+    }
+
+    my $cursection = $doc_obj->get_top_section();
+    my $line = "";
+    while (defined ($line = <METAFILE>)) {
+        next unless $line =~ /\w/;
+        chomp $line;
+        if ($line =~ /<([^>]*)>(.*)$/) {
+            # note we're using set_metadata_element (not add_metadata_element)
+            # this will override any previously set metadata of the same name
+            $doc_obj->set_utf8_metadata_element ($cursection, $1, $2);
+        } elsif ($verbosity) {
+            print STDERR "niupepautil: Badly formatted line in $metafile\n";
+            print STDERR "meta.txt lines should be formatted '<metaname>metavalue'\n";
+        }
+    }
+}
+
+sub get_title_string {
+    my ($paper_id) = @_;
+    print STDERR "paper_id = $paper_id\n";
+    my ($series, $vol, $num) = split /\_/, $paper_id;
+    my $title = "";
+    $title .= "_vol_ $vol" if defined $vol && $vol =~ /\w/;
+    if (defined $num && $num =~ /\w/) {
+        $title .= ", " if defined $vol && $vol =~ /\w/;
+        $title .= "_num_ $num";
+    }
+    return $title;
+}
+
+
+1;
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/AbstractPlugin.pm
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/AbstractPlugin.pm	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/AbstractPlugin.pm	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,81 @@
+package AbstractPlugin;
+
+use ReadTextFile;
+use niupepautil;
+use doc;
+
+use strict;
+no strict 'refs'; # allow filehandles to be variables and viceversa
+no strict 'subs';
+
+sub BEGIN {
+    @AbstractPlugin::ISA = ('ReadTextFile');
+}
+
+my $arguments =
+    [
+     { 'name' => "process_exp",
+        'desc' => "{BasePlugin.process_exp}",
+        'type' => "regexp",
+        'deft' => &get_default_process_exp(),
+        'reqd' => "no" } ,
+
+ ];
+
+my $options = { 'name'     => "AbstractPlugin",
+		'desc'     => "Simple plugin for processing abstracts in niupepa collection",
+		'abstract' => "no",
+		'inherits' => "yes",
+		'args'     => $arguments };
+
+sub new {
+    my ($class) = shift (@_);
+    my ($pluginlist,$inputargs,$hashArgOptLists) = @_;
+    push(@$pluginlist, $class);
+
+    push(@{$hashArgOptLists->{"ArgList"}},@{$arguments});
+    push(@{$hashArgOptLists->{"OptList"}},$options);
+
+    my $self = new ReadTextFile($pluginlist, $inputargs, $hashArgOptLists);
+
+    return bless $self, $class;
+}
+
+sub get_default_process_exp {
+    my $self = shift (@_);
+
+    return q^(?i)\.abstract$^;
+}
+
+# do plugin specific processing of doc_obj
+sub process {
+    my $self = shift (@_);
+    my ($textref, $pluginfo, $base_dir, $file, $metadata, $doc_obj, $gli) = @_;
+    my $outhandle = $self->{'outhandle'};
+    
+    my ($filename_full_path, $filename_no_path) =  &util::get_full_filenames($base_dir, $file); 
+    # filename is like 01_1_1.abstract, OID is 01_1_1abstract
+    my $OID = $filename_no_path;
+    $OID =~ s/\.//;
+    $doc_obj->set_OID ($OID);
+    print STDERR "set oid $OID\n";
+    my ($full_dir) = $filename_full_path =~ /^(.*?)([^\/\\]*)$/;
+    # set metadata from meta.txt
+    &niupepautil::set_main_metadata($doc_obj, $full_dir, $self->{'verbosity'});
+
+    my $cursection = $doc_obj->get_top_section();
+    #$doc_obj->set_utf8_metadata_element ($cursection, "doctype", "Description");
+
+    my $paper_id = $OID;
+    $paper_id =~ s/abstract//;
+    $doc_obj->set_utf8_metadata_element ($cursection, 'Title', &niupepautil::get_title_string($paper_id));
+
+    # just add the html text as is to the section
+    
+    $doc_obj->add_utf8_text($cursection, $$textref);
+
+    return 1;
+}
+
+1;
+    
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/CommentaryPlugin.pm
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/CommentaryPlugin.pm	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/CommentaryPlugin.pm	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,76 @@
+package CommentaryPlugin;
+
+use ReadTextFile;
+use niupepautil;
+use doc;
+
+use strict;
+no strict 'refs'; # allow filehandles to be variables and viceversa
+no strict 'subs';
+
+sub BEGIN {
+    @CommentaryPlugin::ISA = ('ReadTextFile');
+}
+
+my $arguments =
+    [
+     { 'name' => "process_exp",
+        'desc' => "{BasePlugin.process_exp}",
+        'type' => "regexp",
+        'deft' => &get_default_process_exp(),
+        'reqd' => "no" } ,
+
+ ];
+
+my $options = { 'name'     => "CommentaryPlugin",
+		'desc'     => "Simple plugin for processing commentaries in niupepa collection",
+		'abstract' => "no",
+		'inherits' => "yes",
+		'args'     => $arguments };
+
+sub new {
+    my ($class) = shift (@_);
+    my ($pluginlist,$inputargs,$hashArgOptLists) = @_;
+    push(@$pluginlist, $class);
+
+    push(@{$hashArgOptLists->{"ArgList"}},@{$arguments});
+    push(@{$hashArgOptLists->{"OptList"}},$options);
+
+    my $self = new ReadTextFile($pluginlist, $inputargs, $hashArgOptLists);
+
+    return bless $self, $class;
+}
+
+sub get_default_process_exp {
+    my $self = shift (@_);
+
+    return q^(?i)\.commentary$^;
+}
+
+# do plugin specific processing of doc_obj
+sub process {
+    my $self = shift (@_);
+    my ($textref, $pluginfo, $base_dir, $file, $metadata, $doc_obj, $gli) = @_;
+    my $outhandle = $self->{'outhandle'};
+    
+    my ($filename_full_path, $filename_no_path) =  &util::get_full_filenames($base_dir, $file); 
+    # filename is like 01.commentary, OID is 01commentary
+    my $OID = $filename_no_path;
+    $OID =~ s/\.//;
+    $doc_obj->set_OID ($OID);
+    print STDERR "set oid $OID\n";
+    my ($full_dir) = $filename_full_path =~ /^(.*?)([^\/\\]*)$/;
+    # set metadata from meta.txt
+    &niupepautil::set_main_metadata($doc_obj, $full_dir, $self->{'verbosity'});
+
+    my $cursection = $doc_obj->get_top_section();
+    # Title is commentary
+    $doc_obj->set_utf8_metadata_element ($cursection, 'Title', "_commentary_");
+    #$doc_obj->set_utf8_metadata_element ($cursection, "doctype", "Commentary");
+
+    # just add the html text as is to the section
+    
+    $doc_obj->add_utf8_text($cursection, $$textref);
+
+    return 1;
+}
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/NiupepaPlugin.pm
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/NiupepaPlugin.pm	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/perllib/plugins/NiupepaPlugin.pm	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,81 @@
+# NiupepaPlugin, 
+
+package NiupepaPlugin;
+
+use PagedImagePlugin;
+
+use strict;
+no strict 'refs'; # allow filehandles to be variables and viceversa
+no strict 'subs';
+
+sub BEGIN {
+    @NiupepaPlugin::ISA = ('PagedImagePlugin');
+}
+
+my $arguments =
+    [ 
+      { 'name' => "block_exp",
+        'desc' => "{BasePlugin.block_exp}",
+        'type' => "regexp",
+        'deft' => &get_default_block_exp(),
+        'reqd' => "no" }
+];
+
+my $options = { 'name'     => "NiupepaPlugin",
+		'desc'     => "PagedImagePlugin variant for niupepa collection",
+		'abstract' => "no",
+		'inherits' => "yes",
+		'args'     => $arguments };
+
+sub new {
+    my ($class) = shift (@_);
+    my ($pluginlist,$inputargs,$hashArgOptLists) = @_;
+    push(@$pluginlist, $class);
+
+    push(@{$hashArgOptLists->{"ArgList"}},@{$arguments});
+    push(@{$hashArgOptLists->{"OptList"}},$options);
+
+    my $self = new PagedImagePlugin($pluginlist, $inputargs, $hashArgOptLists);
+
+    return bless $self, $class;
+}
+
+sub get_default_block_exp {
+    my $self = shift (@_);
+
+    return q^(images|text|meta\.txt$|\.issue$)^;
+}
+
+
+sub plugin_specific_process {
+    my $self = shift(@_);
+    my ($base_dir, $file,$doc_obj, $gli) = @_;
+    print STDERR "in plugin specific process\n";
+    my ($filename_full_path, $filename_no_path) =  &util::get_full_filenames($base_dir, $file); 
+    my $topsection = $doc_obj->get_top_section();
+    my ($full_dir) =  $filename_full_path =~ /^(.*?)([^\/\\]*)$/;
+    print STDERR "$filename_full_path, $full_dir\n";
+    my ($issuekey) = $filename_no_path =~ /^([^\.\_]*)/;
+    my $commentary = &util::filename_cat($full_dir,"$issuekey.commentary");
+    if (-e $commentary) {
+	print STDERR "setting hascom 1 for $filename_no_path \n";
+	$doc_obj->set_utf8_metadata_element ($topsection, "hascom", "1");
+	$doc_obj->set_utf8_metadata_element ($topsection, "commentary", $issuekey . "commentary");
+    } else {
+	print STDERR "didn't find commentary $commentary\n";
+    }
+    my ($paper_id) = $filename_no_path;
+    $paper_id =~ s/\.item//;
+    my $abstract_OID = $paper_id . "abstract";
+    my $abstract_file .= "$paper_id.abstract";
+    my $afile = &util::filename_cat($full_dir, "abstracts", $abstract_file);
+    if (-e $afile) {
+	print STDERR "setting abstract $abstract_OID for $filename_no_path \n";
+	$doc_obj->set_utf8_metadata_element ($topsection, 'abstract', $abstract_OID);
+    }else {
+	print STDERR "didn't find abstract $afile\n";
+    }
+
+    $doc_obj->set_utf8_metadata_element ($topsection, 'Title', &niupepautil::get_title_string($paper_id));
+}
+1;
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/resources/niupepa.properties
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/resources/niupepa.properties	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/resources/niupepa.properties	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+vol=Volume
+num=Number
+commentary=Commentary
+textbiblio=Bibliographic Details
+textbackground=Background
+textsubmat=Subject Matter
+textavail=Availability
+missingtext=Text conversion not possible due to missing or poor quality image.
Index: /main/trunk/model-cols/niupepa/resources/niupepa_mi.properties
===================================================================
--- /main/trunk/model-cols/niupepa/resources/niupepa_mi.properties	(revision 26201)
+++ /main/trunk/model-cols/niupepa/resources/niupepa_mi.properties	(revision 26201)
@@ -0,0 +1,8 @@
+vol=Pukapuka
+num=Nama
+commentary=Kupu Whakataki
+textbiblio=KÅrero TÄ
+textbackground=He WhakamÄrama
+textsubmat=Kaupapa
+textavail=Nohoanga
+
